Slechts twee slimme tv-quizzen

Vlaamse tv, eind oktober. Er wordt vaardig, en dus voor de kijker te snel, gebreid aan Doorlopers en andere kruiswoordraadsels in het programma Denksportkampioen....

De meeste Nederlandse tv-spelletjes - soms na zes uur op alle netten tegelijk - zijn onnozeler. Denksportkampioen is overigens voor wie geen (psychisch riskante) crypto-kronkel heeft ietwat moeizaam. En Tien voor Taal (Robert Long) is toch wat te frikkerig en te weinig ludiek om lang te kunnen boeien. De ware spelletjes-slimme kijker heeft slechts twee tv-quizzen: Per Seconde Wijzer en Twee voor Twaalf.

Kees Driehuis is een man die je gaarne aan de Risk- of klaverjastafel noodt, al was het maar voor de spitse commentaren. Mijn ideale quizmaster. Het spel zelf is onderhoudend, al is de geluksfactor vrij hoog. Immers, het is toeval of de deelnemer enige sjoege van het gekozen deelonderwerp heeft. De 'multiple choice'-vragen maken van de niet- of halfweter een gokker. Per Seconde Wijzer komt op donderdagavonden weer terug vanaf 2 februari.

Twee voor Twaalf is voorlopig weer weg van diezelfde donderdagavond. Deze klassieker is vaak gekomen en gegaan, en verdient een eeuwig (zwervend) leven. Al in 1972 werd ermee begonnen met als 'Hilversums minst uitbundige' (de Volkskrant, 3 mei '75) quizmaster Joop Koopman.

In '81 hield de VARA er in een aanval van anti-intellectualistische gekte mee op. Protesten van Nederlanders met minstens moeder-mavo of vader-zulo mochten niet baten. Maar in '90 kwam het terug, nu met Astrid Joosten als boegbeeld. Dat is nog steeds wennen, want deze dame hoort zichzelf iets te graag. En het aanleveren van letters aan het eind mag ook wel sneller.

Rond die tijd werd een nieuwe spelregel ingevoerd. Wie negen van de twaalf antwoorden goed heeft, maar dan ook precies goed, kreeg een bonus van tweehonderd gulden. Iedereen ging sindsdien bijna alles opzoeken. Joosten hoefde dus niet meer te bidden en te smeken of iemand alsjeblieft in de boeken ging neuzen.

De gedachte dat de kijker jolig wordt van al dat geneus is eigenaardig. Bij de meeste afleveringen zit nu meneer A na elke vraag verlegen nee te verkopen, terwijl mevrouw B. ('Wat zijn jullie van elkaar?') als een gek bladert. Weten ze nog wel wat zelf? Krijgen ze eerst nog examen, zoals ik in voorjaar '75?

Ik speelde toen met de erudiete sinoloog Cornelis Schepel, die van de meest vreemde zaken en onderwerpen afwist. We hadden afgesproken desnoods, en met grote tegenzin, iets op te zoeken als we al vier vragen zéker niet goed beantwoord hadden. Echter, als het goed ging moesten we geheel op onze parate kennis of te activeren geheugens vertrouwen.

Wisten we iets niet dan moesten we maar iets zeggen, maar de toen al zo strenge VARA verbood ons daarbij 'Pietje Puk' of zulke loze ongein te gebruiken. Het antwoord moest nauw verband houden met het onderwerp. 'Zo kon ik de Nederlandse cultuur verrijken met de plantkundig bedoelde term adjusteren en de nog uit te vinden neutronen-motor', aldus wederom de Volkskrant van 3 mei '75.

Daar deed ik verslag van de psychische gruwelen die je in de studio moet ondergaan en het instantelijke geheugenverlies aldaar, in vergelijking met de leunstoel thuis. 'De martelgang van een quiz-deelnemer', zo luidde het verhaal. Examen en proefspel gingen nog heel goed. Bij de echte opname (die ik met tandartsbezoek associeerde) begonnen we met vier juiste antwoorden van de zes. Althans dat wist de kijker, maar wij keken tegen zes twijfelgevallen aan. Groot was onze verbazing toen achteraf bleek dat in totaal negen van de twaalf antwoorden klopten.

We hadden acht letters nodig om het twaalfletterwoord te vinden. Score: 420 gulden, toen nog een record. J.H. Donner was een van de schakers die me complimenteerden: Hij zei: 'Ik heb wel eens overwogen om met mijn vrouw mee te doen, maar ik ben bang dat we halverwege slaande ruzie zullen krijgen.'

De volgende keer ging het soepeler. De meeste antwoorden waren zeker goed en we scoorden weer 420 gulden. Triomf en glorie, zij het voor enkele seconden. 1975: 'Het is in de krijgsgeschiedenis (en in de voetbalsport) vaak voorgekomen dat iemand na aanvankelijk succes met zijn nieuwe wapens en tactieken wordt verslagen.'

Inderdaad. Zoals Joop Koopman ons sober meedeelde hadden twee Maastrichter advocaten dezelfde niet-opzoektruc toegepast en daarmee 440 gescoord. De recordhouders lagen er derhalve in recordtijd uit. Veertien dagen laten probeerden die advocaten het weer en hadden te weinig goede letters om het woord te vinden. Koopman verwachtte nu weer veel opzoekers: 'Zulke dingen gaan als de mode.'

Toch blijf ik rotsvast van mening dat onze methode de beste is, ook nu nog met dat malle bonusgedoe. De start-premie is 1200 en wie rond 1140 scoort, wint van bijna iedere opzoeker mèt bonus. Het enorme voordeel is dat de opzoeker, wiens kennis complementair moet zijn, steeds meeluistert en ook kan antwoorden. Bovendien kunnen in onderling - snel - overleg de beide geheugens veel beter geactiveerd worden. Dat kan enorm schelen.

Dus vrienden van de VARA en Joosten: niet meer opzoeken bij de volgende ronde en alles of niks spelen. Het is een SPEL, geen bloody leeszaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden