Sms'jes oliën lobbymachine VNO-NCW

Deze week sloten werkgevers en vakbonden na jaren van ruzie over het ontslagrecht vrede. De lobbyclub VNO-NCW werkte al maanden aan het akkoord....

‘Een goede deal sluit je in het geheim. Het liefst met maar twee mensen. Als dat niet kan, met zo min mogelijk partijen’, zegt Niek Jan van Kesteren, directeur van ondernemingsorganisatie VNO-NCW. In het diepste geheim werkt hij samen met zijn voorzitter Bernard Wientjes aan een akkoord over het ontslagrecht. Vandaar dat de VNO-NCW-bazen deze dag een afspraak hebben gepland met Wilna Wind, cao-coördinator van de grootste vakcentrale, de FNV. René Paas, voorzitter van de christelijke vakbond CNV is niet uitgenodigd aan tafel, tot zijn grote frustratie blijkt enkele dagen later.

Het is maandagochtend, 1 september, en de top van VNO-NCW is bij elkaar gekomen in zijn riante kantoor in de Haagse Malietoren. Aan de ene kant is er uitzicht op het Haagse Bos en aan andere kant de ministeries en de parlementsgebouwen. In dit pand huist een van de invloedrijkste lobbymachines van Nederland, die in de aanloop naar Prinsjesdag op volle toeren draait. De werkgeversclub wordt gedomineerd door mannelijke 50-plussers, allemaal strak in het pak.

Van Kesteren: ‘Ik spreek Wilna om 12.00 uur. Dan hoop ik dat we eruit komen, zodat we snel een ontslagdeal kunnen maken met Donner.’

‘Ik sprak gister nog Agnes (Jongerius, voorzitter vakcentrale FNV, red.). Ze was zeer optimistisch’, antwoordt Wientjes.

Van Kesteren: ‘Als dit fout gaat, zitten we met een groot probleem. De juristen van Donner en Hirsch Ballin zoeken nog uit of ons voorstel juridisch haalbaar is.’

Er staat veel op het spel. Al jaren bakkeleien de sociale partners over het ontslagrecht. De ruzie sloeg vorig jaar over naar het kabinet en veroorzaakte bijna een crisis. CDA-minister Donner (Sociale Zaken) was voorstander van versoepeling van het ontslagstelsel. De PvdA – die van oudsher sterke banden met de vakbeweging heeft – was fel tegen. Voor de werkgevers is het inmiddels duidelijk: in deze kabinetsperiode valt er op dit dossier weinig te winnen.

Nu het economisch weer slechter dreigt te gaan, is het hoognodig de verkilde banden met de vakbeweging aan te halen. Werkgevers zijn bang voor een loon-prijsspiraal. En dat is funest voor de Nederland, stelt Wientjes.

Door het ontslaggesteggel konden de partijen ook op andere sociaal-economische onderwerpen nauwelijks tot overeenstemming komen. En dat moet veranderen. ‘Als de lonen te veel stijgen, meer dan 3 procent, is dat een slecht verhaal voor de economie’, legt Van Kesteren uit terwijl hij de vergadering verlaat.

Al sinds juni werkt hij samen met Wind van vakcentrale FNV aan een akkoord. Tijdens deze laatste cruciale onderhandelingsdagen is VNO-NCW bereid de Volkskrant enkele dagen mee te laten kijken.

Het begon op maandag 9 juni. Van Kesteren zat thuis en keek naar de EK-wedstrijd Nederland-Italië. Ondanks drie goals van Oranje dreven zijn gedachten weg naar open grenzen voor Bulgaren en Roemenen, het rapport van de commissie-Bakker en de dreigende economische donderwolken. Zoiets gebeurt me wel vaker, is zijn verklaring. ‘Ik heb Wilna Wind ge-sms’t: We moeten praten. Ze sms’te terug: ik bel je na de wedstrijd.’ Het gevolg waren een stuk of vijf afspraken waarin beide partijen de opties aftastten.

Van Kesteren: ‘Begin augustus werd duidelijk dat er een akkoord inzat. Bernard en ik zijn toen met premier Balkenende gaan praten. Hij was sceptisch en vroeg zich af of de vakbonden wel zouden meedoen. Afgelopen jaren trokken de bonden zich al drie keer eerder terug bij een ontslagakkoord.’

In de laatste fase van de onderhandelingen zijn meer ministers op de hoogte. ‘Bos, Donner en Rouvoet’, telt Van Kesteren op zijn vingers uit. Woensdag 3 september wordt fractievoorzitter Mariëtte Hamer (PvdA) tijdens een dinertje gepolst – zij streed vorig jaar fel tegen de ontslagplannen van Donner. ‘Je gaat nooit op pad met iets wat politiek niet gedekt wordt’, verklaart Wientjes.

De hoofdrollen binnen VNO-NCW zijn weggelegd voor voorzitter Bernard Wientjes (65) en directeur Van Kesteren (55). Wientjes – in een vorig leven groot geworden als ondernemer met kunststof designbadkuipen – is het gezicht naar buiten. Een drukke, innemende man, zo typeren bekenden hem.

Overal waar Wientjes binnenkomt, klinkt het van alle kanten: Hi Bernard. Hallo. Hè, jij ook hier! Goed je te zien. Vliegensvlug schudt hij handen, klopt hij op schouders en voert hij gesprekken. ‘Ik herken feilloos gezichten’, is Wientjes’ verklaring voor zijn grote netwerk. Alle namen onthouden, is wat lastiger. Maar daar heeft hij trucjes voor.

Zijn 70-urige werkweek bestaat uit het houden van speeches, zijn boodschap verspreiden in onder meer de Sociaal-Economische Raad en het houden van tête-à-tête’jes met ministers, leden en anderen die er toe doen.

De werkweek van Van Kesteren is min of meer dezelfde. Samen houden ze zich bovendien bezig met de langetermijnstrategie. Hun doel is: zaken laten lopen zoals VNO-NCW denkt dat het moet.

Met nog twee weken te gaan voor Prinsjesdag (dinsdag 16 september), zijn de beide heren ‘niet ontevreden’ over hun behaalde lobbysucces. Het lijkt erop dat ondernemers kunnen rekenen op een lastenverlichting van 1,5 miljard euro en op afschaffing van de eerstedagsmelding – ‘een grote ergernis over regelzucht’. Het belangrijkste nog binnen te slepen punt op dit moment is een akkoord met de vakbonden over het ontslagrecht én loonmatiging.

Zitten de werkgevers op het hoogtepunt van hun invloed? Misschien wel, zegt Van Kesteren twee dagen later, woensdag 3 september. ‘Maar zulk soort dingen weet je natuurlijk pas achteraf.’ Het akkoord heeft VNO-NCW nog niet binnen, maar Donner kan elk moment bellen. ‘Het is een moeilijk akkoord. Afgelopen jaren hebben de vakbonden met Donner én met ons een fel gevecht geleverd. Het vertrouwen moet hersteld worden, daar heb je een paar gesprekken voor nodig. Je moet zeker weten dat de anderen echt leveren en geen geheime agenda hebben’, licht Wientjes toe.

Jaren geleden was de positie van de werkgeverslobby nog heel anders. Destijds kwam VNO-NCW opdraven als bedrijven ergens tegen waren. Nu wordt de lobbyclub door de ministers en staatssecretarissen gebeld met de vraag: ik heb een probleem, weten jullie een oplossing?, aldus Van Kesteren.‘Het is geen eenrichtingsverkeer meer. Wij zijn pro-actief geworden en we leveren kwaliteit. Als wij iets voorstellen, hoef je het niet met ons eens te zijn, maar onze informatie klopt wel. Bovendien is het lobbywerk informeler geworden. Vroeger was het plechtstatig, nu stuur je sms’jes tot in de ministerraad.’

Ook de Fortuynrevolutie heeft vruchten afgeworpen voor de werkgevers. Op 4 mei 2002, twee dagen voordat Fortuyn werd vermoord, bezocht Van Kesteren de voorman van de LPF. ‘We hebben toen met hem goede afspraken kunnen maken over wat wij veranderd wilden zien. Na de moord en de verkiezingen heeft de LPF de erfenis van Pim op de politieke agenda gezet. Veel punten werden uiteindelijk door ook andere partijen overgenomen.’

Het resultaat was dat de werkgevers een vinger in pap hadden bij de hervorming van de WAO, een verkorting van de werkloosheidsuitkering en de verlaging van de vennootschapsbelasting.

‘Ons belangrijkste wapen is dat we iedereen kennen en iedereen kunnen aanspreken’, zegt Van Kesteren. ‘In het huidige kabinet zitten veel generatiegenoten. Verhagen ken ik al heel lang. Dat geldt ook voor Vogelaar en Balkenende. Hierdoor kun je toch op een andere manier met mensen spreken.’

Maar uiteindelijk draait het maar om één vraag: hoe goed kun je het met mensen vinden? Wientjes: ‘Als ik Balkenende sms, sms’t hij vrij vlug terug.’

Een doodzonde onder lobbyisten is ijdelheid, voegt hij toe. ‘Je mag niet de neiging hebben telkens in de media te willen scoren. Gun dit aan een andere partij. Het resultaat moet voor iedereen een win-winsituatie zijn.’ Maar onze invloed kan morgen weer aan kracht inboeten, vervolgt Van Kesteren. ‘Als bijvoorbeeld de SP aan de macht komt, zullen we heel wat tijd nodig hebben om de relaties op te bouwen.’

Champagne heeft er afgelopen week niet gevloeid bij VNO-NCW. En dat terwijl het doel is bereikt: dinsdag werd bekend dat er een punt is gezet achter het gebakkelei over het ontslagrecht. De toezegging van de bonden dat ze de looneisen zullen matigen, hebben de werkgevers nog niet zwart op wit. (zie inzet). Maar VNO-NCW is tevreden over het resultaat.

En hoe gaat het nu verder met de loonmatiging? Van Kesteren denkt even na voordat hij antwoordt. ‘Ik moet dit goed zeggen. Ik wil geen jeuk veroorzaken bij de achterban van de vakbonden. Maar ik vertrouw erop dat ze een verstandig loonbeleid zullen voeren’, zegt hij met een glimlach. Komende weken zal hier meer duidelijk over worden.

Het is vrijdag 12 september en beide heren zijn weer overgegaan tot de orde van de dag. IJskoud zijn we daarin, zeggen ze. ‘Wat we doen is werken. We zien successen niet als overwinningen. Het zijn compromissen’, zegt Van Kesteren. ‘Maar we zijn wel vrolijke mensen, hoor’, zegt Wientjes er vlug achteraan. Heel soms permitteren hij en Van Kesteren zich een uitje om te klinken op hun succes. ‘Dan gaan we een visje eten in Katwijk.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden