REPORTAGE

Sliedrecht hoopt dat kankerverwekkende stof overwaait

Wonen in een erkend risicogebied, waar de uitstoot van een 'zeer zorgwekkende' chemische stof jarenlang kritische waarden overschreed, dat moet geen pretje zijn. Of is het wel te doen?

Het Dordtse chemiebedrijf Chemours, gezien vanuit de Baanhoek in Sliedrecht. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Dichter bij de fabriek van Chemours kun je in Sliedrecht nauwelijks komen. Het terras van de familie De Lange kijkt recht uit op het chemiecomplex aan de andere kant van de Beneden Merwede, hemelsbreed zo'n 250 meter van de koffiekopjes verwijderd.

Toch maakt meneer De Lange (76) zich geen grote zorgen. Hij wijst naar de lucht en zegt: 'Er waait hier vrijwel altijd een westenwind, ons huis ligt pal op het zuiden. Goede kans dus dat het is overgewaaid.'

Risicogebied

Het chemiebedrijf Chemours, voorheen DuPont genaamd, domineert hier al maanden het nieuws. Dat is het geval sinds bekend werd dat werknemers en omwonenden waarschijnlijk jarenlang zijn blootgesteld aan te hoge waarden van de stof PFOA (ofwel C8). De stof, sinds 2012 bestempeld als 'zeer zorgwekkend', werd gebruikt voor de productie van teflon, vooral bekend van de anti-aanbaklaag in pannen.

Het huis van de familie De Lange ligt midden in wat het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) heeft omgedoopt tot risicogebied. Hier was de uitstoot jarenlang hoger dan de door het instituut gehanteerde grenswaarden. Daardoor zijn gezondheidseffecten, zoals leverschade, 'niet uit te sluiten'.

Dordtse fabriek stoot giftige stof uit

De Dordtse teflonfabriek van het Amerikaanse Chemours (voorheen DuPont) stoot een kankerverwekkende chemische stof uit die volgens toxicologen de gezondheid van werknemers en omwonenden bedreigt. De stof, GenX, veroorzaakte in laboratoriumtests onder meer kanker, nierziekten, leverschade en vruchtbaarheidsproblemen bij ratten en muizen. Lees hier het nieuwsbericht.

Exterieur van Chemieconcern DuPont, nu bekend onder de naam Chemours in Dordrecht. Beeld anp

Harde aanwijzingen

Inmiddels doet zowel het ministerie van Sociale Zaken als het RIVM verder onderzoek. Volgens het Openbaar Ministerie, dat ook een onderzoeksteam heeft opgetuigd, zijn er harde aanwijzingen dat het bedrijf strafbare feiten heeft gepleegd. 'Het is misdadig als ze er al die tijd van hebben geweten', zegt mevrouw De Lange (72).

Toch is de familie, net als veel andere bewoners van de lommerrijke Baanhoek, niet haar het lab gesneld om een bloedtest te doen. 'Ach weet u, ik ben een nuchtere man', zegt meneer De Lange. 'Het is niet goed om alles te weten.'

Tekst gaat verder onder de illustratie.

Pikzwarte drek

Ze hebben het voorbije jaar één keer bij de gemeente geklaagd over de fabriek, maar dat betrof de geluidsoverlast. 'Het was verschrikkelijk. Zelfs in de slaapkamer mat ik met mijn telefoon 70 decibel.'

Dat er in Sliedrecht sprake is van vervuiling, hoef je de mensen hier niet te vertellen. Als de tuinman de kade heeft gemaaid, komt er altijd een hoop pikzwarte drek mee, vertelt De Lange. En zijn vrouw heeft eigenlijk altijd last van haar keel, behalve als ze in hun vakantiehuisje in het Zeeuwse Ouddorp zitten.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Een weerspiegeling in het raam van een van de huizen in Sliedrecht tegenover Dupont/Chemours aan de andere kant van het Merwedekanaal. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Beeld anp

Anderen zouden om minder hun biezen pakken, maar daar denkt de familie niet aan. Ze wonen hier al achttien jaar. 'Mijn zoon heeft hier zijn bedrijf, en je raakt toch verknocht aan zo'n plek.'

Andre Bakker (60), die verder westwaarts op de Baanhoek zijn busje parkeert, zegt te zijn geschrokken van het nieuws over de fabriek. Op tv zag hij onlangs hoe een woordvoerder van Chemours in Amerika het gevaar van de stoffen bagatelliseerde. 'Vraag hem maar eens of hij zijn kinderen hier zou laten werken.'

Bloed prikken

Ondanks de woede heeft ook Bakker nog geen actie ondernomen, of bloed laten prikken. 'Wat schiet je ermee op?', vraagt hij zich hardop af. 'Ik weet het gewoon niet. We hebben nog niks van de gemeente gehoord. Wat moet je ermee?'

Aan de overkant van het water, in Dordrecht, is er wel verzet. Bewoners, verenigd in buurtcomité Merwedepolder, vroegen publiekelijk om een gesprek met het chemiebedrijf, schakelden de pers in, uitten kritiek op het RIVM-onderzoek en pleitten voor een gratis bloedtest voor omwonenden. Ook werd aan letselschadeadvocaten gevraagd om een zaak voor te bereiden.

Chemiebedrijf Dupont/Chemours gezien vanuit Baanhoek in Sliedrecht. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Contrast

Het contrast met Sliedrecht is groot, stelt PvdA-raadslid Anton van Rees, die vorig jaar in de gemeenteraad als eerste vragen stelde over C8. 'Sliedrecht is een behoudende gemeente waar het vertrouwen in God en de overheid groot is. De gedachte dat het allemaal wel goed komt, overheerst.'

Volgens Van Rees speelt mee dat aan de Dordtse kant relatief veel werknemers en oud-werknemers van DuPont/Chemours wonen. 'En de omwonenden zien dagelijks de fabriekspoort. Bij ons zit er toch nog water tussen.'

Verzet

Het verzet in Sliedrecht blijft volgens Van Rees ook uit omdat de meeste inwoners geen fysieke klachten hebben die ze kunnen relateren aan C8. Er zijn weliswaar vermoedens - zo zijn er volgens bewoners opmerkelijk veel gevallen van kanker - maar een aantoonbare relatie met C8 is niet vastgesteld.

In haar terrasstoel vat mevrouw De Lange het gevoel samen: 'We geloven niet in een hetze.'

Hoe gevaarlijk is mijn teflonpan?

Er zijn veel producten die teflon bevatten: koekenpannen, broodroosters, regenpakken, gourmetstellen, cakevormen, plakband en nog veel meer. Het kankerverwekkende perfluoroctaanzuur (PFOA) dat in veel teflonpannen zit, komt vrij bij verhitting tot meer dan 260 graden. Als de pan op hoog vuur staat zonder vet erin, bereikt de pan deze temperatuur al snel. Het beste is voorkomen dat de pan oververhit raakt. Zodra de teflonlaag beschadigd raakt, is het aan te raden een nieuwe pan te kopen. Teflon zelf verdampt bij 391 graden Celsius, maar die temperatuur bereik je niet zo gauw bij het koken. Bij veel producten die teflon bevatten is de kans zeer klein dat mensen aan een te hoge dosis blootgesteld worden. Het gebruik van PFOA is niet verboden. Het Amerikaanse federale milieuagentschap (EPA) wilde begin van deze eeuw een verbod instellen, maar kreeg dat niet voor elkaar. EPA zette daarom in 2006 samen met de acht grootste gebruikers van de stof (waaronder DuPont) een programma op om een reductie van 95 procent te bereiken in 2010 en in 2015 volledig te stoppen met PFOA. Volgens EPA zijn die doelen bereikt, hoewel de resultaten nog worden onderzocht. Er zijn wereldwijd nog heel veel andere bedrijven die PFOA gebruiken, vooral in China en India.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.