Slotpleidooi begeleid door hevig gesnurk Demjanjuk

In de rechtszaal van München is advocaat Ulrich Busch gisteren begonnen aan zijn verdedigingsrede voor John/Iwan Demjanjuk, die wordt verdacht van medeplichtigheid aan de moord op tenminste 27.900 Joden in vernietigingskamp Sobibor. Ook de komende twee dagen komt Busch aan het woord, zonder dat hij mag worden geïnterrumpeerd. Volgende week volgt onherroepelijk de ontknoping met het vonnis van de rechtbank.


Busch begon niet helemaal onder een gelukkig gesternte aan zijn slotpleidooi. Enkele dagen geleden belandde de verdediger met geheimzinnige rugklachten in het ziekenhuis en hij kon nog maar net op tijd worden opgelapt. Volgens dokter Albert Stein, die ook optreedt als de lijfarts van Demjanjuk, lijdt de advocaat nog meer pijn dan zijn cliënt. Een kwestie van identificatie, zou je bijna denken, wat niet wegnam dat Busch rechtop kon zitten en dat Demjanjuk naast hem weer in bed werd gelegd.


De verdachte hield daarbij zijn eeuwige zonnebril op en tuurde naar het plafond. Of de 91-jarige Demjanjuk het hele pleidooi van zijn verdediger heeft gehoord, zou ik niet durven zeggen, want af en toe klonk er een vervaarlijk gesnurk uit het bed. Toen dat te hevig werd, zag rechter Alt zich gedwongen de zitting enige minuten te onderbreken.


Ondanks zijn fysieke tegenslag trokt Busch onmiddellijk fel van leer. Hij schetste zijn cliënt als een Justizopfer- als een onschuldig man die nu al 35 jaar wordt achtervolgd zonder dat enig bewijs voor zijn vermeende misdaden is geleverd. Israël heeft Demjanjuk eerst drieënhalf jaar voor het gerecht gebracht, om hem vervolgens vijf jaar in een dodencel te zetten. Door de tralies heen, aldus de verdediger, kon Demjanjuk de galg zien waaraan hij moest hangen. Een zuiver geval van foltering, dat in strijd is met de mensenrechten.


Na zijn gruwelijke ervaring in Israël volgde een bitter juridisch gevecht, waarin Demjanjuk het Amerikaans staatsburgerschap is ontnomen en aan Duitsland werd uitgeleverd. Uitgerekend aan Duitsland, zei Busch honend, dat in plaats van de Oekraïner Demjanjuk beter zijn eigen onderdanen op gepaste wijze had kunnen berechten. Uitgebreid ging de verdediger in op de rechtsongelijkheid, waarbij hoge Duitse SS'ers in het verleden aanzienlijk lagere straffen hebben gekregen dan de zes jaar die tegen Demjanjuk zijn geëist.


Een kritiek punt in de verdediging is ongetwijfeld het persoonsbewijs, waaruit zou blijken dat Demjanjuk een opleiding tot kampbewaker heeft genoten in het Poolse plaatsje Trawniki. Dat heeft Demjanjuk steeds ontkend, maar Busch volgde hier een tweesporenbeleid. De sleutelwoorden in zijn betoog waren: de historische waarheid, een kleine vis en een klein radertje in een oorlogsmachine.


Mocht door de rechtbank toch bewezen worden geacht dat Demjanjuk als Trawniki-man in Sobibor is geweest, dan ontbreekt niettemin elke aanwijzing voor een feitelijk daderschap en de daarbij behorende individuele schuld. Geen levende ziel heeft Demjanjuk ooit in Sobibor gezien en er zijn geen getuigen van wat hij daar had uitgespookt.


Niet helemaal onlogisch natuurlijk, deze redenering van Busch, maar toch. Sobibor was opgezet als een doodsfabriek, waar het juist de bedoeling was om alle getuigen om te brengen.


Vandaag gaat het proces verder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden