Analyse

Sneltest kopen: leuk, maar wat kun je ermee?

Vanaf deze week te koop bij de apotheek: coronatests in een doosje, die vliegensvlug uitsluitsel geven of u besmet bent of niet. Een uitkomst, of vragen om moeilijkheden? Les nummer één: gebruik hem niet als u denkt dat u corona heeft.

Een coronazelftest van Roche. Beeld ANP
Een coronazelftest van Roche.Beeld ANP

Er was een feestelijk weekend op komst. Zijn dochter werd 5, zijn moeder en schoonmoeder zouden komen, en zondag had het gezin een kinderfeestjes gepland. ‘Mijn dochter zat zich erop te verheugen. Vorig jaar konden we het ook al niet vieren’, vertelt Sander, een zelfstandig ondernemer uit Amsterdam. ‘Maar toen kreeg ik koorts, en werd mijn zoontje verkouden.’

Dan maar een sneltest, dacht hij. Zo’n antigeentest, van het soort dat sinds deze week te koop is bij de apotheek. Via een bedrijf, dat zulke tests tegen betaling aanbiedt. ‘We kwamen allebei negatief terug en hebben het bezoek laten doorgaan.’

Maar toen de klachten enkele dagen later nog niet voorbij waren en ook zijn vrouw zich ziek begon te voelen, besloot Sander alsnog naar de teststraat te gaan, voor een PCR-test. ‘We bleken allebei positief.’ Gelukkig bleek de schade beperkt, er waren geen oma’s of kinderen besmet geraakt. ‘Maar als ik had geweten dat ik corona had, had ik mijn moeder natuurlijk nooit laten langskomen’, vertelt hij.

Waar het gezin slachtoffer van werd, is een gevaar dat met de komst van zelftests steeds vaker op de loer ligt: dat van mensen die onterecht denken dat ze virusvrij zijn. Want Sander is de enige niet. Op sociale media gonst het inmiddels van de verhalen van argeloze mensen die met een sneltest negatief testten, gerustgesteld naar hun werk gingen, en een paar dagen later toch corona bleken te hebben.

Dat wordt nog wat, waarschuwen kenners: sinds deze week zijn de sneltests verkrijgbaar bij de apotheek, over enkele weken liggen ze ook bij de drogist. De drie belangrijkste valkuilen op een rij.

1. Negatief getest? Tóch niet knuffelen met je oma

Nou ja, knuffelen met oma, goed dat Sander dat niet heeft gedaan. ‘Ik ben dan nog voorzichtig geweest. Ik heb ruimschoots afstand gehouden, en we hadden de schuifpui open gezet. Maar je doet zo’n test toch omdat je van plan bent je onder de mensen te begeven. Als dat onbetrouwbaar is, waarom doe je het dan?’

Kern van het probleem is dat ook officieel goedgekeurde antigeentests nogal eens onterecht de uitslag ‘negatief’ geven bij mensen die wel degelijk besmet zijn. De geïnfecteerde heeft dan te weinig virus in de keel, of men heeft het keel- of neusmonster niet diep genoeg afgenomen. Bij officiële sneltestbedrijven is die kans kleiner dan één op de tien, maar bij thuisgebruik zal dat zo’n één op de vijf geïnfecteerden overkomen.

Slecht idee dus om daarna weer allerlei riskant gedrag te ondernemen, probeerde RIVM-wetenschapper Jaap van Dissel onlangs uit te leggen aan een danig verwarde Kamercommissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport. ‘Testen op zich is geen bestrijdingsmaatregel. Als je na een foutnegatieve test losgaat, dan heb je in zo’n situatie dus juist een grotere kans op verspreiding.’

Verwarrend en tegen het gevoel in: ook na een negatieve uitslag dient men zich aan de maatregelen te houden. ‘We zeggen constant: een negatieve test betekent niet dat je alles kunt doen’, benadrukt ook een woordvoerder van het RIVM.

Waarvoor is zo’n test er dan wél? Daar is spelregel nummer twee:

2. Gezondheidsklachten? Niet naar de sneltest grijpen.

Bij zijn gang naar het testbedrijf overtrad Sander zonder het te weten een basisregel: laat je bij gezondheidsklachten testen in een teststraat, en ga in afwachting van de uitslag in isolatie.

Dat staat overigens ook in kleine lettertjes op de website van het bedrijf waar hij zich liet testen, maar neem het hem eens kwalijk, vindt arts-microbioloog Jan Kluytmans, die veel onderzoek doet naar sneltests. Naar mate er meer soorten tests beschikbaar komen, neemt ook de verwarring toe, signaleert hij.

‘We krijgen er een handig hulpmiddel bij. Maar we moeten nu echt als de donder heel goed gaan communiceren wat je er wel en niet mee kunt. Anders dreigen er grote problemen’, zegt hij. ‘Dit is toch een complex verhaal.’

Die dreiging kon wel eens toenemen nu er ook steeds meer zelftests te koop liggen in de winkel, vrezen velen. ‘Het risico is levensgroot dat mensen zich minder aan de regels gaan houden onder het mom: ik heb drie dagen geleden een zelftest van de drogist gedaan’, signaleerde SP-kamerlid Maarten Hijink.

3. Test gekocht? Gebruik hem alleen voor extra zekerheid

Kluytmans pleit daarom voor gerichte toepassing van de thuistests, die wat hem betreft gratis worden verstrekt. Niet als vervanging van de bestaande tests, en niet in plaats van de coronamaatregelen – maar als extra voorzorg, bij het weer openen van bijvoorbeeld scholen of bedrijven. En o ja, ‘Alleen als je daarbij tegelijk heel goed uitlegt wat de bedoeling is.’

Die bedoeling, in acht woorden: geïnfecteerde mensen afvangen die nog geen klachten hebben. Het idee is dat een klachtenvrije werknemer, scholier of student zich twee of drie keer per week ’s ochtends test, om te controleren of men geen corona onder de leden heeft. Bij een negatieve uitslag kan men naar school of naar het werk, mét inachtneming van alle regels. En bij een positieve uitslag: thuisblijven, en door naar de teststraat, voor bevestiging. Want corona is een meldingsplichtige ziekte.

‘Het risico dat er toch nog iemand die geïnfecteerd is doorheen glipt, wordt op die manier een stuk kleiner’, zegt Kluytmans. ‘Maar: het risico wordt niet nul.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden