Sleutelen aan het humorgehalte

Humor is geen oplossing voor problemen, maar vermindert de stress wel, zegt de lachdeskundige. Lachtherapie of een cursus grappen maken, kan dus zinvol zijn, vooral in saaie kantoren....

In het Amsterdamse Vondelpark lachen groepjes mensen zich geregeld slap. Ze denken dat lachen gezond is en dat lachtherapie hun van hun problemen af helpt. 'Het is een vergissing te denken dat lachen de oplossing voor alles is. Maar humor kan wel positief uitwerken op zowel de persoon als de werkplek', zegt prof. dr. Jeffrey Goldstein van de Universiteit Utrecht.

De 56-jarige sociaal-psycholoog werkt bij de vakgroep Media en Communicatie en onderzocht voor zijn komst naar Nederland, zeven jaar geleden, in de Verenigde Staten de stress verminderende effecten van humor op het werk. Nu volgt hij het lachonderzoek vooral uit persoonlijke belangstelling. 'Studenten van mij hebben door observatie het humorgehalte op verschillende kantoren geïnventariseerd en geprobeerd dat door gerichte cursussen te verhogen.'

Achterliggende gedachte daarvan is dat humor stress vermindert en een manier kan zijn om met spanningen om te gaan. Goldstein: 'Ik doel dan niet op het vertellen van moppen en ook niet op grappen ten koste van anderen. Wel op het op humoristische wijze omgaan met elkaar. Je voelt de verschillen direct. Op een kantoor waar gelachen wordt, grappige cartoons aan de muur hangen en mensen luchtig met elkaar omgaan, is het plezieriger toeven dan op een kantoor waar dat alles ontbreekt en eventuele cartoons alleen de baas op de hak nemen.

'Humor is ook wel eens een ''vakantie van twintig seconden'' genoemd. Net als een echte vakantie haalt humor je even uit je dagelijkse beslommeringen, doet je even afstand nemen. Dat werkt stress verminderend.

'Wij hebben de functie van humor in vergaderingen bestudeerd. Vaak is daar één persoon die weinig inhoudelijke inbreng lijkt te hebben, maar wel relatief veel grappen maakt. Door diens optreden ontstaat een ontspanning op momenten waarop het moeilijk wordt en er behoefte is aan een ander gezichtspunt. Zo'n persoon draagt door zijn grappenmakerij in feite veel meer bij aan de besluitvorming dan je op het eerste gezicht zou zeggen.'

Goldstein heeft door interventie via cursussen inderdaad het humoristisch niveau op kantoren kunnen verbeteren. 'Het gaat daarbij niet alleen om de hoeveelheid humor, vooral om de kwaliteit ervan', weet de lachdeskundige. 'In het algemeen maken in vergaderingen alleen de hoogst geplaatsen de grappen, vaak ook ten koste van lager geplaatsen. Als zij weg zijn, gaan de grappen over de bazen. Wij hopen dat na de cursus de grappen mét elkaar, en door de hiërarchie heen, gemaakt worden.'

In zo'n cursus krijgen managers bijvoorbeeld de opdracht elke morgen een grap te maken tegen hun secretaresse. Vaak stribbelen beiden aanvankelijk tegen, maar allengs blijken ze er schik in te krijgen. Op het laatst verwelkomt de secretaresse haar baas zelfs, anticiperend op zijn dagelijkse grap. Goldstein: 'We zien dat het humorniveau op zo'n kantoor omhoog gaat en dat mensen op vragenlijsten aangeven dat ze zich beter en meer ontspannen voelen. We hebben echter nooit gemeten of dit ook leidt tot minder burn out, ziekteverzuim of een hogere productie. Dat ligt echter wel voor de hand.'

Ook in het sociale leven buiten het werk is humor belangrijk. Het is wellicht de meest voorkomende sociale interactie, denkt Goldstein. Gemiddeld lachen mensen vijftien keer per dag en komedies zijn de meest gehuurde video's. Goldstein: 'Zowel mannen als vrouwen, jong en oud hebben humor. Opvallend is dat veel vrouwen in contactadvertenties aangeven dat hun favoriete man humoristisch moet zijn. Waarschijnlijk omdat een humoristische man vaak niet ook agressief is.'

Ook hier wijst Goldstein erop dat die humor niet moet zijn van het type: Komt een man bij de dokter . . . Moppentappen kan immers uiterst competitief zijn. 'Dagelijkse humor heeft iets te maken met creativiteit en relativeringsvermogen. Alleen psychisch ernstig zieke mensen lachen nooit.'

Niet verrassend wees een recente Canadese studie uit dat depressieve patiënten minder gevoel voor humor hebben dan niet depressieve. Toch bleek ook bij hen een relatie tussen meer gevoel voor humor en een positiever zelfbeeld en een grotere mate van welbevinden.

In ziekenhuizen blijkt humor het genezingsproces te bevorderen. Mede door die bevinding zijn de CliniClowns ontstaan die zieke kinderen moeten opbeuren. Het tegendeel van het aloude grapje: heeft u pijn? Nee dokter, alleen als ik lach!, lijkt waar te zijn. Goldstein: 'Humor werkt juist pijnreducerend. Patiënten die een komedie zagen voor het slapen gaan, gebruikten significant minder pijnstillers en slaaptabletten.

'Lachen verhoogt ook het niveau van de immunoglobulinen die de afweer tegen infecties stimuleren. Je kunt dus aannemen dat lachen gezondheidseffecten heeft. En het verhoogt het zuurstofgehalte in bloed en hersenen, waardoor je alerter bent. Glimlachen bijvoorbeeld opent de bloedvaten naar de hersenen.

'Studenten kregen de opdracht om elke dag twintig minuten te glimlachen en vervolgens aan te geven hoe ze zich voelden. Ze bleken zich beter te voelen en alerter te zijn dan een controlegroep die niet extra glimlachte. Je moet wel voorzichtig zijn met deze resultaten, want het zijn zelfgerapporteerde bevindingen en die staan ver af van een dubbelblind experiment.'

Het is natuurlijk niet zo dat door lachen hetzelfde zou gebeuren als wat er, naar men zegt, geschiedt bij het achteruitdraaien van een country & western liedje: dat gegarandeerd je hond en je vrouw weer thuis komen. Goldstein: 'Je moet oppassen dat humor geen manier wordt om problemen uit de weg te gaan en verdriet te ontkennen. Humor kan je wel helpen er op een andere manier tegenaan te kijken.

'Humor is geen panacee, maar kan - zeker in bedrijven - een onderdeel van het bedrijfsplan zijn. Als ik twee geschikte kandidaten had, zou ik altijd de meest humoristische aannemen. Het stimuleren van humor kost heel weinig geld, maar ik ben ervan overtuigd dat het veel geld oplevert aan minder stress, ziekte en betere resultaten. Want als je plezier hebt, presteer je beter.

'Helaas leren ze kinderen dat plezier op school al vroeg af. Daar gaan ze hun leren leren in plaats van spelend laten leren. Dat is saai. Ik roep daarom iedereen op in opstand te komen en meer plezier te maken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden