Slechte vibraties in Westerbork

Het was zeer weinigen gegeven. Maar amateurhistoricus Stef Zwarts en zijn vrouw Jannie (beiden 71) uit Wieringen zijn er binnen geweest.

Van onze medewerkster Karin Sitalsing

Vandaag wordt het huis van kampcommandant Gemmeker overgedragen aan herinneringscentrum Kamp Westerbork. Het centrum krijgt hiermee het enige nog oorspronkelijke onderdeel van het Durchgangslager terug. Het huis wordt opgeknapt en gaat als studio dienen voor een radioprogramma.

We schrijven 2003. Zwarts stort zich op de geschiedenis van Hein van der Speck Obreen, notaris in Wieringen. In de oorlog sloot hij zich aan bij de NSB. Het dorp kotste hem uit.

Tijdens dit speurwerk ontdekt Zwarts dat er nog familie van de man is: Hanneke, dochter van kolonel Piet van der Speck Obreen, broer van Hein. Piet was na de oorlog met zijn gezin in het huis komen wonen toen Westerbork korte tijd fungeerde als militair kampement.

Bosvrouwtje


Zijn dochter Hanneke ging er nooit meer weg. Ze leefde een teruggetrokken bestaan en werd ‘het bosvrouwtje’ genoemd. Er wordt gefluisterd dat ze sinds de dood van haar ouders niets meer aan het huis had gedaan. Dat ze bezoekers wegjoeg. Om het commandantshuis hing decennialang een zweem van geheimzinnigheid.

Zwarts zoekt contact met Hanneke. Met een deftige tongval staat ze hem telefonisch te woord. Ze bellen vaker, zo’n paar keer per jaar. De geheimzinnigheid grijpt Zwarts bij de keel. ‘Ik wilde er heel graag een keertje binnen kijken. Maar steeds als ik dat vroeg, kwam het niet uit. Ik denk dat ze het gewoon niet wilde hebben.’

Het wordt 2008. Hanneke is een jaar eerder overleden. Een nicht bezorgt Zwarts haar overlijdensbericht. Zij blijkt niets te weten over haar ‘foute’ oom Hein. Zwarts vertelt haar de geschiedenis van de notaris. Ze is hem dankbaar. En zo komt het dat Stef en Jannie Zwarts in 2008 het geheimzinnige huis betreden.

In zijn woonkamer in Wieringen vertelt hij erover. ‘Linksvoor is het kantoor van Gemmeker, waar de dinsdagtransportlijsten werden opgesteld. Boven zijn vier of vijf grote slaapkamers. En er is een gigantische zolder, boordevol spullen.’

Zwarts treft er totale chaos aan. Elektriciteitskabels tegen de muren, brandplekken. En overal spullen. Blikken, dozen, trommels. Alles onder dikke lagen stof en vuil. Etenswaren, ver over de datum. Op de bovenverdieping kwam ze niet meer; ze sliep beneden, op de bank. Vensterbanken vol verdorde, dode planten. Papieren op de vloer. De Zwartsen krijgen er een onbehaaglijk gevoel. Alsof het kwaad in de muren zit, zegt Stef. Slechte vibraties. Zwarts vermoedt dat de kolonel – gedreven theosoof – het huis van zijn besmette geschiedenis heeft willen zuiveren met zijn aanwezigheid.

Schatkamer


Jannie maakt foto’s. Het huis – een historische schatkamer, zien de Zwartsen – moet leeg. Hannekes nicht is de vele foto’s, brieven en andere documenten liever kwijt dan rijk. Met schoenendozen vol stappen Stef en Jannie in de auto naar Wieringen.

Er zijn foto’s, tekeningen, menukaarten. Geheime dagboeken in steno. En brieven. Van kolonel Piet aan zijn broer, de foute notaris. Diens keus voor de NSB deed de kolonel zeer, als fervent anti-Duitser. Op 22 juni 1945 schreef hij Hein: ‘Mijn vurige hoop is, dat je tot inzicht zult zijn gekomen van het foutieve van die moffenidealen, want zonder dat is alle ellende, die je zult dragen, vergeefs.’

Een beetje een voyeur voelt Zwarts zich wel, geeft hij toe. Tegelijkertijd ziet hij ook de historische waarde van het materiaal. En trouwens: als hij het niet had meegekregen, was het in de vuilcontainer beland. De familie had de spullen nooit aan het herinneringscentrum geschonken. Volgens Zwarts haatte Hanneke die mensen, die op haar woning zouden azen.

Stef Zwarts zette zijn bevindingen op schrift. Hij hoopt ze ooit nog eens te kunnen uitgeven. ‘Kijk dan’, zegt hij. Hij laat een kinderfoto van Hanneke en haar zus zien, beiden met een cavia op schoot. ‘Kun je je voorstellen dat iemand dat weggooit?’

Herinneringscentrum Westerbork (ANP) Beeld
Herinneringscentrum Westerbork (ANP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden