Slechte rechters moet je kunnen ontslaan

Vandaag wordt Lucia de B. waarschijnlijk vrijgesproken. Maar de klungelende rechters blijven zitten. Hoog tijd om niet-juristen bij de rechtspraak te betrekken....

In Nederland worden rechters voor het leven benoemd. Alleen de Hoge Raad kan hen ontslaan. De gronden daarvoor zijn minimaal: ziek, psychisch gestoord of crimineel. Maar wat gebeurt er met rechters die hebben geklungeld? Niets. Door de benoeming voor het leven blijft ook de ‘slechte’ rechter in functie.

Rechtspreken is mensenwerk, dus daar worden wel eens fouten gemaakt. Dat maakt het noodzakelijk de kwaliteit in de gaten te houden. In Nederland wordt dit door de rechterlijke macht zelf gedaan, omdat ervan uit wordt gegaan dat alleen rechters het werk van rechters kunnen beoordelen. Maar dat lijkt te veel op de slager die zijn eigen vlees keurt.

De rechtspsycholoog Willem Wagenaar beschrijft in zijn boek Vincent plast op de grond, nachtmerries in het Nederlands recht elf zaken waarin politie, OM én rechters fout op fout stapelen en het leven van (onschuldige) mensen levenslang ernstig verzieken. ‘En zo zijn er alleen al in mijn bestand vele tientallen zaken, en vermoedelijk in Nederland duizenden zaken. Als rechters het broddelwerk aanvaarden, kunnen onschuldigen veroordeeld worden of kunnen zware misdadigers de dans ontspringen’, schrijft Wagenaar in zijn nieuwste boek Broddelwerk. Verruim derhalve de ontslaggronden voor klungelende rechters.

Veroordelingen in de Puttense Moordzaak, de Schiedammer Parkmoord (in beide gevallen moord en de verkeerde dader) en de eerdere veroordeling van Lucia de B. (geen moord, maar wel een ‘dader’) kennen nog een ander probleem: de procedure van herzieningsverzoeken bij de Hoge Raad. Die procedure is ongelukkig. De Hoge Raad beoordeelt niet alleen of er sprake is van een nieuw feit (novum), voorwaarde voor een herzieningsverzoek, maar heeft daarvoor doorgaans het cassatieverzoek beoordeeld. Is de dubbelfunctie van de Hoge Raad de reden dat in de afgelopen jaren slechts een handjevol herzieningsverzoeken zijn gehonoreerd? Dat zou begrijpelijk zijn. Want als de Hoge Raad een herziening toewijst, erkent hij min of meer dat er bij de eerdere behandeling van het cassatieverzoek onvoldoende kritisch naar het bewijs is gekeken.

Een argument van de Hoge Raad om de meeste herzieningsverzoeken af te wijzen, is het ontbreken van een novum. Bij cassatieprocedures mag alleen procedureel, niet inhoudelijk, naar een zaak worden gekeken. Maar de Hoge Raad weet soms op bijna onnavolgbare wijze via de procedurele kant bij de inhoud te komen. Moet het begrip novum worden verduidelijkt en de criteria voor een herzieningsverzoek worden versoepeld? Ja, maar nog beter is dat herzieningsverzoeken worden ingediend bij een onafhankelijk orgaan van deskundigen (dat niet alleen uit juristen bestaat) naar Brits en Deens voorbeeld.

Zelfs bij onvoorwaardelijke vrijspraak voor Lucia de B. dient de discussie over gewenste veranderingen worden voortgezet om herhalingen van gerechtelijke dwalingen te voorkomen. Daarbij gaat het vooral om deelname van niet-juristen aan de rechtspraak. Waren het niet externe deskundigen die de aanzet gaven tot correctie op de eerder genoemde dwalingen: misdaadverslaggever Peter R. de Vries, rechtspsycholoog Peter van Koppen en arts Metta de Noo? En deelname van externe deskundigen kennen we al in het medisch tuchtrecht (rechters en artsen) en in het strafrecht bij verlenging van tbs (rechters en gedragsdeskundigen).

Zelfs vanuit de Hoge Raad komt kritiek op de kwaliteit van de Nederlandse rechtspraak. Maar de Hoge Raad vergeet dat hij zelf ook deel van het probleem is. Er is geen orgaan dat de Hoge Raad controleert én maatregelen kan opleggen. Daarom is de politiek aan zet.

Niet alleen de door de media ten onrechte als ‘heks’ en ‘Engel des doods’ afgeschilderde Lucia de B. is slachtoffer van dit gebrekkige systeem, dat zijn ook de nabestaanden van de overledenen die door haar zouden zijn vermoord. Scoringsdrift, tunnelvisie en soms arrogantie hebben intrede gedaan in de rechtszaal, maar ook paranoia en visioenen.

Het gerechtshof in Arnhem kan nu bij de zaak-Lucia de B. een duidelijk signaal afgeven, voordat de volgende gerechtelijke dwaling (de zaak Ina Post?) zich zal aandienen. Niet door, zoals het OM heeft geëist, Lucia de B. vrij te spreken wegens gebrek aan bewijs. Daarmee zou de suggestie ‘waar rook is, is ook vuur’ in stand worden gehouden. Maar door De B. onvoorwaardelijk vrij te spreken, omdat de overledenen met de meest aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid een natuurlijke dood zijn gestorven, zoals ook in eerste instantie werd vastgesteld.

Het zou ook geen schande zijn als alle betrokkenen die met de waanbeelden van destijds onjuiste verklaringen in deze zaak hebben afgelegd, hun excuses zouden aanbieden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.