Slechts bescheiden aanpassing in omstreden immigratiewet; Protesten kunnen regering Frankrijk niet vermurwen

Hoog oplopend politiek debat, grote demonstraties en petionnementen hebben de Franse regering niet kunnen vermurwen meer aan de omstreden wet-Debré te veranderen dan een bescheiden aanpassing van artikel 1....

MARTIN SOMMER

Van onze correspondent

Martin Sommer

PARIJS

Volgens het eerste artikel van de wet-Debré moest degene die een gast van buiten de Europese Unie ontvangt, diens vertrek bij de burgemeester melden. In de nu aangenomen versie draagt de politie zorg voor de registratie van de komst en het vertrek van de vreemdeling.

Andere belangrijke elementen van de nieuwe wet: politie en gendarmerie mogen het paspoort inhouden van illegalen; ze mogen vingerafdrukken nemen van buitenlanders van buiten de EU die een aanvraag voor een verblijf in Frankrijk indienen; politiemensen mogen tot twintig kilometer achter de grens auto's 'oppervlakkig' onderzoeken 'met het doel overtredingen te achterhalen van buitenlanders die in Frankrijk willen verblijven'.

Verder verandert het een en ander aan de artikelen die het verkrijgen van een verblijfstitel regelen. De wet van minister van Binnenlandse Zaken Debré borduurt in die zin voort op de immigratiewet van 1993 van zijn voorganger Pasqua. Daarin zaten een paar gaten, waardoor een kleine groep illegalen niet het land kan worden uitgezet, maar ook niet te legaliseren is.

Een flink deel van het stevige parlementaire debat, dat drie dagen in beslag nam, ging over deze groep, waarvan de zogeheten 'sans-papiers uit de kerk van St Bernard' het meest in het oog springen. Zij dachten in de kerk een vrijplaats te vinden om hun verzoek tot legalisatie onder de aandacht te brengen, maar werden in augustus vorig jaar met harde hand verwijderd.

Socialistische kamerleden trachtten tijdens het kamerdebat legalisatie te verkrijgen voor illegalen die ziek zijn, of illegalen die aan kunnen tonen vijftien jaar in Frankrijk te verblijven. Hetgeen vanuit de bankjes van de regeringspartij RPR de uitspraak ontlokte dat 'men toch ook geen rijbewijs krijgt, wanneer men vijftien jaar zonder heeft gereden'. Uiteindelijk nam de Assemblée een amendement aan, waardoor 'een niet-polygame buitenlander' die langer dan vijftien jaar in Frankrijk verblijft, een tijdelijke verblijfsvergunning kan krijgen, maar niet de Franse nationaliteit.

Vier jaar geleden deed de aanloop tot de wet-Pasqua ook al het nodige stof opwaaien, omdat die wet volgens velen de essentie van het Franse burgerschap aantastte. Zo moeten sinds 1993 in Frankrijk geboren kinderen van buitenlandse ouders hun Franse nationaliteit aanvragen, en zijn ze dus niet meer automatisch Fransman. Wie een Fransman trouwt, kreeg van oudsher meteen de Franse nationaliteit. Na Pasqua werd daaraan een termijn van twee jaar verbonden.

Net als in 1993 stond ook nu de vraag 'wat is een Fransman?' in het centrum van het debat over de immigratie. Het wetsvoorstel-Debré werd besproken tegen de achtergrond van nog steeds toenemende steun voor het ultra-rechtse Front national, dat aanhoudend hamert op het aambeeld van de 'Franse stam'. Vooral de linkse pers heeft niet nagelaten te onderstrepen dat de Franse nationaliteit niets met de 'stam', of zoals in Duitsland de 'bloedband', te maken heeft.

Fransman is men niet vanwege zijn Franse voorouders, maar omdat men in Frankrijk is geboren. Frankrijk is dan ook, anders dan vaak wordt gedacht, een immigratieland bij uitstek. De belangrijkste oorzaak is dat Frankrijk gedurende de tweede helft van de vorige eeuw anders dan de meeste Europese landen een zeer laag geboortencijfer kende. Toen de industriële revolutie uitbarstte, nam de vraag naar buitenlandse arbeid een grote vlucht.

Het dagblad Le Monde bracht een speciale bijlage uit over de vorige immigratiegolven, die tot gevolg hadden dat nu een kwart van alle Fransen hetzij zelf immigrant, hetzij van buitenlandse komaf is. Het blad herinnert eraan dat zich aan het begin van de eeuw regelmatig rellen tegen buitenlanders afspeelden. De mikpunten waren destijds niet de Algerijnen, maar vooral Belgische en Italiaanse gastarbeiders.

Terwijl de volksvertegenwoordigers donderdagavond nog in hun debat verwikkeld waren, steeg vanaf het vliegveld Roissy een charter op met illegalen uit Mali en Zaïre. Ze zouden worden teruggebracht naar hun land van oorsprong, hetgeen mensenrechtenorganisaties al had bewogen tot heftige kritiek: 'een provocatie, een operatie voor de media'.

Eerder had het Franse luchtvaartpersoneel geweigerd aan dergelijke 'charters van de schaamte' mee te werken. De operatie kreeg een onverwachte wending toen bij aankomst op het vliegveld van de Malinese hoofdstad Bamako een grootscheepse vechtpartij uitbrak aan boord van de Boeing 737. Tien Franse politiemannen raakten gewond en het toestel was dermate beschadigd dat het de reis niet kon voortzetten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden