Slogan 'Erdogan = voorspoed' ligt straks op vuilnisbelt van geschiedenis

Erdogan weet hoe groot Samsun in Europa is.

Samsun, bolwerk van Erdogan-aanhangers. Beeld EPA

Wie in een ouwe bak rijdt, is meestal gebaat bij een 'mannetje' dat die ouwe bak voor een schappelijk prijsje door de apk loodst. Met mijn vorige ouwe bak had ik een paar slechte ervaringen met Brabantse beunhazen - één keer donderde een achtergelaten tang uit het motorblok - toen ik bij toeval meneer Recep ontdekte. Deze meestermonteur met wortels in Samsun aan de Turkse Zwarte Zeekust weet in een loods op een industrieterrein in 's Hertogenbosch-Noord het leven van menige bejaarde bak te verlengen. Zijn twee broers en zijn zoon werken ook in die Bossche loods.

Het eerste jaar dat meneer Recep 'mijn auto deed', reed die twaalf maanden probleemloos. Sindsdien breng ik mijn voertuig jaarlijks op een winterochtend. Meneer Recep belt steevast aan het eind van de middag: 'Meneer Olaf, niet alles met de auto helemaal goed.' Daarna somt hij op wat hij heeft gerepareerd. Ik verdenk hem ervan dat hij bij mijn vorige auto een extra schappelijk tarief hanteerde, omdat ik hem had verteld dat die auto tweemaal in Samsun was geweest, in het laatste jaar van mijn Oost-Europese correspondentschap.

Aan de Zwarte Zee is Turkije een ander land dan aan de Middellandse Zee. Buitenlandse toeristen zijn er niet - wel veel hoofddoeken in het straatbeeld en een formidabel percentage kiezers dat stemt op de man met dezelfde voornaam als meneer Recep. Dat stemgedrag vloeit voort uit gevoelens van verbondenheid met de van deze kust afkomstige familie Erdogan, maar vooral ook uit het feit dat deze kust in de eerste tien jaar onder Erdogan economisch uit het slop geraakte. Aan voorspoed was hier behoefte: dit was een der armste en meest achtergebleven stukken Turkije.

Samsun was een multi-etnische, Osmaanse stad die na de exodus van de Griekse bevolking een eeuw terug transformeerde in een negorij. Een tweede exodus volgde een halve eeuw later, toen horden inwoners als gastarbeiders vertrokken naar Noordwest-Europa. Een gevolg van die laatste exodus is dat Zwarte Zee-Turken een veel hoger percentage vormen van de Turkse diaspora in Nederland en Duitsland dan van de Turkse bevolking als geheel.

De Turkse president Recep T. Erdogan. Beeld AP

Broeders

Als iemand dat weet, dan Recep T. Erdogan, de 'gewone jongen van de Zwarte Zee' die zijn macht graag uitbreidt in een presidentieel systeem. Zijn Zwarte Zee-broeders in Europa kunnen instrumenteel zijn in het bereiken van het gewenste resultaat op 16 april.

In zijn Bossche loods beantwoordt meneer Recep politieke vragen graag met een raadselachtig lachje. Dat zijn stemgedrag in harmonie is met dat van de plaatsgenoten uit Samsun heb ik desondanks nooit betwijfeld. In geen andere grote Turkse stad die ik aandeed, was het moeilijker mensen te vinden die R.T. Erdogan géén warm hart toedroegen. De zoon van meneer Recep is een hartelijke jongen die ik geregeld tegenkom in de Vughtse sauna. Hij maakt nooit een geheim van zijn enthousiasme voor Erdogan.

's Zomers gaat de familie naar het buitenhuis dat ze vlak bij Samsun aan de Zwarte Zee hebben gebouwd. Voor wie er een keer per jaar komt, is de metamorfose van de stad nog indrukwekkender dan voor de inwoners. Een paar decennia terug was Samsun alleen te bereiken over een slechte tweebaansweg, er reden karren en wat oude Chevrolets waar tien, vijftien man in werden geduwd. Nu loopt er een nieuwe snelweg, het autobezit is vertienvoudigd. Clusters gloednieuwe flats kondigen Samsun al vele kilometers langs de snelweg aan.

De wet 'Erdogan = voorspoed' verwierf hier een status à la 'E = mc2'. De laatste keer dat ik met meneer Receps zoon in de sauna de toestand van Turkije doornam, waagde ik een poging tot een kritische visie: Erdogan was allesbehalve de architect van het 'economische wonder'; Erdogan had weinig macht toen de economie begon te groeien; sinds Erdogan veel macht heeft, gaat het met de economie (en niet alleen daarmee) bergafwaarts.

De ouwe bak die meneer Recep aan de praat hield.

Vuilnisbelt

Over een paar decennia ligt de slogan 'Erdogan = voorspoed' naast 'Ceausescu = vrijheid' op de vuilnisbelt van de geschiedenis. Roemenen bewaarden zulke goede herinneringen aan Ceausescu's beginperiode dat het tien jaar duurde voordat iedereen zag dat deze leider geen zegen was maar een vloek. Ceausescu had wat bescheiden vrijheden toegestaan - de naam Erdogan is voor flink wat Turken nog steeds synoniem voor een sprong uit de armoede naar de middenklasse.

Inmiddels tuimelen er weer mensen uit de middenklasse de armoede in. Maar Samsun is Antalya niet - hier kwamen nooit toeristen, dus hier heb je nu geen lege resorts. Waar voorspoed met vertraging kwam, doet neergang dat meestal ook. Aan de Zwarte Zee zullen ze Erdogan pas laat gaan afvallen, en pas dáárna volgt de diaspora.

Meneer Receps zoon hoorde het beleefd aan en glimlachte. Ik wist dat ik hem niet had overtuigd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden