Smelt ploegscharen nu om in raketmotoren

Europa breidt uit, de burgers zijn lauw. Na de oorlog bood de landbouw brood en vreedzame samenwerking. Een bemande reis naar Mars geeft nu de Europese gedachte weer vleugels, hopen Edward Tersmette en Artemis Westenberg....

Edward Tersmette en Artemis Westenberg

Europa staat aan de rand van de historische uitbreiding naar het Oosten. Naar verwachting krijgen tien kandidaat-lidstaten in december op de Top van Kopenhagen het groene licht om op 1 Januari 2004 tot de EU toe te treden.

Vóór uitbreiding is een verdere hervorming van het landbouwbeleid gewenst, maar het verzet blijft groot. Toch zou het naar de toekomst doorschuiven van de Europese landbouwsubsidies jammer zijn. De kans dat het in een vergroot Europa met zoveel arme landbouwers nog eens wordt gesaneerd, is erg klein.

Het Europese landbouwbeleid had tot doel oorlogvoerende naties onder het motto swords into ploughshares (van zwaarden ploegscharen maken, van soldaten boeren) in vrede samen te laten werken aan de veiligstelling en ontwikkeling van een Europese voedselproduktie, waarvoor de productiviteit en het inkomen van hen die in de landbouw werkzaam waren, verhoogd moest worden. Vervolgens ging het landbouwbeleid een eigen leven leiden. Nu spelen voedselveiligheid, rurale ontwikkeling en milieubescherming belangrijke rollen in de verdere ontplooiing van dit beleid.

Dat is een goede zaak, maar soms zijn hervormingen niet meer dan een reddingsoperatie om met wat nieuws, het oude in stand te houden. De essentie van dit beleid, het reguleren van de markten, doorstaat in veler ogen de toets der logica niet.

Als een landbouwer zoveel steun krijgt, waarom dan een noodlijdend ICT bedrijf niet? Wat levert meer innovatie, ondernemerschap en technologie op voor de Europese kenniseconomie - en wie legt meer beslag op het landschap en milieu - de boerderij of een ICT-bedrijf?

Feit is dat subsidies aan de één de helft van de Europese begroting omvatten (zo'n 41 miljard euro per jaar), terwijl subsidies aan de ander als staatsteun verboden zijn. Wil men ware Europese burgerdemocratie, dan moet men dergelijke simpele vraagstukken even simpel kunnen uitleggen.

Politieke leiders moeten inzien dat de toekomst van de EU niet van de landbouwlobby afhangt, maar van de Europese gezindheid van de bevolking. Slechts 30 procent van de kiezers ging bij de vorige Europese parlementsverkiezingen stemmen. Volgens het laatste onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau (Leeft Europa Wel - september 2002) is de grootste groep Nederlanders onverschillig ten opzichte van een eventuele opheffing van de EU: slechts 35 procent vindt dat erg.

Zulke percentages hangen waarschijnlijk samen met het beginsel 'onbekend maakt onbemind' - de gemiddelde burger begrijpt de complexiteit van de Europese politiek niet en volgt deze dus meestal niet. Toch wordt het draagvlak voor Europa bepaald door de mate waarin burgers Europa met vooruitgang identificeren. Europa moet groter zijn dan de som der delen en doelen bereiken die men nationaal niet aankan.

Na de voltooiing van de interne markt, de introductie van de Euro en de uitbreiding in 2004, is er ook een nieuw vlaggenschip-project nodig voor de toekomst. Eén heel specifiek idee zou Europa echt groots kunnen maken in de ogen van de jonge generaties die de toekomst van Europa belichamen: een bemande reis naar Mars.

De Amerikaanse NASA beperkt zich al dertig jaar tot vluchten in een lage baan om de aarde om er commerciële en militaire satellieten te lozen. Met de Space Shuttle, de Amerikaanse veerboot naar de ruimte, is de mens nooit meer verder geweest dan wat rondjes om de Aarde. De Russen hebben andere problemen, gebrek aan geld. We zijn, kortom, in de Middeleeuwen van de bemande ruimtevaart terecht gekomen.

In elke volwassene huist nog steeds een kind dat naar de sterren keek, fantaseerde over leven op andere planeten, en met Star Wars en Star Trek opgroeide. De plaatjes die Pathfinder in 1997 van Mars maakte, leverden zo'n 100 miljoen internet 'hits' op. De fascinatie voor de ruimte is enorm.

Er zijn ook praktische argumenten voor ruimtevaart: buiten de Aarde is nog ruimte voor nieuwe ontwikkelingen, er zijn grondstoffen en energie te winnen, ruimtevaarttechniek kan ook op Aarde goede diensten bewijzen en kennis van het zonnestelsel kan ons voor grote gevaren behoeden. In het kader van duurzame ontwikkeling, de problemen met de ozonlaag, de waterhuishouding, het broeikaseffect en de groeiende klimatologische bedreigingen, is vergelijkend interplanetair onderzoek van levensbelang voor het voortbestaan van de mensheid.

Zonder de bestudering van Venus hadden we nooit het broeikaseffect goed begrepen. Ook Mars, een planeet die waarschijnlijk ooit op de aarde leek, kan ons in tijden van klimatologische chaos belangrijke lessen leren.

Volgens de Amerikaanse Mars-expert Robert Zubrin, kan een bemande vlucht naar Mars voor 20 miljard dollar gefinancierd worden. Voor de helft van het bedrag dat Europa jaarlijks aan landbouwsubsidies uitgeeft, kunnen wij een Europeaan op Mars zetten.

De Sovjet-Unie was het eerste in de ruimte, de VS het eerst op de Maan, zou het niet fantastisch zijn als de EU het eerst op Mars zou landen? Mars is al eeuwenlang het symbool van de oorlog, wat een mooie symboliek als Europa, het in 2004 in vrede herenigde 'continent van de oorlog', juist deze planeet gaat bedwingen. Dit soort voorstellen leidt soms tot emotioneel protest. Al snel zegt men dat er op de Aarde zelf nog zoveel is op te lossen. Maar Het is waarschijnlijker dat de Sahara ooit groen wordt dankzij de technologische kennis van terraforming-technieken op Mars, dan dat de honger uitgebannen wordt door het sturen van geld. Je kunt geen regen naar de Sahara sturen, maar satellieten kunnen wel aangeven wanneer er een wolk aankomt, of waar het ondergrondse water te vinden is.

Bij sommigen werken ruimtereizen op de lachspieren. Je bent niet serieus als je aan ruimtevaart denkt. Waarom mag het politieke debat zich alleen op klagen baseren, en niet op dromen?

Na de Tweede Oorlog was het Europese adagio 'smelt zwaarden om in ploegscharen'. We zijn binnenkort als continent herenigd in politieke harmonie en burgerlijke apathie. Laat Europa iets imponerends doen om die kloof te overbruggen. Leve Europa! Op naar Mars!

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden