Slome burger krijgt wet die ander wil

Wetten zijn niet definitief. Zij danken hun bestaan aan effectieve lobby's. De recente strenge tabakswetgeving biedt de burger een kans te leren hoe je wetten kunt veranderen, aldus Rinus van Schendelen....

Bij de tabakswetgeving hebben de straffe rokers verloren en de fanatieke niet-rokers gewonnen.

De Haagse tabakswetgeving, al voorgesteld door 'Paars' en goedgekeurd door het huidige kabinet en de Binnenhofs partijen, is overigens een afgeleide van de Europese Tabaksrichtlijn van 2001. Wie zich pas nu opwindt over de Haagse wetgeving, behoeft een cursus Europese inburgering. Maar hoe definitief is verlies of winst bij wetgeving? Elke wet heeft een beperkte houdbaarheid. De straffe milieuwetgeving van de laatste jaren wordt nu alweer 'herijkt'. Ook de tabakslobby kan terugkomen.

Tot dusver lobbyde vrijwel alleen de tabaksindustrie tegen de wetsvoorstellen. Horeca, detailhandel, verzorgingstehuizen, vakbeweging, werkgevers, reclamesector, gesponsorde musea en vele andere belanghebbenden bleven sloom. De tabaksindustrie opereerde lawaaierig, agressief en juridisch (Hofprocedures), wat compromisvorming bemoeilijkt.

Samen met de vele ontwaakte bondgenoten kan zij nu beter gaan lobbyen. De ruim vier miljoen rokers alleen al in Nederland vormen een formidabele achterban, die zich organiseert en straks kan toetreden. Dit najaar heeft de eerste wetsevaluatie plaats!

De nieuwe tabakslobby zou de legitimiteit van de wetsprocessen moeten politiseren. De Europese richtlijn was het product van een verkokerd anti-tabakskartel van ambtenaren bij DG Volksgezondheid van de Commissie, Parlementsleden van de commissie Gezondheid met de Nederlandse rapporteur Jules Maaten (VVD) en de Raad van Gezondheidsministers. De Haagse wetten en regels zijn evenzo afkomstig van ambtenaren en politici op het terrein van Volksgezondheid. Achter deze schermen lobbyde succesvol de kongsi van farmaceutische en medische belangengroepen; de farma zit in de verkoop van antinicotine preparaten en is de grootste financier van medisch onderzoek. De rokende medeburgers en hun organisaties hadden, kortom, op voorhand weinig invloedskans. Is dat legitiem en democratisch? Moet minister Hoogervorst (VVD) met miljoenen euro's belastinggeld de Stichting Stivoro (anti-tabak) bevoordelen?

Kansrijk is ook het attaqueren van de werking van de Tabakswetten. Zij rammelen namelijk. Het begrip 'werkplek' staat nergens gedefinieerd. Dit wordt overgelaten aan de beheerders van gebouwen. Indien alles tot werkplek wordt verklaard, valt alles ook onder bijvoorbeeld de Arbeidsomstandighedenwet (met alle kosten van dien) en zou het personeel overal kunnen werken, dus in de zomer ook onder het afdak. Het nu omstreden begrip 'rookvrije' werkplek komt in de wet nergens voor! Er staat slechts dat rokers geen 'hinder of overlast' mogen geven. Hoogervorst erkent dat dit subjectief is en dus verder aan de rechter is. De tabakslobby kan dit stimuleren. Dat geeft vrolijke jurisprudentie, helemaal waar het snuiven, zuigen of pruimen van tabak, dat een ander geen last kgeven, onder de wet is gebracht!

Slim is ook verbreding van het probleem. Nu 'hinder en overlast' het criterium zijn, is er ruimte tot politisering van elke irritatie van een zintuig. Een greep uit het oneindige: parfum, knoflook, uitlaatgas, gsm-en, barbecuen, eten op straat, blote navels, kerkklokken, hoge masten, losse haren, hoofddoekjes en opmerkingen. Men kan altijd een negatieve correlatie vinden tussen zoiets en het eigen welzijn. Elke misantropie kan men wettelijk verankeren. Vroeg of laat keert de wal het schip.

Een andere slimme techniek is upgrading van het probleem. Onderzoek kan een positieve correlatie tussen tabak en geestelijke volksgezondheid aantonen. Genietende burgers zijn geen onruststokers. Hogere waarden zoals vrijheid en eigen verantwoordelijkheid blijven bruikbaar. Tabaksgebruik is goed voor de Derde Wereld, die veel grondstof produceert. Nieuwe bondgenoten komen zo langszij.

De Europese en Haagse wetgevers hebben, kortom, zowel procesmatig als inhoudelijk wrakkige wetten gemaakt. Een intelligente tabakslobby moet ze lek kunnen schieten. De fanatieke anti-rokers kunnen hierbij helpen door aan te dringen op strakke wetshandhaving. Dan wordt 'tabak' nog meer een sociaal strijdpunt, dat zelfs kan doorwerken bij verkiezingen. In alle landen hebben die regelmatig plaats, voor het Europees Parlement al in juni. Van de kiezers rookt ruim 40 procent. Een kwart van hen veroorzaakt al een formidabele zetelverschuiving. Op de anti-tabakspartij VVD moeten zij dan niet stemmen.

Vormen deze lobbysuggesties een pleidooi van iemand die graag een sigaartje rookt? Nee. Zij tonen dat men wetten kan verliezen en herwinnen, afhankelijk van de kwaliteit van lobbyen. Zelfs de anti-tabakslobby kan met de suggesties haar voordeel doen. Dan maakt bijvoorbeeld minister Hoogervorst zijn geldstroom naar Stivoro onzichtbaar. De burger zelf, rokend of niet, kan van bovenstaande leren dat hij bij sloom of stuntelig gedrag de wetten krijgt die anderen willen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden