Sneeuwwitje en de zes dwergen

Pablo Berger was al jaren met zijn stomme zwart-witfilm bezig, toen ineens The Artist uitkwam. Woest was hij, maar nu ziet hij het succes van de film als een zegen.

Bijna smeet Pablo Berger zijn telefoon tegen de muur. Twee jaar geleden werkte hij in zijn kantoor in Madrid aan de voorbereiding van Blancanieves, zijn zwijgende zwart-witfilm waarvoor hij zo veel strijd had geleverd om geldschieters te overtuigen, toen hij een smsje kreeg van zijn producent. Die had op het filmfestival van Cannes zojuist The Artist gezien, óók een zwijgende zwart-witfilm. De eerste reacties logen er niet om: het zat er dik in dat de film over het Hollywood van 1927 een grote hit ging worden.


Twee jaar later is het smsje uitgegroeid tot een smakelijke anekdote waarmee de Spaanse filmmaker (49) uitlegt dat het succes van The Artist niets te maken heeft met zijn wens een stomme zwart-witfilm te maken. Dom toeval, meer is het niet. Berger werkte immers bijna acht jaar aan zijn film.


In 2003 groeide Bergers filmdebuut Torremolinos 73, een zwarte komedie over een stel dat zich door een financiële crisis hoopt te slepen door amateurseksfilms te maken, uit tot een onverwachte hit. 'We verdienden bakken met geld', zegt Berger. Hij vond het een gepast idee iets totaal anders te doen. 'Maar toen ik een paar jaar voor de première van The Artist bekendmaakte dat ik een stomme film ging maken, dacht men dat ik gek was geworden. Inmiddels ben ik het bestaan van The Artist als voordeel gaan zien. De film bewijst in elk geval dat er wel degelijk publiek is voor een film met dit concept.'


Sinds Berger op zijn 18de Erich von Stroheims Greed (1924) zag, speelt hij met het idee zwijgende cinema te maken ('Ik voelde me dronken door de schoonheid van die film').


Een foto van een groepje stierenvechtende dwergen uit het fotoboek España Oculta (1989) van Cristina García Rodero bracht hem op het spoor van Sneeuwwitje. 'In zekere zin dacht ik ook: fuck Sneeuwwitje. Ik was niet van plan het sprookje van de gebroeders Grimm met respect te behandelen, alleen al omdat het helemaal niet van de gebroeders Grimm afkomstig is. Het komt voort uit een orale verteltraditie - wat dat betreft vertel ik hier mijn eigen Sneeuwwitje. Hadden zij zeven dwergen, dan neem ik er zes.'


Opvallender is de vorm van uw film. Wat is voor u zo aantrekkelijk aan het stommefilmtijdperk van de jaren twintig?

'Technisch is er sinds die jaren eigenlijk niet meer echt iets nieuws uitgevonden. In Napoleon van Abel Gance zie je al snelle montage en gebruik van handheldcamera's. In L'Argent van Marcel L'Herbier beweegt de camera van begin tot eind - alles werd toen voor het eerst ontdekt. In zekere zin stelde ik uit de ontdekkingen in die films mijn 'greatest hits' samen.


'Maar ik wilde geen kopie maken. Geen film die voelt en ruikt als een stomme film uit de jaren twintig, alsof-ie zou zijn gevonden in de kluis van een filmmuseum. Het publiek is de afgelopen honderd jaar meer veranderd dan de technische mogelijkheden om films te maken, dus ik wilde een moderne film voor een modern publiek.


'Ik kijk naar de filmgeschiedenis om van daaruit iets nieuws te maken.'


In hoeverre is dat nostalgisch?

'Er is geen woord dat ik meer verafschuw dan nostalgie. Dat betekent dat je in het verleden leeft en het heden weigert te accepteren. Ik geloof in elk geval niet dat het beste al achter de rug is. Het gaat mij om de kern van het filmverleden: film als visuele vertelling. Soms denk ik dat filmmakers die kern een beetje vergeten zijn, dat film een soort gefilmd theater is geworden. Ik wil terug naar de essentie en maak iets nieuws door het ritme, de humor en de ideologie van de film te verbinden met het nu. Ik wilde geen Sneeuwwitje die de kleren van de dwergen wast, maar een sterke vrouw die in de voetsporen van haar vader wil treden. En haar stiefmoeder doet aan sm, bijvoorbeeld.'


Hoe zorgde u ervoor dat de acteurs de juiste toon te pakken kregen? Ze speelden niet eerder in een zwijgende film.

'Ik liet ze in elk geval bewust geen stomme films zien ter voorbereiding. De belangrijkste personages moesten echte emoties uitbeelden, als in hedendaags drama. Alleen de actrice die de volwassen Sneeuwwitje speelt, Macarena García, liet ik La Passion de Jeanne d'Arc van Carl Theodor Dreyer (uit 1928, red.) zien. Het was om haar duidelijk te maken dat een stomme film geen pantomime hoeft te zijn. Veel mensen denken dat stomme film per definitie over de top is, maar dat hoeft niet. De emoties in Dreyers film zijn juist rauw en echt. Ik wilde geen gimmickfilm maken. Mensen moeten echt opgaan in het verhaal, zich betrokken voelen.'


STIERENVECHTEN


TIJDENS HET FILMFESTIVAL VAN ROTTERDAM, WAAR BLANCANIEVES IN PREMIèRE GING, WERD KORT GEPROTESTEERD TEGEN DE STIERENVECHTSCèNES IN DE FILM. BERGER: 'IK BEN GEEN STIERENVECHT-FAN, MAAR IK RESPECTEER HET ALS ONDERDEEL VAN MIJN CULTUUR. MENSEN VAN MIJN GENERATIE ZIJN ERMEE OPGEGROEID. IN DE SPAANSE KRANTEN STAAT HET OP DE CULTUURPAGINA'S. WELLICHT HAD IK ER ANDERS OVER GEDACHT ALS IK NU 25 ZOU ZIJN, MAAR VOOR MIJ IS HET ONDERDEEL VAN WIE IK BEN. DAARNAAST IS STIERENVECHTEN EEN UITERST GESCHIKT ONDERWERP VOOR FILM. DE STIERENVECHTERS WAREN DE RIJKEN, DE GLADIATOREN VAN DE JAREN TWINTIG. HET IS EEN GARANTIE VOOR DRAMA. EN HET DRAAIT BIJ STIERENVECHTEN OM BEWEGING, NET ALS BIJ FILM.'


Modern Zwart-wit

Control (2007, Anton Corbijn)

Zowel rauw als beheerst gefilmde en alom bejubelde biopic van zanger Ian Curtis. Financiers zagen er niks in; om te kunnen filmen in zwart-wit verkocht Corbijn zijn huis in Londen.

Dead Man (1995, Jim Jarmusch)

Revisionistische western van Jim Jarmusch met Johnny Depp als ingeburgerde indiaan, gefilmd in zeldzaam zilverachtig zwart-wit door de Nederlandse cameraman Robby Müller. Bij de release weggestopt door de Amerikaanse distributeur, die er geen vertrouwen in had.

Das weisse Band (2009, Michael Haneke)

Meesterstuk van Michael Hanekes vaste cameraman Christian Berger, die van zijn regisseur de opdracht kreeg volstrekt nostalgieloos te filmen. Dat lukte, in kraakhelder zwart-wit.

Tetro (2009, Francis Ford Coppola)

Familiedrama van zwart-wit adept Coppola (o.a. Rumble Fish). Vanwege een rechtenkwestie nog altijd niet uitgebracht in Nederland - Eye hoopt hem dit najaar eindelijk te mogen vertonen

La Haine (1995, Mathieu Kassovitz)

Verbluffend sterk geacteerd portret van de strijd tussen jongeren en de politie in de Parijse banlieue. Bij de release al tijdloos, mede dankzij het zwart-wit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.