Smilde bindt dansend strijd aan met XTC

Een twintigjarig meisje uit Smilde was vorig jaar de eerste 'ecstasy-dode' buiten de vier grote steden. Dat drama stond niet op zich....

door Wil Thijssen

'Hallóóó Smilde' brult de disc-jockey door zijn microfoon. Enkele honderden jongeren van tussen twaalf en twintig jaar gillen enthousiast terug. 'Het is lullig dat Ray en Anita uit elkaar zijn, maar we laten 2 Unlimited nog één keer horen. Get ready for this!'

Hardcore-, techno- en housemuziek dreunt door sportzaal 'De Smeltehal' aan de Boerenlaan in Smilde. 'Hé lullo, beweeg 'ns met dat vette lijf van je' schreeuwt een meisje in het oor van haar vriend. Bezoekers dansen in lichtflitsen van stroboscopen en laten zich vollopen met bier. Geen glitter en glanskleding, geen piercings, hoge hakken of dikke lagen make-up, maar spijkerbroeken en bontgekleurde baseball-petten vullen de sporthal. De Smildeger jeugd is massaal op de 'Now Dance Music Tour' afgekomen en laat zien dat ook Drente weet wat housen is.

Achter de ontspannen sfeer schuilt een weldoordacht project van bezorgde Smildenaren, die hun jeugd willen voorlichten over de gevaren van drugs en vooral over het slikken van XTC-pillen op houseparty's. Bij de ingang van de sporthal liggen naast gratis condooms ook folders over ecstasy, tripmiddelen, speed, cocaïne, hasj en weed. Muziekclips op de videowall naast het podium worden afgewisseld met reclamespots over genotmiddelen en verslavingsgevaar, onder de slogan 'Je moet het zelf weten'.

In de zomer van vorig jaar werd Smilde opgeschrikt door het overlijden van een twintigjarige inwoonster aan een overdosis XTC. Ze was de eerste 'ecstasy-dode' in Nederland buiten de vier grote steden. 'Er ging een schokgolf van voor tot achter door het dorp', vertelt Henk Bruggink, de vader van het overleden meisje. 'In Drente wordt altijd gedacht: dat komt hier niet voor, zoiets gebeurt alleen in Amsterdam. Dat dacht ik zelf ook en er zijn nog steeds Smildenaren die er zo over denken. Dat is toch triest? Ik weet inmiddels dat Drentse jongeren bij bosjes naar houseparty's in Duitsland gaan. Reken maar dat daar van alles wordt geslikt.'

Het Nederlands Instituut voor Alcohol en Drugs (NIAD) constateerde al in 1992 dat de verschillen tussen druggebruik in de grote steden en op het platteland nagenoeg zijn verdwenen. Op houseparty's in de provincie is dan ook vrijwel standaard een stand van het NIAD aanwezig, waar feestgangers hun ecstasy-pillen voor een rijksdaalder laten testen op echtheid en kwaliteit. Op besloten feestjes, waar pillen niet getest worden, kunnen zich eerder ernstige ongelukken voordoen.

Wat inmiddels bekend is geworden als het 'Smilde-drama' leek aanvankelijk uitzonderlijk. Maar toen een onderzoek van de GGD Noord en Midden Drente afgelopen najaar uitwees dat het druggebruik in noord-Drente boven het landelijk gemiddelde lag, en dat het blowen onder de Drentse jeugd binnen enkele jaren met driehonderd procent was toegenomen, was voor de Smildenaren de maat vol. Zestien dorpelingen staken de koppen bij elkaar en richtten Prat op, het Preventie Advies Team. Sindsdien is Smilde de meest fanatieke gemeente waar het de preventie van drugs betreft.

'Druggebruik moet bespreekbaar worden in het dorp. Het is op veel plaatsen in oost-Nederland nog steeds een groot taboe', vertelt Wilma van de Steeg, initiatiefneemster van Prat. 'Toen de verkering van mijn dochter uitging, had ze niet veel vrienden meer en kwam ze binnen twee maanden in de scene terecht. Het hele drugsprobleem in het dorp kwam daarmee akelig dicht bij mijn gezin.'

Van de Steeg zette met wat vrienden een draaiboek voor een voorlichtingsproject in elkaar en peuterde twaalfduizend gulden subsidie los van de gemeente, die zich al langer zorgen maakte over het drugsprobleem in de regio. 'Van blowen kijkt niemand meer op en XTC-pillen zijn op examenfeestjes al heel gewoon. Het gebeurt stiekem, maar neemt steeds meer toe. Daar willen wij ouders op wijzen. Het is niet de bedoeling dat ze hun kinderen iets gaan verbieden, want kinderen proberen toch alles uit wat God verboden heeft. Ouders moeten juist leren omgaan met druggebruikende dorpsgenoten, accepteren dat het een probleem is en hun kinderen zo goed mogelijk voorlichten over de gevaren van softdrugs en XTC.'

Prat wil een 'zelfzorgsysteem' zijn. Met elkaar voor elkaar, luidt het motto. Geen voorlichting van bovenaf, benadrukt Van der Steeg, want 'daarvoor zijn al professionele hulpverleners genoeg.' De club richt zich uitsluitend op mede-Smildenaren en wil voorlichting geven op scholen in de buurt, bij ouders thuis en via de vertrouwenstelefoon die deze week begint.

Eind oktober '95 kwam het voltallige preventie-team voor de eerste keer bij elkaar, in de speel-o-theek van het dorpshuis in Smilde. Omringd door Ernies en Berten lieten de huisarts, de directeur van de basisschool, docenten van de mavo, een politieagent, bezorgde ouders en ook Henk Bruggink, zich voorlichten over verdovende middelen. Ze wisten zelf immers van toeten noch blazen en moesten worden ingewijd in de wereld van verslaving en extase.

Een voorlichter van het CAD Drente werd in de arm genomen om de groep Smildenaren in het zadel te helpen en een voorlichtingscampagne vorm te geven. De enige in het team die weinig begeleiding nodig had was Remko, een twintigjarige ex-gebruiker van hasj, weed en cocaïne. 'Ik rookte twintig, vijfentwintig joints per dag', vertelt hij. 'Tijdens vakanties was ik dagen achter elkaar stoned. Op houseparty's kocht ik cocaïne. Ik kende iedereen in de scene en dat zijn zeker vijftig, zestig jongeren alleen al uit midden-Smilde.' Remko stopte met drugs toen Brugginks dochter overleed. 'Ik kende haar niet heel goed, maar ik was er genoeg van onder de indruk om ermee te stoppen en me bij Prat aan te sluiten toen Wilma mij daarom vroeg.'

Maandenlang was de peuterspeelzaal in Smilde een vergaderruimte waar Prat iedereen ontving die ook maar iets met drugs te maken heeft. Vertrouwensartsen, medewerkers van het CAD, voorlichters van de GGD en rechercheurs van de Drentse narcoticabrigade werden graag geziene gasten. Het clubje groeide uit van een handjevol bezorgde ouders tot een volwaardig voorlichtingsteam dat alle ins en outs van softdrugs en XTC kent. 'Natuurlijk kunnen wij de gemeente niet drugsvrij maken,' zegt Van der Steeg, die zelf vier kinderen 'in de risicovolle leeftijd' heeft. 'Dat is de bedoeling ook helemaal niet. Toen ik Prat wilde oprichten, moest ik sterk denken aan de flowerpower, de tijd waarin ik jong was. Dat was een hele sociale periode. De maatchappij is egocentrisch geworden, het lijkt of niemand zich meer interesseert voor wat zijn buurman doet. Prat wil laten zien dat dat niet waar is.'

Inmiddels bestaat het preventieteam uit vijf werkgroepen, variërend van de voorlichtingsploeg tot aan de club mensen die de vertrouwenstelefoon gaat bemannen. 'Misschien belt er niemand, misschien duurt het weken voordat iemand ons nummer draait, maar als we één ouder gerust kunnen stellen, hebben we Prat niet voor niks opgericht', zeggen de leden van het telefoonteam optimistisch. Ze zijn er van overtuigd dat de Smildenaren behoefte hebben aan deze vorm van sociale hulpverlening. Van de Steeg: 'Mensen hebben geen zicht op wat kinderen doen als ze uitgaan. Als ík daar bezorgd om ben, waarom zouden de buren dat dan niet zijn?'

Dat Prat nu al aanslaat in Smilde bleek afgelopen zaterdag op de mega-dance-party. Meer dan zevenhonderd toegangskaarten zijn verstrekt aan jongeren die hun vrije zaterdagavond graag doorbrengen in de roes van genotmiddelen en dreunende muziek. Zelfs burgemeester Lantinga is naar 'De Smeltehal' gekomen om de Smildeger jeugd te zien swingen en te kijken. 'Waar zie je tegenwoordig nog dat mensen spontaan een probleem te lijf gaan? Ik ben trots op Prat. In Smilde bestaat nog zoiets als saamhorigheid', vindt de burgemeester. 'Ik hoop dat het project navolging krijgt, want in Norg, Beilen en Assen kampen ze met hetzelfde probleem. In Hoogeveen is onlangs een XTC-lijn opgerold.'

'Ik kende Jeanet heel goed', vertelt de twaalfjarige S., over het meisje dat vorig jaar in Smilde aan XTC is overleden. 'Ze vlocht vroeger indianenkraaltjes in mijn haar. In de stijl van dreadlocks.' Het zweet van het dansen staat S. op het voorhoofd.

Ze vertelt dat ze al verschillende keren naar houseparty's in Assen is geweest, en dat ze ook wel weet dat daar pillen worden geslikt. 'Ik ben pas twaalf, ik heb daar zelf nooit iets mee te maken gehad. Maar misschien ga ik zoiets nog weleens proberen als ik vijftien of zestien ben. Het heeft natuurlijk wel iets spannends. Vooral als het niet mag.'

N.B.: Dit artikel is op verzoek van een van de geïnterviewde en na goedkeuring van de hoofdredactie van de Volkskrant geanonimiseerd in augustus 2014.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden