ProfielJanez Janša, premier Slovenië

Sloveense mini-Trump valt journalisten aan en stookt oude Balkanruzies op

Janez Janša Beeld AFP
Janez JanšaBeeld AFP

Premier Janez Janša kwam vorige week in opspraak vanwege een uitgelekt discussiedocument waarin hij voorstelt om Bosnië op te splitsen. Het is niet de eerste keer dat de leider van Slovenië, dat vanaf 1 juli het EU-voorzitterschap overneemt, de wenkbrauwen in Brussel doet fronsen.

Geef een stuk aan Servië, een stuk aan Kroatië, en de rest van het land mogen de Bosnische moslims hebben. Laat hen dan zelf maar via een referendum uitzoeken of ze zich bij de EU willen aansluiten of meer zien in een alliantie met Turkije, zo stelt het explosieve discussiestuk voor.

Volgens Brusselse bronnen en Sloveense media komt het uit de koker van Janša, die via sociale media zegt dat het om nepnieuws zou gaan. Maar echt of niet, het zogenaamde ‘non-paper’ deed nadat het in Brussel opdook meteen alle alarmbellen afgaan, tot ver buiten de Europese hoofdstad. De Bosnische regering riep direct de Sloveense ambassadeur ter verantwoording.

Tornen aan de landsgrenzen uit het verdrag van Dayton, dat in 1995 een einde maakte aan de bloedige Bosnische burgeroorlog, is namelijk nog altijd spelen met vuur. Het document is des te zorgwekkender omdat Slovenië per 1 juli het halfjaarlijks wisselende EU-voorzitterschap overneemt.

Het is niet direct duidelijk welk belang Janša zelf heeft bij dit voorstel, erkent Florian Bieber, hoogleraar Zuidoost-Europese studies aan de universiteit van Wenen. Toch acht hij het goed mogelijk dat de Sloveense premier achter het document zit.

Slovenië mag er dan zelf niet direct terrein mee winnen, het opdelen van Bosnië past goed in de rechts-nationalistische ideologie van de Sloveense premier, waarin landsgrenzen langs etnische lijnen zouden moeten lopen. Ook doet de simplistische benadering van een zeer complex probleem de hoogleraar denken aan Janša. ‘Het is een Trump-achtig voorstel, dat precies past bij zijn politieke stijl.’

Anti-migratie

Janša (62 jaar) begon zijn politieke carrière ooit als communist, zoals het een goed Joegoslavisch staatsburger betaamde. Maar al op jonge leeftijd, als twintiger, begon hij kritiek te uiten op de partij en het systeem. Eind jaren tachtig belandde hij als dissident zelfs een half jaar in de gevangenis.

Janša’s ontwikkeling vertoont overeenkomsten met die van zijn grote politieke vriend Viktor Orbán. Ook de Hongaarse premier was in zijn jeugd een voorvechter van democratie, studeerde zelfs in het buitenland met een beurs van weldoener George Soros, maar schoof later mijlenver op naar rechts en werd een zelfverklaard ‘illiberaal’.

Orbán en Janša vinden elkaar niet alleen in hun anti-migratie en anti-islam-standpunten, maar ook in ontkenning van klimaatverandering en harde aanvallen op de pers. De impulsieve Janša baarde begin november opzien door als enige Europese leider Donald Trump te feliciteren met zijn onterecht geclaimde verkiezingswinst.

Lang viel Janša, die het ambt van premier eerder al vervulde in 2004 en 2012, vooral Sloveense media aan. Hij maakte vrouwelijke journalisten uit voor ‘hoeren’ en werd daarom vorig jaar zelfs veroordeeld voor laster, maar dat leidde niet tot gedragsverandering. Integendeel: in februari haalde hij voor het eerst uit naar een buitenlandse journalist, nadat zij in onlinemagazine Politico de bedreigde persvrijheid in Slovenië aan de kaak stelde.

In de nasleep van het incident vond eind maart in het Europarlement een debat plaats over persvrijheid in Slovenië. Janša was aanwezig, maar verbrak de verbinding middenin de sessie, omdat hij zich door de Sophie in ’t Veld, de D66-Europarlementariër die de discussie leidde, gecensureerd voelde.

Internationale blunder

Het discussiestuk over Bosnië zou dus de zoveelste internationale blunder betekenen op het cv van Janša, dat toch al vol vlekken zit. Als het inderdaad van hem afkomstig blijkt, kan de provocatie hem in eigen land wel eens duur komen te staan. De premier heeft namelijk geen erg stabiele meerderheid, maar leidt een moeizame gelegenheidscoalitie.

Het discussiestuk is hoe dan ook zonder medeweten van de coalitiepartners gemaakt, zegt hoogleraar Bieber. Mocht het dus daadwerkelijk uit Janša’s koker blijken te komen, dan zou het zomaar tot een vertrouwenscrisis in de Sloveense regering kunnen leiden. Maar ook als hij het EU-voorzitterschap als premier haalt, is het nog allerminst zeker dat hij de rit uitzit.

Zelf maakt Janša zich vooralsnog weinig zorgen. Hij gaat rustig verder met twitteren, een hobby die hij met zijn voorbeeld Trump deelt en die hem de bijnaam ‘Generaal Twito’ opleverde. De Sloveense zender die het discussiestuk als eerste publiceerde maakte hij op Twitter direct uit voor nepjournalisten.

Enkele politici, onder wie VVD’er Hans van Baalen en de Duitse staatsminister voor Europa Michael Roth, reageerden geschokt op de Bosnië-affaire, die ze blijkbaar geloofwaardig genoeg achtten om de Sloveense premier erop aan te spreken. Janša deed hun reacties af als ‘gênant’ en ‘het verspreiden van nepnieuws’.

Janša in drie tweets

‘Als je een leugen vaak genoeg herhaalt, wordt het journalistiek.’ Janša retweette een plaatje met deze tekst, waarop Guy Verhofstadt de Europese commissie opriep om actie te ondernemen tegen Slovenië, voordat het land het EU-voorzitterschap krijgt.

Na de Amerikaanse verkiezingen in november: ‘Het is duidelijk dat het Amerikaanse volk Donald Trump heeft herkozen. Hoe meer vertraging en ontkennen van de feiten door de mainstream media, hoe groter de uiteindelijke overwinning zal zijn.’

Tegen miljardair en weldoener George Soros: ‘Blijf weg uit de EU. Jouw vieze geld voor zogenaamde ngo’s is de grootste oorzaak van conflicten op dit continent, het vernietigt vertrouwen en democratie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden