Snelle groei helpt idealen wielerploeg om zeep

Renners die begaan zijn met het lot van Vacansoleil maken zich grote zorgen. Manager Luijkx is verblind door ambitie en trekt omstreden (doping)coureurs aan, zonder naar waarschuwingen te luisteren.

Dit is een verhaal met weinig namen. Het kan niet anders. Wie in het wielrennen kritiek wil leveren, doet dat het liefst zonder zich bekend te maken.


Maar praten willen ze wel, de renners die Vacansoleil van binnenuit kennen. Om zo het beeld te corrigeren dat het er bij de tweede wielerploeg van Nederland zo professioneel aan toegaat. Om duidelijk te maken dat er van de oorspronkelijke plannen om te investeren in het Nederlandse wielrennen, weinig terecht is gekomen.


En omdat ze de ploegleiding willen waarschuwen voorzichtig te zijn met hun ambities en de risico's die daarbij zouden horen. In de wielersport is de scheidslijn dun. Topaankoop Riccardo Ricco moest vanwege doping op straat worden gezet, de Spanjaard Ezequiel Mosquera kan vanwege een dopingaffaire nog steeds niet fietsen.


Het derde seizoen van Vacansoleil is in volle gang. Vandaag begint het in de Giro d'Italia aan de tweede grote wielerronde uit zijn bestaan. De Tour de France moet later dit jaar de derde worden. Het bewijst de onstuitbare groei die de ploeg sinds de oprichting eind 2008 doormaakte.


Van haast is dan nog geen sprake bij het team dat de ProContinental-status heeft weten te verkrijgen, een niveau onder de top. Manager Daan Luijkx zegt langzaam te willen toegroeien naar een profploeg. Er is tijd genoeg voor. In de schaduw van de andere Nederlandse teams, Rabobank en Skil-Shimano, liggen kansen om te rijpen.


Luijkx vat zijn doelstellingen bij de teampresentatie in januari 2009 samen. Hij wil een solide basis leggen voor de komende jaren en een hecht team van zijn renners smeden. De prestaties in 2009 moeten een jaar later uitmonden in het rijden van meer wedstrijden waarin de beste teams ter wereld samenkomen, de ProTour. Als zijn ploeg in 2011 zijn eerste grote ronde kan rijden is hij meer dan tevreden, zegt hij.


Het krediet dat Luijkx verdient met zijn plannen is groot. De oud-renner, die accountant is geworden, heeft de wording van de ploeg voor het grootste deel voor zijn rekening genomen. Hij redt wielerclub Willebrord Wil Vooruit van de ondergang, waarna hij met de ploeg P3 Transfer-Batavus verder bouwt op de fundamenten van de club uit zijn geboorteplaats, het Brabantse rennersbolwerk Sint-Willebrord.


Zijn grenzeloze ambities monden uit in de oprichting van Vacansoleil. De ploeg draagt de naam van een Nederlands concern met campings in heel Europa. De renners zijn gauw gevonden, want ook in het wielrennen is de economische crisis voelbaar. Veel coureurs komen daardoor in 2009 op straat te staan. Anderen maken met Luijkx de overstap van P3 Transfer-Batavus. Ze hebben stuk voor stuk zin in het avontuur.


Van dat enthousiasme is bij een aantal van hen inmiddels weinig meer over. Hun tijd bij Vacansoleil hadden ze voor geen goud willen missen, beamen ze. 'En voor het Nederlandse wielrennen is het zeker goed geweest dat de ploeg er kwam', zegt Matthé Pronk, een van de weinigen die wel met naam en toenaam in de krant durft.


Maar voor de rest overheerst vooral de teleurstelling. Teleurstelling bijvoorbeeld over de filosofie waarmee al aan het eind van seizoen één resoluut werd gebroken. Renners zouden de tijd krijgen om de ploeg te laten groeien en zouden van zich doen spreken volgens het adagium: de aanval is de beste verdediging. Dat tweede lukte, dat eerste niet.


De manier waarop Vacansoleil aan het seizoen begint, is overweldigend. Al op 9 februari 2009 bezorgt Björn Leukemans zijn team de eerste zege in de Ster van Bessèges. Het blijkt de aanzet tot een lange reeks ereplaatsen, waarbij vrijwel geen renner met lege handen achterblijft.


Niets lijkt te veel voor de nieuwste sterren aan het wielerfirmament. De ploeg is soms op twee, zelfs drie, fronten tegelijk actief terwijl er tot augustus maar 22 renners op de loonlijst staan. Johnny Hoogerland, het grootste talent van de ploeg, komt dat jaar tot ongeveer honderd wedstrijddagen. Bij Rabobank rijdt meest bedrijvige renner, Koos Moerenhout, er twintig minder.


'Achteraf gekkenwerk', zegt een renner nu. Maar de ploegleiding, naast Luijkx bestaande uit de Belg Hilaire van der Schueren en de Nederlander Michel Cornelisse, ziet er geen grote problemen in. Ze willen de kansen plukken nu het kan. Over de oorspronkelijke doelstellingen wordt niet veel meer gesproken, zeker niet als de uitnodiging voor de Ronde van Spanje op de mat valt. Twee jaar sneller dan de bedoeling is deelname aan een grote wielerronde al een zekerheid.


'Met de Vuelta zijn alle problemen begonnen', zegt een renner. 'Vanaf toen bestond de hele filosofie niet meer. En het motto sportief, transparant en ambitieus trouwens ook niet. Vanaf die Vuelta zijn we tien stappen over gaan slaan.' Een andere renner: 'In de winter zijn we onszelf eigenlijk al voorbijgegaan, want we begonnen met drie renners meer aan het seizoen dan de bedoeling was.'


De Nederlandse kern - twaalf renners - spreekt zijn bezorgdheid uit tegen de ploegleiding. In de duizelingwekkende vaart waarmee Vacansoleil zich ontwikkelt, gaat volgens hen een gevaar schuil.


Ze vrezen een te grote fysieke belasting op termijn en merken dat ook het personeel vermoeid begint te raken van al het onderweg zijn. Maar Luijkx wil er niets van weten. 'Zijn antwoord was: op deze manier winnen we toch ook?', zegt een renner.


Het eerste jaar voltrekt zich in een moordend tempo. Ook in de Ronde van Spanje stelt de ploeg niet teleur. Hoogerland fietst met de beste renners omhoog alsof hij niet anders gewend is. De Sloveense sprinter Borut Bozic schenkt Vacansoleil zelfs een ritzege.


De successen worden breed uitgemeten in de pers. Het wegsturen van de Fransman Clement Lhotellerie, die ook al bij Skil-Shimano op straat was gezet vanwege het overtreden van de dopingregels, niet. En het gemor klinkt ook in het jaar erop alleen op de achtergrond.


Renners hebben er immers veel voor over om het project te laten slagen en slikken hun onvrede in. Ze blijven de ploeg trouw, terwijl ze ergens anders meer geld kunnen verdienen.


Ze zeuren niet om een salarisverhoging, ook al is daarover een afspraak gemaakt met Luijkx. Ze schikken zich in hun rol als ze in de krant moeten lezen dat ze twee dagen later in een wedstrijd staan opgesteld. Dat ze van de ploegleiding veel meer kermiskoersen moeten rijden dan renners van andere teams, het is niet meer dan vervelend.


Zelfs over het betalen van een verzekeringspremie doen ze niet moeilijk. Tijdens een trainingskamp in Benidorm, januari 2009, meldt Luijkx dat alle renners in het nieuwe seizoen verzekerd moeten zijn tegen ongevallen. Het is zoals de internationale wielrenunie dat wil.


Luijkx sluit ongevraagd een collectieve arbeidsongevallenverzekering af voor zijn ploeg, ook voor de renners die al verzekerd zijn. Hij stelt hen voor de jaarpremie van 1.800 euro 'fiftyfifty te doen'. Het komt er volgens hem op neer dat de renners 1.000 euro betalen en hij de rest.


Die berekening ontlokt een storm van protest, maar bijna geen renner gaat daadwerkelijk tegen Luijkx in. Pronk doet dit als enige wel en zegt nu nog achter zijn geld aan te zitten bij Luijkx. 'Omdat ik er recht op heb.'


Toeval of niet, midden in het seizoen erop beëindigt de West-Fries vanuit het niets zijn carrière. De ware reden ervoor laat Pronk in het midden. Maar zijn voormalige ploeggenoten twijfelen er niet aan dat het geschil de katalysator is geweest van zijn vertrek.


De talrijke kermiskoersen. Het ontbreken van een trainer die renners bijstaat in hun ontwikkeling. Veel tot heel veel wedstrijden rijden op jaarbasis in plaats van te periodiseren. De ploegleiding die de renners slechts opdraagt goed voorbereid aan wedstrijden te beginnen, maar zich verder nauwelijks met ze bemoeit. Het zijn aspecten die niet passen bij een moderne wielerploeg. 'Maar dat is Vacansoleil ook helemaal niet', zegt een renner.


Modern? Nee, modern is ook niet het woord dat bij zijn collega's over de lippen komt als ze gevraagd wordt de ploeg te kenschetsen. 'Ze zijn een nieuw team dat denkt zoals het oude wielrennen', vat er één de heersende gedachte samen. '


En overwegend Nederlands is Vacansoleil ook allang niet meer. In 2010 stonden er nog elf onder contract op een totaal van 26. Nu zijn dat er slechts negen, ook al is de ploeg met 28 renners nog nooit zo groot geweest.


Ervoor in de plaats gekomen is een scala aan nauwelijks bekende buitenlanders, die zeker geen grotere erelijst kunnen overleggen dan de Nederlanders die het veld hebben geruimd. Er zijn slechts een paar uitzonderingen met wél bewezen kwaliteiten, zoals Stijn Devolder, tweevoudig winnaar van de Ronde van Vlaanderen.


Ook de Franse broers Feillu worden aangetrokken voor 2010, omdat Vacansoleil hoopt te mogen deelnemen aan de Tour de France die dat jaar in Rotterdam op gang wordt geschoten. Dat lukt niet, waarna Brice Feillu eind 2010 alweer vertrekt.


In sportief opzicht valt het seizoen tegen voor de ploeg, al grijpt Wouter Mol de eindzege in de Ronde van Qatar en wint Bobbie Traksel in de stromende regen Kuurne-Brussel-Kuurne. Maar de tienduizend trainingsuren die kopman Hoogerland er in januari al op heeft zitten, leveren hem slechts een overwinning op: de bergtrui in de Ronde van Polen. En er is geen grote ronde die het nodig vindt Vacansoleil uit te nodigen.


Het budget is dan al verhoogd door sponsor Vacansoleil, van 3 tot 4 naar 5,5 miljoen eind 2009. Voor 2011 krijgt Luijkx zelfs 8 miljoen te besteden, om zijn dromen te verwezenlijken. Hij besluit zijn heil te zoeken bij de grote namen van het peloton.


Het aantrekken van Riccardo Ricco staat dan ook niet op zich. De aankoop van de onberekenbare Italiaan in augustus 2010 symboliseert de nieuwe weg die de ploeg is ingeslagen.


'In plaats van te denken aan de toekomst, ging het vanaf toen alleen nog maar om de korte termijn. Om snel succes te behalen', zegt een renner. Begin 2009 liet Luijkx zich al ontvallen: 'Waarom zou ik drie jaar wachten op het rendement van mijn investering als we dat ook al in het eerste jaar kunnen pakken?'


Met het aankopen van de nieuwe kopman verzekert Vacansoleil zich van de wedstrijdpunten die Ricco in de vijf maanden na zijn rentree na een dopingschorsing heeft bijeengefietst voor de Italiaanse ploeg Ceramica-Flaminia. Die punten kan Vacansoleil goed gebruiken. De internationale wielrenunie UCI heeft een nieuw systeem bedacht, dat de best scorende achttien teams een WorldTourlicentie oplevert plus startrecht in alle belangrijke wedstrijden. Zonder Ricco is het maar de vraag of Vacansoleil zich van die status kan verzekeren.


'Zoals hij zijn er maar weinig', zegt Luijkx als de deal in augustus tijdens de Eneco Tour wordt bekendgemaakt. Ricco gaat een jaarsalaris van ongeveer een miljoen euro verdienen en op voorspraak van hem worden drie renners plus een verzorger naar de ploeg gehaald.


Dat de renner een twijfelachtige reputatie heeft opgebouwd, lijkt Luijkx niet te deren. Dat even daarvoor teamarts Vanmol bij het Belgische QuickStep zijn veto over de komst van de Italiaan heeft uitgesproken omdat hij twijfelt over zijn bloedwaarden, evenmin. Ook de aan Vacansoleil verbonden dopingexpert Douwe de Boer geeft Luijkx een negatief advies over Ricco. Hij deelt hem zelfs in de hoogste van drie risicocategorieën in, na bestudering van diens bloedprofiel.


Luijkx doet er niets mee en negeert ook de mening van een van de belangrijkste sponsors, Batavus. 'Wij waren het pertinent niet eens met de komst van Ricco', zegt directeur Rob Beset. De flamboyante Italiaan past volgens hem niet bij de uitstraling van het Friese fietsenmerk dat gezinnen tot zijn belangrijke klanten rekent. 'We hebben Luijkx gewaarschuwd. Meer konden we niet doen. Het is de ploegleiding die beslist.'


In februari, als het seizoen nog maar net aan de gang is, wordt Ricco met spoed in het ziekenhuis opgenomen na een transfusie met besmet bloed die hij bij zichzelf heeft toegediend. Luijkx ziet na een eigen onderzoek geen andere mogelijkheid dan hem te ontslaan. De manager hoopt de geloofwaardigheid van zijn ploeg te herstellen, maar volgens velen is het dan al te laat.


Luijkx wordt door de UCI op de vingers getikt. Pat McQuaid, de baas van de wielrenunie, noemt het aantrekken van Ricco naïef. Op een vergadering met de ploegen schaart hij Vacansoleil bij andere ploegen die zich met op doping bestrafte renners inlieten, zoals Movistar met Valverde. Luijkx behoort definitief tot de groten van het peloton, maar de manier waarop dat is gelukt had hij zich waarschijnlijk anders voorgesteld.


McQuaid refereert niet eens aan het aantrekken van een andere controversiële renner bij Vacansoleil, Ezequiel Mosquera. De nu 35-jarige Spanjaard wordt na zijn tweede plaats in de Vuelta 2010 door Luijkx vastgelegd. Later blijkt hij positief te hebben getest op het middel hes. Hij wordt niet gestraft, maar Luijkx durft hem evenmin op te stellen.


De problemen met de twee belangrijkste aanwinsten tekenen de radicale koerswijziging die Vacansoleil heeft ondergaan, zeggen alle geraadpleegde renners. 'Ze willen veel te snel groeien. Daardoor worden er renners en figuren aangetrokken die helemaal niet bij de ploeg passen', zegt er één.


'Ze helpen de sport naar de kloten met hun aankoopbeleid. Ik snap niet dat ze niet de tijd hebben genomen om te groeien', vindt een ander. Een volgende renner: 'Soms denk ik: dit gaat nog maximaal twee jaar duren. Dan trekt Vacansoleil zich terug, omdat de rek eruit is. En we hadden zo'n mooi ploegje toen we begonnen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.