Sluisde Bo Xilai miljoenen naar het buitenland?

Bo Xilai, de gevallen ster van de conservatieve vleugel van de Communistische Partij van China, heeft mogelijk privékapitaal in de orde van grootte van tientallen miljoenen euro's naar het Westen willen sluizen.

SHANGHAI - De financiële zaken van Bo, die minister van Handel is geweest, worden nu onderzocht door de disciplinaire commissie van de communistische partij (CPC). Peking verdenkt hem van ernstige overtreding van de interne regels, meldden de Chinese staatsmedia. Die gaven geen details over de aard van de overtredingen.


Bo kwam ten val nadat een Chinese politieofficier, commissaris Wang Lijun, in februari naar het Amerikaanse consulaat in Chengdu was gegaan met een belastend dossier over Bo en zijn vrouw, de prominente juriste Gu Kailai. Gu wordt inmiddels door de Chinese autoriteiten verdacht van medeplichtigheid aan de moord op Neil Heywood, een Britse zakenman die jarenlang als adviseur en vertrouweling van de familie fungeerde.


Volgens de officiële Chinese lezing werd Heywood vermoord in Chongqing, de miljoenenstad waar Bo partijchef was, na een 'financieel geschil'. De aard van het geschil is onderwerp geworden van stevige speculatie. Sommige waarnemers taxeren dat Bo tot de uitdijende groep van Chinese vermogenden behoort die in het buitenland een veilige plek zoeken voor al dan niet legaal verkregen gelden.


Het Britse persbureau Reuters meldde onlangs op basis van anonieme bronnen dat Bo's vrouw vele miljoenen euro's in het buitenland wilde stallen. Heywood zou haar daarbij helpen, maar ruzie over het bedrag dat hij voor zijn diensten vroeg, zou de relatie op scherp hebben gezet.


Heywood zou hebben gedreigd de handel en wandel van de Bo's aan het licht te brengen. Bo's vrouw zou daarna opdracht hebben gegeven de Britse zakenman te vermoorden door gif in zijn drank te doen. Kenners van het Chinese politieke en zakenmilieu achten het een plausibele optie.


Lucratieve bijverdiensten

'Bo had als minister van Handel en daarvoor als burgemeester van de grote stad Dalian de politieke en economische macht om lucratieve bijverdiensten te genereren. De ervaring met corruptiegevallen van hoge partijfuctionarissen leert dat zo'n netwerk miljoenen aan commissie en smeergeld kan opleveren. Dat geld kun je beter niet in China houden, in verband met het risico dat je wordt betrapt', aldus een politicoloog in Peking.


De Chinese politiek staat stijf van de kleine en grote corruptie, die door de leiding officieel wordt gekenmerkt als een van de grootste bedreigingen voor de legitimiteit van de CPC. China's autoritaire politieke systeem is zo ingericht dat effectieve controle op machtsmisbruik meestal ontbreekt.


Pogingen om hier verbetering in te brengen verzanden steeds in tijdelijke campagnes, vanwege taai verzet van gevestigde belangen tegen onafhankelijk toezicht. Zo proberen hervormers binnen de CPC al jaren vergeefs een wet in te voeren die belangrijke partijfunctionarissen dwingt hun bezittingen te melden.


De Chinese publieke opinie is zeer argwanend over de integriteit van partijleiders, van hoog tot laag. 'Waarom vertrouwen mensen de autoriteiten niet? Omdat het publiek niet weet hoe ze hun macht gebruiken en hoeveel ze verdienen', verklaarde Zhu Lijia, hoogleraar aan de Chinese Academie voor Openbaar Bestuur twee jaar geleden, naar aanleiding van het uitblijven van een verplichte openbaarmaking van vermogens van partijkader.


Onrust in de partijtop

De affaire rond Bo Xilai zorgt al maanden voor onrust in de top van de partij. Daar manoeuvreren hervormers, gematigden en conservatieven om de beste posities in de aanloop naar het 18de partijcongres, dat dit najaar in Peking op de agenda staat. Dan vindt een verversing van de partijtop plaats, een cruciale stoelendans die eens in de tien jaar wordt gedaan.


De 62-jarige Bo Xilai, die vorige week uit het politbureau werd gezet, mikte tot zijn val op een positie in de top-5 van de communistische partij. Daarbij had hij een voorkeur voor de portefeuille binnenlandse veiligheid (politie en justitie), wat hem een van de machtigste mannen van China zou maken.


Bo had zich de afgelopen jaren als partijchef in Chongqing laten kennen als een populistische conservatief die het flirten met oude rode symbolen combineerde met een harde aanpak van de misdaad in zijn stad.


Volgens zijn critici mikte hij alleen op een versterking van de verstikkende positie van partij en staat, en pakte hij alleen criminele groeperingen aan die hem onwelgevallig waren.


Chinese rijkdom naar het Westen


China heeft een indrukwekkende traditie wat betreft kapitaalvlucht door corrupte partijfunctionarissen. De Chinese nationale bank schatte vorig jaar dat zij sinds 1995 een slordige 800 miljard yuan, bijna 100 miljard euro, naar het buitenland wegsluisden.


Rond de 17 duizend leden van het partijkader namen sinds 1995 de wijk, aldus de Chinese Academie van Sociale Wetenschappen. Het gemiddelde bedrag dat zij daarbij verduisterden komt op bijna 600 duizend euro. De vluchters vormen een doorsnee van het hogere partijkader, van managers van staatsfirma's tot gemeentelijke en provinciale bestuurders en politie-officieren.


Favoriete vluchthavens zijn de VS, Canada, Singapore en Australië, waar het met het bezit van een zak geld betrekkelijk eenvoudig is om aan een verblijfsvergunning te komen. In de VS is het minimumbedrag een half miljoen dollar, in Canada is het een miljoen dollar, en in Singapore 2,5 miljoen dollar.


De kapitaalvlucht beperkt zich niet tot corrupt kader van de communistische partij. Veel van China's nieuwe rijken spelen met het idee om hun geld in het buitenland in veiligheid te brengen, omdat ze het in China niet veilig genoeg achten. Van de Chinese miljardairs is 27 procent op papier al geëmigreerd. In de praktijk betekent het vaak dat ze hun gezin naar bijvoorbeeld Californië hebben verhuisd, en zelf nog (een deel van) hun zakenbelangen in China bestieren.


De kapitaalvlucht is een gevoelige kwestie voor Peking. De Chinese regering voerde twee jaar geleden extra controles in om de vlucht van corrupte partijfunctionarissen tegen te gaan.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden