INTERVIEW

Smokkelaar Abu Saif is nu gewoon een vluchteling

Hij heeft flink verdiend aan het smokkelen van mensen in rubberbootjes vanuit Turkije naar Europa, maar nu wil de Syriër Abu Saif zelf weg: naar Duitsland. Hij 'smokkelt' zichzelf naar het Griekse eiland Chios en merkt daar hoe genadeloos de vluchtelingencrisis is.

Abu Said met zijn koffer op de kade van Chios-stad. Hij wil het eiland zo snel mogelijk verlaten.Beeld Cigdem Yuksel

Het weerzien met de smokkelaar wordt vertraagd door de tussenkomst van vijf Griekse politiemensen. Op de donkere kade, waar zojuist de veerboot vertrok die de hele nacht zal doorvaren naar Athene, wordt Abu Saif tegen elven staande gehouden. De politie wil zijn papieren en telefoon zien, maar kan dat niet duidelijk maken. Abu Saif spreekt Grieks noch Engels, de agenten geen Arabisch.

Even later moet hij mee naar het bureau. Met de staart tussen de benen laat hij zich afvoeren. Hij zwaait even. 'Ik spreek jullie straks, hoop ik.'

Hij oogt tien kilo zwaarder dan een half jaar geleden.

De Syriër Abu Saif (29) was een van de talloze smokkelaars die in 2015 bij elkaar 800 duizend migranten hebben geholpen de oversteek te maken van de Turkse kust naar de Griekse eilanden. In november 2015 ontving hij de Volkskrant in de Turkse stad Izmir. In zijn kantoortje deed hij tot in detail uit de doeken hoe hij landgenoten ronselde voor een trip naar Europa.

Abu Saif is een voormalig strijder van het Vrije Syrische Leger. In 2013 raakte hij bij een bomaanslag in Syrië zwaargewond en belandde over de grens in een Turks ziekenhuis.

Zijn entree in de smokkelaarswereld maakte hij enigszins toevallig. Hij was naar eigen zeggen bedreven in klantenwerving. 'Ik kan goed praten.'

Hij verdiende bakken met geld, maar zei het vooral te doen om zijn landgenoten te helpen aan een betere toekomst.

In september stuurde hij zelfs zijn eigen hoogzwangere vrouw en twee dochtertjes op een rubberboot naar Europa. Zij zijn nu in Duitsland. Inmiddels is er een zoontje geboren, Saiffedine. De baby kent hij alleen van de filmpjes die zijn vrouw doorstuurt.

Abu Saif wil zijn verhaal doen, op voorwaarde dat zijn echte naam niet in de openbaarheid komt. Daarom heet hij ook in dit stuk Abu Saif, Arabisch voor 'vader van Saif', van Saiffedine dus. Het is de naam waaronder hij zijn smokkelwerk deed en zoals vrienden hem kennen. Zijn echte identiteit is bij de krant bekend.

De louche praktijken van de Facebooksmokkelaar (november 2015)

Angst om gepakt te worden, lijkt er online nauwelijks te zijn. Smokkelaars delen openlijk telefoonnummers en soms ook hun volledige naam. 'De Turkse overheid zit ons niet echt op de hielen', vertelt de Syriër Abu Saïf telefonisch vanuit het Turkse Izmir (+). Hij helpt landgenoten de oversteek te maken naar Griekenland. 'De autoriteiten weten en zien alles. Maar ze pakken je alleen op als ze je op heterdaad betrappen. Anders niet.'

Verblijfspapieren

Abu Saif scrollt door de plaatjes op zijn telefoon. Hij laat een Roemeense identiteitskaart zien met een foto van een man die op hem lijkt, als je bereid bent door je wimpers te kijken. Ook zijn er afbeeldingen van een vals Spaans en een vals Duits paspoort, waarop zijn eigen foto prijkt.

In de toeristentaverne staan souvlaki en octopus op het menu, maar de smokkelaar heeft geen trek. Het is middernacht, de politie heeft Abu Saif na een uur laten gaan. 'Ze hebben mijn telefoon onderzocht', legt hij uit. 'Ze zoeken de persoon die hier op het eiland handelt in nepdocumenten, wilden weten bij wie ik die papieren had gekocht.'

De politie is niet bepaald vriendelijk, vindt Abu Saif. 'Ze vernederen vluchtelingen. Ik begrijp niet waarom, ik ben toch geen crimineel?'

Hij beantwoordde hun vragen slechts vaag, zegt hij. Ze lieten hem gaan, op voorwaarde dat hij zich voortaan niet meer in de haven vertoont rond de vertrektijden van de veerboot. 'Al drie keer hebben ze me gepakt met valse papieren.' Drie keer in tien dagen, het begint op te vallen.

Sinds de Turkije-deal die de Europese Unie in maart sloot, laat de eilandpolitie zich weinig meer gelegen liggen aan het Schengenverdrag. Wie geen geldige documenten heeft, komt de boot naar Athene niet op. Dus zoeken duizenden migranten mazen in het systeem.

De valse paspoorten worden opgestuurd door een smokkelaar in Athene en geleverd door een tussenpersoon op het eiland. 'Het kost 250 dollar', zegt hij. 'Ze sturen nieuwe documenten als de poging is mislukt. Je betaalt pas als je Athene hebt bereikt.' Hij betwijfelt of het ooit gaat lukken. 'Mijn probleem is dat ik geen Engels spreek.' Dan houdt zo'n toneelstukje moeilijk stand.

Op Facebook heeft hij 2.500 euro uitgeloofd voor de Syriër die hem aan originele Duitse verblijfspapieren helpt met een foto die echt op hem lijkt. 'Soms zijn er asielzoekers die terug willen naar Turkije, die verkopen hun papieren. Ik heb verschillende reacties gehad. Geen van de foto's vond ik tot nog toe goed genoeg.'

Aantal vluchtelingen naar Griekenland groeit

Het aantal migranten dat met bootjes uit Turkije aankomt op de Griekse eilanden, ligt in augustus boven de honderd per dag, volgens de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM). Het is voor het eerst dat de aantallen weer licht stijgen, sinds in maart een deal met Turkije werd gesloten om migranten richting Europa tegen te houden. In tegenstelling tot vorige zomer komen de meeste migranten nu vast te zitten op de eilanden, omdat de veerboten richting Athene streng worden gecontroleerd. Meer dan 10 duizend migranten, onder wie duizenden kinderen, bivakkeren in geïmproviseerde kampen op onder meer Chios, Lesbos en Kos. Zij wachten soms al maanden op hun identificatieprocedure. Wie illegaal in Griekenland is aangekomen, wordt volgens de in maart gemaakte afspraken in theorie teruggestuurd naar Turkije. In de praktijk zijn nog maar enkele honderden migranten teruggekeerd naar Turkije, onder meer door de traag werkende Griekse registratie. Ook de chaotische politieke situatie in Turkije na de militaire couppoging zet de afspraken met de EU onder druk.

Arrestatie

Hij zag niet aankomen dat zijn handel zou instorten. Toen in maart werd beklonken dat de Turkse politie harder zou optreden tegen illegale migratie in ruil voor ontwikkelingsgelden van de EU, maakte Abu Saif zich in Izmir op voor een lucratieve lente. Nog één seizoen goed verdienen met het smokkelwerk, was het plan, en dan met de opbrengsten een eigen supermarkt of restaurant openen.

Het liep anders. Na de deal viel de politie panden in Izmir binnen en werden smokkelaars gearresteerd. Zelf ging hij door het oog van de naald tijdens een bezoekje aan zijn broer, tevens handlanger, in Istanbul. 'Het was zes uur 's ochtends, ik lag op de bank te slapen. Opeens bonkte er politie op de deur. Met tien man vielen ze binnen. Ze zeiden dat ze Amar zochten, mijn broer. Ik liet mijn paspoort zien, ze zagen dat ik Amar niet ben en het was oké. Maar hij werd uit zijn slaapkamer gehaald en gearresteerd.'

Het was nogal lullig dat juist zijn broer werd opgepakt, vindt Abu Saif. 'Hij was nieuw in het smokkelwerk. Hij stuurde slechts klanten door naar mij.' De politie vindt bewijsmateriaal op zijn broers telefoon, voiceberichten op Whatsapp met klanten en met Abu Saif, maar Abu Saif wordt niet herkend.

Abu Saif steekt een sigaret op op de boulevard van Chios.Beeld Cigdem Yuksel

Amar zat drie maanden in voorlopige hechtenis. De rechtszaak moet nog komen. 'Ik heb al drie advocaten moeten regelen', zegt Abu Saif, 'omdat ze hem steeds overplaatsten naar een andere provincie. Het heeft me minstens 10 duizend dollar gekost.' Zijn broer mag inmiddels de rechtszaak in vrijheid afwachten, zolang hij zich wekelijks bij de politie meldt.

Voor Abu Saif was de arrestatie van zijn broer het keerpunt. 'Ik besloot eruit te stappen, het werd te riskant.'

Hij nam een ander telefoonnummer, wiste zijn Facebookgeschiedenis en zegde de huur van zijn kantoor op. 'Van het verdiende smokkelgeld had ik net een Mercedesbus gekocht. Die heb ik ook te koop gezet.'

Mensensmokkelaar Abu Saif: 'Ik ben geen huichelaar' (december 2015)

Een magere man in een rolstoel rijdt het kantoortje van de mensensmokkelaar binnen. De velg van zijn hulpmiddel schuurt over de vloer. Er mist een band. 'Je bent de eerste met wie ik praat', zegt de nieuwe klant. Hij is blind aan één oog. Met het andere oog kijkt hij hoopvol naar Abu Saif (+). 'Ik zag je pagina op Facebook.'

Tijdens de laatste dagen in Izmir maakte hij een afscheidsfilmpje. Abu Saif loopt in de video op een plein in de stad, langs de kust en naast zijn Mercedes. Hij heeft er een melancholieke Franse chanson onder gemonteerd. 'Ik versta het niet, maar ik las op YouTube dat dit nummer over herinneringen gaat. Mooi toch?'

Dan is de smokkelaar klaar voor de reis. De reis die hij al zoveel mensen aansmeerde, maar zelf nooit eerder maakte.

'Stop, stop, stop'

Even ten noorden van Chios-stad ligt een rustig kiezelstrandje waar een terras met azuurblauwe stoelen uitkijkt over vier gerenoveerde 19de-eeuwse molens. Een paar dagjesmensen maken selfies, een ouder echtpaar neemt een duik in de kristalheldere zee.

Het is hier dat Abu Saif die nacht om half 3 zijn eerste stappen op Europees grondgebied zette. In zijn hand droeg hij een zwart koffertje met geld, wat kleren en toiletspullen.

Met 25 Syriërs en Egyptenaren zat hij op de boot, ruimte genoeg. Het werd spannend toen de Turkse kustwacht hen in de gaten kreeg. Met een pakje Marlboro en een aansteker bootst Abu Saif op het terrastafeltje de situatie na. 'Ze probeerden ons zo te blokkeren', hij zet het pakje sigaretten bij wijze van kustwacht dwars op de aansteker. 'Ze riepen 'stop, stop, stop!' Maar die kapitein was een stoere, die bleef gewoon keihard gas geven.' Hij beweegt de aansteker. 'We voeren recht op dat schip af, ik dacht: ik ben er geweest. Maar toen we er bijna tegenaan gingen, stuurde hij vlug langszij. Zo, hop, eromheen.'

Abu Saif laat een groepsapp zien van die nacht. In Engelse en Arabische berichten probeerden hulpverleners op Chios het bootje in de juiste richting te loodsen. 'Op een gegeven moment zagen we hun lichten schijnen, toen wisten we waar we moesten zijn.' Voor zijn gevoel zat hij de hele nacht op de boot. In werkelijkheid was het anderhalf uur.

Abu Saif maakt een foto van de zee met aan de overkant Turkije. De plek waar hij de oversteek maakte op een bootje.Beeld Cigdem Yuksel

De trucs

De veerboot naar Athene torent als een varend flatgebouw uit boven de cafeetjes in de haven van Chios-stad. Migranten azen op een goed moment om ongezien de boot op te glippen, maar hekken en bewakers maken dat moeilijk. Anderen klimmen stiekem in vrachtwagens die het ruim in rijden, zeggen migranten die in geïmproviseerde tentjes bivakkeren rondom de middeleeuwse citadel.

Abu Saif probeerde al op de dag van zijn aankomst met vier Syrische reisgenoten de veerboot op te stappen. Zijn gezelschap mocht door, hij werd eruit gepikt.

Voor de zekerheid liet hij zich toen als vluchteling registreren. Het registratiedocument geeft hem toegang tot een slaapplek in kamp Vial, zeven kilometer van Chios-stad. Abu Saif slaapt liever in een pension. 'Voor mij is het moeilijk om in zo'n kamp te gaan zitten. Ik ben dat niet gewend.'

Vluchtelingen slapen in de haven van Chios, Griekenland, 6 april 2016.Beeld ap

Uiteindelijk zal hij wellicht legaal naar zijn vrouw in Duitsland kunnen reizen, in het kader van gezinshereniging. Maar de procedures zijn stroperig en Abu Saif is niet van plan een jaar te gaan zitten wachten.

Vannacht had hij een nieuwe ingeving. 'Misschien moet ik vragen of ze een vals Nederlands identiteitsbewijs opsturen', zegt hij. 'Dan ga ik met jullie naar het vliegveld en neem ik dezelfde vlucht, dan val ik niet zo op.' Als hij een poging doet, moet het in één keer goed gaan. 'Op de luchthaven heb je maar één kans, het is hier klein. Een tweede keer herkennen ze je.'

Als de wifi in zijn pension werkt, kijkt hij graag naar de tv-serie Border Security. 'Dan zie je hoe ze op JFK Airport in New York drugssmokkelaars eruit pikken. Ik leer daarvan wat je wel en niet moet doen als illegaal op een vliegveld. Sommige mensen reageren zenuwachtig op vragen. Dan val je meteen door de mand.'

De cultuurschok

De smokkelaar wil weg van Chios, koste wat kost. Hij voelt zich er eenzaam, lost in translation. De receptioniste in het eenvoudige pension Ionia probeert al twee dagen iets te vragen, hij begrijpt niet wat. 'Misschien kunnen jullie even meekomen om te vertalen?' Ze blijkt te willen weten of hij nog een nacht blijft.

Liever vandaag dan morgen zou hij vertrekken. Hij wil naar zijn vrouw, zijn dochters, zijn zoontje dat hij nog nooit zag. Op Chios voelt hij zich niet thuis. 'Op het eerste oog lijkt het wel wat op Izmir, met restaurantjes aan het water. Maar qua gewoonten en taal ben je hier ver verwijderd van Turkije. Turken en Arabieren hebben dezelfde cultuur. Grieken zijn echt Europeanen.'

Abu Saif pakt zijn koffer in, klaar om weg te gaan uit het hotel.Beeld Cigdem Yuksel

Het eerste dat opviel was de kleding van de vrouwen, of beter: het gebrek daaraan. 'Zo schaars gekleed, dat zie je in Turkije niet veel. Sommige vluchtelingen lopen in de truitjes van die vrouwen te gluren. Maar ik respecteer de verschillen. Ik wil ook niet dat mensen naar ons staren als ik straks in Duitsland met mijn gesluierde vrouw over straat ga.'

Abu Saif durft in de Griekse restaurants niet te eten. Hij kan de menukaart niet lezen en is bang dat hij varkensvlees krijgt voorgeschoteld. 'Laatst had ik een shoarma besteld, ik dacht lam, maar ik had toch het idee dat binnenin varken zat.'

Het vluchtelingenkamp

Op dag twaalf van zijn Griekse verblijf legt de smokkelaar zijn koffertje opengeklapt op zijn eenpersoonsbed in pension Ionia. Hij vouwt een grijze broek op en stopt een grote pot Taft-haargel in de koffer.

Hij belt een vriend uit het vluchtelingenkamp die hem een tas in bewaring had gegeven. 'Je moet je spullen ophalen, ik ga hier weg.'

Vannacht heeft hij besloten dat hij zich toch gaat melden in vluchtelingenkamp Vial. Griekenland is duur, hij betaalt 25 euro per nacht voor deze eenvoudige kamer. Hij moet zuinig zijn met zijn geld, hij weet niet hoe lang hij het ermee moet uitzingen.

Hij ritst zijn koffer dicht. Uit de plastic tas die hij ook meetorst, steekt een waterkokertje. 'Dat is handig, dan kun je je eigen Nescafé zetten.'

Hij loopt het pension uit zonder tegen iemand iets te zeggen. Ze verstaan hem hier toch niet.

De vriend die zijn tas komt halen, waarschuwt dat Vial een vreselijk kamp is. Er zijn hoge hekken, je ligt er hutjemutje op elkaar. 'Ik kan het toch op zijn minst twee nachtjes proberen', wuift Abu Saif de bezwaren weg.

Hij rolt zijn koffertje richting de haven. Vlak voor een donkerhouten zeiljacht houdt hij een taxi aan. 'Vial, camp', zegt Abu Saif tegen de chauffeur. De auto trekt op en verdwijnt over de lange kustweg naar het kamp.

De smokkelaar is nu gewoon een vluchteling.

Abu Saif belt zijn vriend op om te zeggen dat hij naar een vluchtelingenkamp gaat.Beeld Cigdem Yuksel
De route van smokkelaar Abu Saif start in het Turkse Izmir en eindigt in zijn reisdoel Duitsland.Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden