Gekoeld plein in Msheireb Downtown Doha.

Reportage Duurzame stadswijk

Slimme wijk moet Qatar transformeren in duurzame hotspot

Gekoeld plein in Msheireb Downtown Doha. Beeld Marie Wanders

Het schatrijke oliestaatje Qatar bouwt aan de slimste en meest duurzame wijk ter wereld. Waar bewoners hun kinderen lopend naar school kunnen brengen over watergekoelde trottoirs.

Je voelt het meteen, als je het fonkelnieuwe Barahat Msheirebplein oploopt in de Qatarese hoofdstad Doha. Je huid registreert 10 graden temperatuurverschil, de zon brandt niet langer op je wangen en je ogen ontspannen zich. Op het grootste gekoelde plein van de Golfregio is nog maar één terras open – geen klant te bekennen – maar hier ga je graag zitten naast een koelpaal die uit de grond steekt. Het liefste zou je gaan liggen, languit op de watergekoelde trottoirtegels.

De Barahat is het middelpunt van een van de meest ambitieuze bouwprojecten van de Golfregio. Mshreireb Downtown Doha claimt de slimste en meest duurzame stadswijk ter wereld te zijn. Na tien jaar bouwen nemen de eerste bewoners hun intrek, maakt de tram testritjes en verdwijnen de bouwhelmen uit het straatbeeld. De heersende Al Thani-familie stak 5,5 miljard euro in de sloop en nieuwbouw van de oude volkswijk naast de grote soek van Doha.

Msheireb Downtown Doha moet modern, duurzaam én geworteld in de traditionele cultuur worden. Beeld Marie Wanders

‘Je kunt hier gewoon rondlopen!’, zegt de 25-jarige Mura Al Jassim die met twee vrolijke vriendinnen een ijsje eet bij Gelato aan het plein. Hun zwarte abaya’s en hoofddoeken steken af tegen het kleurrijke interieur. ‘Op straat lopen is heel normaal in het buitenland, maar niet hier. Veel te warm. We spreken met elkaar af in een mall of thuis.’ Een vriendin: ‘We wilden ook de architectuur zien: hoe het moderne en oude leven elkaar ontmoeten.’

Het nieuwe stadscentrum is onderdeel van het project Qatar National Vision 2030, bedoeld om het schatrijke oliestaatje te transformeren tot een hoogontwikkelde en duurzame samenleving. Waar de levensstandaard hoog blijft, ook als de olie- en gasvoorraden uitgeput zijn. Alle Golfstaten worstelen met deze transformatie. Belangrijke voorwaarde: minder afhankelijk worden van natuurlijke hulpbronnen en van buitenlandse expats.

De Qatarezen zijn een minderheid in eigen land (15 procent) en hebben een leger aan buitenlandse werklui en deskundigen nodig om hun levensstandaard op peil te houden. Ze hebben niet veel zin om carrière te maken – geld hebben ze al – waardoor veel Qatarezen zich onvoldoende ontwikkelen. Niet handig voor een land dat op eigen benen wil staan. Vision 2030 hamert daarom op een duurzame kenniseconomie, meer gemeenschapszin en herontdekking van de eigen cultuur.

Mura Al Jassim eet een ijsje met twee vriendinnen op het Barahat Msheirebplein. Beeld Marie Wanders

Msheireb moet daarbij helpen. De wijk is slim ontworpen en mooi gebouwd door – toch weer - buitenlandse architecten, stadsplanners en bouwvakkers. Wel onder leiding van Sheika Moza bint Nasser, de moeder van de huidige emir. Ze pakte het radicaal aan: het vervallen, maar geliefde stadshart werd met de grond gelijkgemaakt, na vier jaar plannen en tien jaar bouwen is de hypermoderne wijk zo goed als af.

Stap het nieuwe metrostation uit en loop over brandschone kinderkopjes door autoluwe straatjes met schaduwrijke bomen, designbankjes van hout en natuursteen, tramhaltes, fonteintjes (met drinkwater) en fonkelnieuwe fietsrekken. De gebouwen zijn modern, met rechte hoeken en strak gesneden glasvensters. Maar ook menselijk: niet te hoog en van dezelfde lichtbeige gevelplaten. Als je beter kijkt, zie je dat alle gebouwen (meer dan honderd) zo zijn neergezet dat ieder briesje uit de Arabische Golf maximaal doorwaait, direct zonlicht wordt geblokkeerd en veel vensters zijn verzonken of voorzien van metalen gevelschermen.

Verkeersborden in Msheireb Downtown Doha Beeld Marie Wanders

Kijk nóg beter naar zo’n scherm en de missie van Mshreireb wordt in één klap duidelijk: hightech computerdesign geïnspireerd op woestijnbloemen en koraal, een verwijzing naar de tijd dat Qatar nog een eenvoudige gemeenschap van parelvissers was. Hier kunnen de Qatarezen weer wonen, werken en winkelen in één buurt, een beetje zoals het was voordat in de jaren vijftig olie werd gevonden en de bewoners buiten gingen wonen achter hoge muren. In Msheireb spelen kinderen weer op een gemeenschappelijke binnenplaats.

Maar hoe duurzaam is een wijk met buitenairco? ‘We gebruiken geen airco’s zoals in het sportstadion’, zegt marketingdirecteur Clark Williams. De Amerikaan is al jaren bezig het project uit te leggen. ‘Ik ontvang delegaties uit de hele wereld!’ De wijk wordt gekoeld door centrale koeltorens die gerecycled water gebruiken. ‘Dat kost energie, maar 30 procent minder dan een privé-airco op ieder dak.’ Alleen het Baharatplein is een cool pool. ‘Koude lucht is zwaarder dan warme lucht. Dus als je daar zit, en onder de 1,20 meter blijft, is het nog maar 27 graden in plaats van 35 graden.’

Het duurzame karakter van Msheireb zit ’m in het gebruik van gerecycled beton en staal, de isolatie van gebouwen, zonnepanelen en waterwarmers op alle daken, automatisch afvoer van afval via vacuümbuizen naar recycle-installaties, detectoren die lampen en koeling uitschakelen als ruimtes niet gebruikt worden en het hergebruik van water voor wc’s, koeling en irrigatie.

Ieder gebouw streeft naar een LEED-certificaat van de US Green Building Council. ‘Zelfs de tramremise heeft een platinum-certificaat. Crazy!’ Maar de Sheikha stond erop, stelt hij, dus gebeurt het. Omdat er maar één eigenaar is, is er ook één controlekamer waar analisten mensenstromen in kaart brengen en energie- en watergebruik per gebouw bijhouden.

Voorlopig is er nog weinig leven op straat. Geen spelend kind te bekennen. Williams verwacht meer volk eind dit jaar. Bedrijven als Monoprix, HSBC en Huawei strijken dit najaar neer, dan volgen de restaurants en begint de dagelijkse lichtshow op het Baharatplein om toeristen te lokken. Het luxe Mandarin Oriental Hotel aan het plein is al open.

Richting de oude soek aan het water staan vier gerenoveerde, fort-achtige woningen die gespaard zijn gebleven. Ingericht als moderne musea om Qatarezen hun eigen geschiedenis bij te brengen, een prominent doel van Vision 2030. ‘Veel Qatarezen groeiden op in een ontwikkeld land en denken dat dit altijd zo is geweest’, zegt museumdirecteur Hafiz Ali Ali Abdulla. ‘Veel bezoekers staan weer buiten met tranen in hun ogen. “Wat was het leven van mijn grootouders hard”, zeggen ze dan.’ Impliciete boodschap: laten we daar niet naar terugvallen, als de olie op is.

Mura Al Jassim en haar twee vriendinnen in een nu nog uitgestorven Msheireb Downtown Doha. Beeld Marie Wanders

Eén museum springt eruit: in het Bin Jelmood House hangen prenten aan de muur van Afrikaanse mannen en vrouwen met ketenen om hun nek. Of schilderijen van sjeiks met blanke slaven naast hun troon. Video-installaties verbeelden een wrede geschiedenis. Abdulla: ‘Dit is het enige slavernijmuseum in de Arabische wereld! Hare Hoogheid wilde dit verhaal graag vertellen in het voormalige woonhuis van een slavenhandelaar. Dat is ook onze geschiedenis.’ Westerse bezoekers zullen opkijken van de expositie over Europese slaven.

Voor de deur van appartementencomplex Wadi-1 bladert een toekomstige bewoner nog eens door de brochure van de makelaar. ‘Het is een mooi appartement’, zegt consultant Nazim Emrith uit Mauritius. ‘Slim ingericht en perfect afgewerkt.’ 4.000 dollar per maand is niet goedkoop, stelt hij, maar de buurt maakt veel goed. ‘Winkels, restaurants, bioscopen en een school. ‘Het lijkt me heerlijk mijn 4,5-jarige dochter lopend naar school te brengen!’

Het Barahat Msheirebplein in Mshreireb Downtown Doha. Beeld Marie Wanders
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden