Sloop een gebouw en geef 't een nieuwe kans

ROTTERDAM - Met Vacant NL, de Nederlandse inzending voor de Architectuurbiënnale in Venetië 2010, zetten ze het potentieel van massale leegstand wereldwijd op de kaart, tot in The New York Times werd over de tentoonstelling geschreven. Vandaag presenteren de broers Ronald en Erik Rietveld van architectuurstudio RAAAF tijdens een symposium in de Rotterdamse Kunsthal een volgende stap in het denken over leegstand: het verplaatsen van erfgoed en 'betekenisvol' slopen. In opdracht van Rijksbouwmeester Frits van Dongen dachten ze na over wat een contradictio in terminis lijkt: kansen voor 'kansloze' gebouwen. Van al het leegstaande vastgoed maakt slechts 20 procent kans op herbestemming. De vraag aan RAAAF: wat doen we met de overige 80 procent?


Ronald Rietveld, net terug van de Architectuurbiënnale in Venetië, waar RAAAF zijn nieuwe boek Vacancy Studies uitbracht, benadrukt dat de sloopopgave genuanceerder is dan ze klinkt. 'Veel gebouwen lijken kansloos. Het Rijk denkt dan aan afbreken, maar wij geloven dat meer mogelijk is. Zo kunnen waardevolle gebouwen die moeten wijken voor een snelweg of door verval worden bedreigd, worden overgebracht naar nieuwe locaties. Zo krijgen ze een nieuw leven. De technieken zijn er: tegenwoordig worden benzinestations, kerken en hele olieraffinaderijen verplaatst en dankzij het vele water in Nederland is transport relatief energiezuinig. We hebben al een studie gemaakt waarbij een stad wordt gebouwd met afgeschreven erfgoed uit krimpgebieden, een prikkelend beeld.'


Ook voor gebouwen die worden gesloopt, zien de ontwerpers mogelijkheden. Het project 'Verwoest Huis' van kunstenares Marjan Teeuwen is volgens Rietveld een goed voorbeeld. In slooppanden in Amsterdam-Noord creëerde Teeuwen van oude deuren, plafonds, buizen en puin indrukwekkende ruimten, die ze vervolgens fotografeerde. 'Het laat de paradox zien van kansloze gebouwen: waar niets meer mogelijk is, kan ineens alles. Dat gegeven moeten we meer benutten.'


RAAAF stelt ook voor sloopplannen te koppelen aan de rijksagenda. Waar natuurgebied wordt ontwikkeld, kunnen bouwwerken voortbestaan als ruïnes - ideaal voor dieren om zich te nestelen. Langs de Nieuwe Hollandse Waterlinie, met 85 kilometer lengte 's lands grootste rijksmonument, is het weghalen van gebouwen een kans om de oorspronkelijke schootsvelden in oude glorie te herstellen.


Voor de lege plekken die na sloop achterblijven, kan tijdelijk gebruik een oplossing zijn. Voorbeeld: op de voormalige vliegbasis Soesterberg lanceerde RAAAF vorig jaar samen met Studio Frank Havermans Secret Operation 610, een verplaatsbare denktank die eruitziet als een Stealth-bommenwerper. De werkplek wordt de komende jaren verhuurd aan bedrijven als Mellon Medical, Philips en de Delftse TU-faculteit Aerospace-Clean Era, die op de oude landingsbaan nieuwe 'schone' technieken test voor de vliegtuigbouw.


Erik Rietveld: 'Het laat zien dat je met een kleinee ingreep, uitgaand van wat de plek te bieden heeft, economische innovaties in gang kunt zetten. Op braakliggende terreinen schuilt eenzelfde potentie. Slopen vanuit een hogere ambitie, dat is waarvoor wij pleiten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden