Nieuws

‘Sleepy Joe’ Biden toont zich zijn eerste honderd dagen in het Witte Huis een energieke president met een radicale sociale agenda

In de eerst honderd dagen van zijn presidentschap heeft Joe Biden zich ontpopt tot een energieke en radicale leider van de Verenigde Staten. Hoezo, ‘Sleepy Joe', waar zijn voorganger Donald Trump hem voor uitmaakte?

De Amerikaanse president Joe Biden opent vrijdag de deur van zijn werkkamer in het Witte Huis.  Beeld Hollandse Hoogte
De Amerikaanse president Joe Biden opent vrijdag de deur van zijn werkkamer in het Witte Huis.Beeld Hollandse Hoogte

‘Sleepy Joe’ werd hij genoemd, de man die campagne voerde vanuit zijn kelder in Delaware, weinig memorabels zei en zich vooral profileerde als de anti-Trump. Een fatsoenlijk mens, die zelden op een inspirerende gedachte kon worden betrapt en eerder op een murmelende senior leek dan de bevlogen leider die de liberale democratie nodig had in haar strijd tegen het autoritair populisme.

Maar in zijn eerste honderd dagen ontpopt de 78-jarige Joe Biden zich tot een energieke en radicale hemelbestormer. Hij loodste een economisch herstelpakket van 1,9 biljoen (1900 miljard) dollar door het Congres, waarmee hij onder meer de armoede onder kinderen wil bestrijden. Vorige week presenteerde hij een al even ambitieus plan van 3 biljoen dollar om de Amerikaanse infrastructuur te verbeteren. Om dit te kunnen financieren wil hij rijke Amerikanen en bedrijven zwaarder belasten. Om te voorkomen dat die bedrijven zich elders vestigen, stelt hij een mondiale belasting voor bedrijven voor.

Mondiale belasting

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) toonde zich een warm voorstander van het plan, evenals de Italiaanse premier Draghi. In de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) praten de rijke landen al een jaar of tien over zo’n mondiale belasting, zonder veel resultaat. Maar door het voorstel van Biden lijken de gesprekken nu in een stroomversnelling te raken. Daarmee zou wellicht een einde komen aan een race to the bottom waarin landen internationale bedrijven proberen te trekken met zo laag mogelijke belastingen.

Zo neemt het Amerikaanse kapitalisme onder Joe Biden een nieuwe bocht, met hogere belastingen en een actieve staat die meer sociale rechtvaardigheid nastreeft. ‘Oude mannen met haast zijn een goede zaak’, zei de linkse econoom James Galbraith in The New Yorker. In de Financial Times roemde columnist Philip Stephens de durf van de Amerikaanse president. Overal ter wereld wint autoritair populisme aan kracht omdat elites in de liberale democratieën hebben toegestaan dat ongebreidelde markten het naoorlogse sociaal contract hebben vertrapt en de sociale ongelijkheid is toegenomen, aldus Stephens. Veel liberale democratische politici lopen hierover te tobben, maar Joe Biden komt tenminste in actie. ‘Hoe zijn experiment ook uitpakt, Biden is met het antwoord gekomen. Democratie floreert als het systeem voor iedereen werkt’, schrijft Stephens.

Voorbeeld voor Europa

Europa zou hier een voorbeeld aan moeten nemen, vindt Stephens. Terwijl Biden alles op alles zet, nemen Europese politici als Angela Merkel slechts defensieve kleine stapjes. Ook de Franse president Macron riep op het voorbeeld van Biden te volgen, om te voorkomen dat Europa achterop raakt bij de VS. ‘We zijn te langzaam, te complex, te veel verstrikt in onze eigen bureaucratieën’, aldus Macron.

Deze kritiek is niet helemaal terecht. Het Europese herstelfonds van 750 miljard euro valt in het niet bij de miljarden van Joe Biden, maar daarnaast hebben de lidstaten hun spreekwoordelijke zuinigheid overboord gegooid om hun eigen economieën overeind te houden. Sinds het begin van de pandemie keurde de Europese Commissie voor 3 biljoen euro aan staatssteun goed, nationaal geld voor bedrijven die dreigden om te vallen. De helft van dat geld werd uitgegeven door Duitsland.

Breuk met neoliberale ideologie

Niettemin zal de koers van Biden invloed hebben op Europa, gezien de economische kracht, de politieke invloed en de culturele uitstraling van de VS. Joe Biden breekt met een neoliberale ideologie die de westerse wereld domineerde sinds het aantreden van president Reagan in 1981: geloof in de vrije markt, deregulering, een bescheiden overheid, een cultuur van individuele verantwoordelijkheid en concurrentie. Zoals Europa zich destijds liet inspireren door Reagan, kan het zich nu laten leiden door Biden, die zich niet alleen als een anti-Trump, maar ook als een anti-Reagan ontpopt. Ook de strijd tegen klimaatverandering krijgt een impuls nu zij weer door de VS wordt gesteund.

Er is echter één grote twijfel: zal Biden erin slagen Amerika blijvend op een ander spoor te krijgen? Zijn meerderheid in het Congres is zo minimaal dat het moeilijk is omstreden voorstellen, zoals een belastingverhoging, door de Senaat te krijgen. Bovendien blijven de VS een diep verdeeld land. Bidens koers weerspiegelt ongetwijfeld de tijdgeest, maar er is nog een andere tijdgeest, die van Donald Trump. De tijdgeest van een witte bevolking die bang is haar traditioneel dominante positie te verliezen en door de Republikeinen wordt gemobiliseerd in een niet aflatende cultuurstrijd. Deze week nog riep Trump op tot een boycot van Coca Cola, omdat het bedrijf zich had uitgesproken tegen wetten in Georgia die het vooral zwarte kiezers moeilijker maken om hun stem uit te brengen. Trouwe fans beloofden meteen voortaan Pepsi te drinken.

Een grote gok

Joe Biden neemt een gok. In 2008 hield president Obama de economie overeind met een omvangrijk steunpakket dat banken en grote bedrijven overeind hield, terwijl gewone Amerikanen onder de financiële crisis leden. De onvrede hierover speelde een belangrijke rol bij de verkiezing van Trump in 2016.

Deze keer moeten gewone Amerikanen wel profiteren van overheidssteun, zodat Biden genoeg kiezers kan overhalen om de Democraten te blijven steunen. Maar als de economische resultaten van zijn programma tegenvallen, kunnen de Republikeinen in 2024 teruggrijpen op de cultuurstrijd die ze in de tussentijd hebben opgestookt. Bidens spel is ‘nobel en kan succes hebben’, schreef Edward Luce in de Financial Times. ‘Maar een gok blijft het.’ De uitkomst van deze gok is ook voor Europa van het grootste belang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden