Bellen metRusland-correspondent Tom Vennink

‘Slim stemmen is hét wapen van de Russische oppositie’

Vandaag zijn er regionale verkiezingen in Rusland. In 23 van de 85 provincies die het land telt mogen Russen naar de stembus. We bellen met Ruslandcorrespondent Tom Vennink.

Vandaag gaan in 23 van de 85 provincies die Rusland telt inwoners naar de stembus.Beeld EPA

Deze verkiezingen staan deels in het teken van ‘slim stemmen’, een tactiek die is bedacht door oppositieleider Aleksej Navalny. Hoe werkt dat precies?

‘Slim stemmen is hét wapen van de oppositie vandaag. Ze zetten dit in om het monopolie van Verenigd Rusland, Poetins partij, te vernietigen in de gemeenteraden en provincieraden. Via een website van Navalny krijgen Russen een stemadvies voor een tegenkandidaat bij de verkiezingen. Het doel is om in elk kiesdistrict alle anti-Poetin stemmen te verenigen achter één tegenkandidaat. Dit zijn vaak geen mensen van Navalny zelf, want die worden uitgesloten van de verkiezingen. Dus is het bijvoorbeeld een communist of een nationalist. Zo wil Navalny voorkomen dat de anti-Poetin-stemmen verspreid raken over vijf tegenkandidaten en Poetins kandidaat alsnog wint. 

‘Bij de presidentsverkiezingen lukt dit niet – die staan volledig onder controle van het Kremlin. Maar er zijn duizenden districten en gemeenteraden in Rusland, dus het is veel moeilijker om op al die verkiezingen controle uit te oefenen.’

Gaat deze tactiek ook werken?

‘De kandidaten voor Verenigd Rusland hebben wat ze in Rusland ‘administratieve middelen’ noemen. Dat wil zeggen dat ze bijvoorbeeld ambtenaren of het personeel van staatsbedrijven kunnen opdragen om voor hen te stemmen. De kandidaten van Poetins partij staan dus met 1-0 voor.

‘Een andere tactiek van het Kremlin is om deze verkiezingen volledig te negeren. Er wordt weinig over gesproken op televisie, er zijn nauwelijks billboards met verkiezingsposters. Poetins partij weet dat ze impopulair is. Dat gaat zelfs zo ver dat sommige kandidaten van Verenigd Rusland niet eens zeggen van welke partij ze zijn, uit angst om niet verkozen te worden.

‘Aan de andere kant proberen Navalny en zijn kandidaten zo veel mogelijk aandacht te genereren voor deze verkiezingen, bijvoorbeeld via sociale media. Dat is echt het terrein van Navalny, in tegenstelling tot traditionele media zoals de staatstelevisie en de staatskranten.

‘Wat het lastig maakt, is dat Navalny’s kandidaten op veel plekken uitgesloten worden. En sommige andere oppositieleden behoren tot een nep-oppositie; zij horen bij een partij die is opgericht door een lid van Verenigd Rusland. Het is dus de kunst om in ieder kiesdistrict de juiste kandidaat te vinden.

Krijgen ze de Russen wel naar de stembus vandaag?

‘Dat is de grote uitdaging: de mensen die Poetin zat zijn vandaag te laten stemmen. De ontevredenheid over Poetin en zijn partij is groter dan ooit. Maar hoe zet je dat om in politieke macht? De Russen hebben over het algemeen weinig vertrouwen in verkiezingen. Ze zijn hun hele leven lang voorgelogen en dat maakt ze apathisch. Het is ook de reden waarom veel mensen Navalny niet vertrouwen. Hij is een politicus en dus onbetrouwbaar. Vandaag zullen de mensen van Navalny in de verschillende steden ook de straat op gaan en met mensen praten. Ook hangen ze posters op, die daarna weer worden weggehaald door schoonmakers die de opdracht hebben gekregen oppositieposters te verwijderen. Een eerlijke strijd is het niet.’

Eind augustus is Navalny vergiftigd met het zenuwgas novitsjok, een teken dat het Kremlin hierachter zit. Wat voor invloed heeft de aanslag op het leven van Navalny op deze verkiezingen?

‘Ik ben heel benieuwd of de vergiftiging de Russen ertoe brengt om vandaag tegen Poetin te stemmen. De oppositie denkt van wel. Ik sprak een oppositiekandidaat in Tomsk, de stad waar Navalny is vergiftigd. Hij vertelde dat er sinds de vergiftiging meer mensen op zijn kantoor langskomen en hun steun betuigen. Hij denkt dat Poetin een grens over is gegaan.

‘Aanvallen op de oppositie zijn niet nieuw, maar deze moordaanslag komt op een heel spannend moment. Vijf jaar geleden werd oppositiepoliticus Boris Nemtsov vlak bij het Kremlin doodgeschoten. Dat resulteerde niet in een sterk verlies van stemmen voor Poetins partij. Maar de context was toen anders. De Russen waren bijvoorbeeld blij met de annexatie van de Krim. Nu ligt dat anders, Poetin staat er slechter voor dan ooit.’

Wat gebeurt er als de oppositie vandaag wint?

‘Het slim stemmen heeft eerder gewerkt. Vorig jaar waren er lokale verkiezingen in Moskou en toen verloor Verenigd Rusland haar meerderheid. De volgende dag hadden ze weer nipt een meerderheid – er was gesjoemeld met de stemmen. Maar het toonde aan dat Poetins partij in een diepe crisis zit.

‘Stel dat Verenigd Rusland vandaag de meerderheid verliest, dan krijgt de oppositie macht en invloed. Een voorbeeld daarvoor is Chabarovsk, een stad in het uiterste oosten van Rusland. Daar heeft Verenigd Rusland slechts 2 van de 35 zetels. De gouverneur werd daar onlangs weggehaald door het Kremlin, met als gevolg dat de hele stad al twee maanden de straat op gaat. Deze provincie laat zien wat er kan gebeuren als Poetins partij geen meerderheid meer heeft.

‘Tot slot zijn de verkiezingen vandaag een generale repetitie voor de verkiezingen van de Doema, het parlement, volgend jaar. Ook dan wil Navalny het slim stemmen gaan inzetten. En als het nu werkt, lukt het volgend jaar misschien ook wel.’

‘Ons doel is om het monopolie van Poetins partij te vernietigen’

Russen zijn bozer geworden, zegt Andrej Fatejev, door de vergiftiging oppositieleider Navalny. ‘Er komen plots veel mensen langs op ons campagnekantoor, ze moedigen ons aan.’ Fatejev is kandidaat voor de gemeenteraad in Tomsk. Daar zijn dit weekend lokale verkiezingen, net als in ruim een kwart van de districten in Rusland. ‘Ons doel is om het monopolie van Poetins partij te vernietigen.’

Siberië komt in opstand tegen ‘tsaar’ Poetin

In de Siberische stad Chabarovsk gaan tienduizenden mensen de straat op in een ongekende protestgolf. De mensen zijn woedend op Poetin omdat die hun gouverneur heeft laten opsluiten. Officieel wegens betrokkenheid bij moorden in een ver verleden, maar in Chabarovsk denken ze dat hun gouverneur een andere misdaad gepleegd heeft: populairder worden dan Poetin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden