Smeren zonder diepgang

Voor een sporter is weinig zo frustrerend als lijdzaam afwachten bij een blessure. De tijd heelt vrijwel alle sportwonden, een gekwetste spier komt vanzelf wel weer op verhaal, maar ja, komend weekend is nu juist die ene belangrijke wedstrijd....

Bij een ernstig mankement is tandenknarsen de enige optie, maar bij een stijve spier, een pijnlijke pees of een verstuiking bestaat de neiging zelf aan de slag te gaan om het herstel te versnellen. Veel sporters, ook sceptici die niet in de werking geloven, grijpen dan naar smeersels die verlichting of zelfs genezing beloven. En in het verlengde daarvan: ze gaan zelfs preventief smeren, om ongemak voor te zijn.

Sportartsen hebben weinig fiducie in deze zelfmedicatie. Sportarts Goof Schep uit Veldhoven: 'We gebruiken ze eigenlijk nooit.' 'Deze middelen nemen een heel kleine plaats in', zegt bondsarts Els Stolk van atletiekunie KNAU. En haar collega Babette Pluim van de tennisbond KNLTB zal deze middelen 'zeker niet propageren'.

Voor de preventie van blessures zijn volgens hen een goede warming up en cooling down veel belangrijker. Smeren, is hun boodschap, doe je vooral uit mentale overwegingen; van de helende eigenschappen moet je je niet veel voorstellen. Want hoe verschillend die middelen ook zijn, ze hebben een gemeenschappelijk probleem: ze worden aan de buitenkant opgebracht en bereiken daardoor vaak niet of slechts in een lage dosis de plek des onheils.

'Wie denkt zijn hamstring, een spier van tien centimeter dik, met een pijnstillend smeerseltje te behandelen, kan het schudden. Dat heeft echt geen enkele zin. Dit soort middelen hebben hun werking alleen dicht onder de huid. Hooguit bij oppervlakkig liggende spieren of aanhechtingen, bijvoorbeeld de achillespees, kan ik me iets van een positieve werking voorstellen', constateert Els Stolk.

Toch gaan er wekelijks duizenden tubes en tegenwoordig ook spuitbussen - om te voorkomen dat de sporter zich op voorhand al verrekt als hij zijn rug wil insmeren - over de toonbank. Van oudsher is Midalgan een van de bekendste producten. Het heeft een penetrante geur, aangeduid als lavendel (in de Provence ruikt die wel heel anders) die als een eigen marketinginstrument werkt: ruik, hier wordt gesmeerd. 'Midalgan, je voelt dat het werkt' is de strijdkreet van het product. Waarschijnlijk door de warmtesensatie die het op de huid oproept. Onderzoek naar de heilzame werking heeft producent Qualiphar in België echter niet voorhanden.

Aangenomen wordt dat dergelijke warmtemiddelen - er is een hele reeks in de handel, bijvoorbeeld ook tijgerbalsem en Perskindol Active behoren tot deze groep - wel erg gezond aanvoelen, maar dat de extra doorbloeding die ze genereren niet veel verder reikt dan enkele millimeters onder de huid. Nadeel is wel dat er huidirritatie kan optreden.

Naast de vanouds populaire homeopathische middelen, zoals Spiroflor of SRL Gelei, met een onduidelijk werkingsmechanisme, is de laatste jaren een derde groep middelen populair geworden, zeker bij de fabrikanten: smeersels die zijn afgeleid van NSAID's, pijn-en ontstekingsremmers die al in pilvorm verkrijgbaar zijn.

Ibuprofen is de bekendste. Advil stopt dat sinds een paar jaar ook in een gel en spray. Voltaren maakt gebruik van diclofenacnatrium en Tantum zet benzydamine in. Voordeel van deze smeermiddelen is dat mensen met een gevoelige maag door deze toedieningsvorm geen last ondervinden. Alleen op de gekwetste plek wordt de pijn bestreden die ontstaat als er door weefselbeschadiging een zwelling optreedt.

Er zijn kleine onderzoekjes die de heilzame werking inderdaad ondersteunen. Toch is er ook twijfel. Volgens apotheker Tom Schalekamp van de afdeling Farmacotherapie van de Universiteit Utrecht is er geen overtuigend bewijs voor de werking van deze middelen. Er is vooral twijfel over de concentratie van de werkzame stof die daadwerkelijk de geïrriteerde plek bereikt. Een pil slikken helpt waarschijnlijk beter, aldus Schalekamp.

Probeer dat maar eens te vertellen aan een sporter met een duidelijk gelokaliseerd pijntje die alles doet om er vanaf te komen. Helemaal afwijzend ten opzichte van de wrijfmiddelen staan professionele begeleiders dan ook niet. Stolk vindt het een pluspunt dat sporters door het gebruik van wrijfmiddelen bewust met hun lichaam omgaan. 'Ik heb ook wel wat in mijn koffertje' zegt Pluim, 'omdat sommige tennissers er nu eenmaal bij zweren'.

En fysiotherapeut Anton Engels uit Nijmegen smeert best wel eens een warmtecrème op de benen van een van de topatleten die hij begeleidt, vooral omdat het lekker aanvoelt. 'Het heeft vooral een mentaal effect, denk ik.' Voor therapie maakt hij soms gebruik van Voltaren, maar dan alleen als nachtverband zodat het goed afgedekt lang kan intrekken. 'Of het werkt? Laat ik het zo zeggen: ik heb er goede ervaringen mee.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden