Smeltogen, pot met giften, geen regels

Iedereen kan in Suriname zomaar een kinderthuis beginnen. Niemand weet wat zich daar echt afspeelt. Organisaties als Terre des Hommes zijn door schade en schande wijs geworden.

PARAMARIBO - Een kindertehuis in Suriname oprichten gaat zo: je hangt aan het tuinhek een bord 'Kindertehuis', je vertelt rond dat je graag voor kinderen zorgt die het slecht getroffen hebben, je stuurt bedelbrieven en foto's van kindjes met smeltogen naar potentiële sponsoren - liefst uit Nederland, vanwege de euro's. Binnen no time heb je een huis vol kinderen en een pot vol giften.


Er zijn geen regels, geen wetten, geen eisen, geen controlerende instanties, geen meldpunten. De overheid heeft amper zicht op een vrije sector die wild is gegroeid. Er zijn waarschijnlijk ruim driehonderd opvangtehuizen, elk met gemiddeld enkele tientallen kinderen. Dit op een bevolking van nog geen half miljoen mensen.


Om dit aantal te achterhalen, had een ministerie in 2008 een advertentie in de krant gezet waarin opvang-instellingen werd verzocht zich te melden. Niet iedereen heeft dat gedaan, uit angst dat er belastingheffing zou volgen over buitenlandse donaties, zegt een ambtenaar.


Dat klinkt als een omgeving waarin kindermishandeling in alle rust kan gedijen. 'Er zijn wantoestanden, dat weten we uit de krant, van de politie en van tipgevers', zegt Raoul Dankoor, waarnemend hoofd van het Bureau Rechten van het Kind. Maar wat zich precies en in welke mate afspeelt achter de deuren van de opvangtehuizen, die vaak gerund worden door religieuze organisaties? Niemand die het durft te zeggen. De overheid mag er niet zomaar binnenvallen.


Deze week werd Henk de G., een blanke Nederlander die met zijn vrouw het kindertehuis Lobi Blesi runde in Tamanredjo (een Javaans dorpje in de buurt van Paramaribo) gearresteerd op verdenking van mishandeling van en ontucht met enkele van de circa twintig kinderen die hij onder zijn hoede had. 'Oom Henk' houdt zijn onschuld vol; zijn omgeving houdt het erop dat hij erin is geluisd. Henk en zijn vrouw Hermine zijn zendelingen van Opdracht tot Wereldzending, een christelijke Nederlandse stichting.


Op de website van Lobi Blesi staat: 'Wij weten dat de vijand van God en de mensen het werk van Henk en Hermine niet fijn vindt en er alles aan zal doen om dit werk kapot te maken. Daarom zullen we als een sterke gebedsmuur om Henk en Hermine moeten blijven staan, tot de strijd van deze valse aanklacht voorbij is.' Het voorarrest is inmiddels verlengd met dertig dagen.


De zaak heeft een hoog profiel gekregen, mede dankzij goed graafwerk van de Wereldomroep, die elke dag nieuwe getuigen à charge of à décharge opduikelt. Volksvertegenwoordigers klagen luid over 'buitenlanders, die hier zomaar kindertehuizen beginnen' en over 'pedofiele Nederlanders' die hun goddelijke gang kunnen gaan.


Maar de realiteit is dat het gros van de kindertehuizen door Surinamers wordt gedreven en dat veel wantoestanden al jarenlang voortduren. Bij 'wantoestanden', zo blijkt uit zaken die in de openbaarheid zijn gekomen, moet men naast seksueel misbruik denken aan: verzorgers die kinderen slaan, schoppen, aan de haren trekken, pesten, in een donkere kamer opsluiten, vastbinden, geen eten geven, en niet optreden als kinderen elkaar terroriseren.


Deels hangt dit samen met de Surinaamse opvoedcultuur, die nu eenmaal van de harde hand is.


Deels hangt dit samen met gebrek aan professionaliteit. Diverse kindertehuizen worden gerund door welwillende amateurs, die uit compassie verwaarloosde kinderen zijn gaan opvangen in de bijkeuken of achter op het erf. Zo'n groep kinderen dijt uit, er zitten kinderen tussen met gedragsmoeilijkheden waar de begeleiders geen raad mee weten. Er zijn te weinig wc's, bedden, borden, stoelen en etenswaren.


Zo onstaat een situatie waarin de verzorgers alleen nog maar kinderen schreeuwend tot de orde aan het roepen zijn, en er amper ruimte is voor een knuffel of een verhaaltje. Ergens in die chaos kunnen kwaadwillenden hun gang gaan. De weg naar de kinderhel is in Suriname geplaveid met de beste intenties.


Veel jonge Nederlandse meisjes die iets in de sociaal-pedagogische hoek studeren, lopen stage in deze tehuizen. Hun vaak aandoenlijke stageverslagen op internet staan bol van verbazing. Over de harde opvoedhand, het gebrek aan luiers, de ratten in de keuken en nooit eens een aai over de bol. Maar ze besluiten allemaal met een ode aan de leidsters, die dag en nacht zwoegen opdat de kinderen ten minste hun school kunnen afmaken.


De tehuiskinderen komen uit sociaal zwakke milieus; ze hebben ouders, maar die kunnen of willen niet voor ze zorgen. Tot voor kort bracht de politie bij huiselijk geweld vrijwel standaard de kinderen naar een tehuis. Daar is inmiddels van afgestapt, omdat de overheid meent dat kinderen het beste thuis kunnen opgroeien.


Maar de veelal alleenstaande, jonge moeders zelf vinden het tijdelijk 'wegdoen' van hun kinderen niet altijd even bezwaarlijk. Een maatschappelijk werker vertelt over een moeder die zei: 'Ik moet elke dag tot 5 uur 's morgens werken in het casino. Ik kan het 's ochtends niet opbrengen de kinderen klaar te maken voor school. In welk tehuis kan ik ze laten?'


Een voordeel van de kwestie-'Oom Henk' is dat het parlement eindelijk, 'met spoed' een wetsvoorstel gaat behandelen dat al jaren ligt te wachten: een vergunningsplicht voor opvang-instellingen. Daaraan hangt een sliert eisen, variërend van professioneel personeel dat kennis heeft van vroege kinderontwikkeling, tot het aantal kinderen per wc en de schijf van vijf op het menu.


Daarna wacht een gigantische taak: het helpen van kindertehuizen om aan de normen te voldoen en het optuigen van een controleapparaat dat ervoor moet zorgen dat de bescherming van kwetsbare kinderen geen dode letter zal zijn.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden