Slecht stuk, dappere regie ***

Fedja van Huêt is als Quentin technisch perfect en ook virtuoos in zijn tekstbehandeling.

Na de zondeval van Arthur Miller is een raar en onevenwichtig stuk. Het is een poging van de schrijver in het reine te komen met zijn relatie met Marilyn Monroe, met wie hij vijf jaar getrouwd was. Een huwelijk dat rampzalig eindigde en waarvan Miller in dit stuk na Monroe's dood de balans probeert op te maken.


Daarnaast heeft hij in Na de zondeval ook allerlei andere problematische omstandigheden uit zijn leven verwerkt: zijn moeilijke jeugd met een vader die failliet ging, een dominante moeder, de destijds vriendschappen verscheurende heksenjacht in Amerika op mensen met linkse sympathieën, zijn kennismaking met de gruwel van de holocaust en zijn andere mislukte huwelijk.


Is het mogelijk van een slecht toneelstuk een goede theatervoorstelling te maken? Na het zien van de voorstelling die Eric de Vroedt bij Toneelgroep Amsterdam heeft gemaakt, kan geconcludeerd worden dat hij een eind is gekomen.


De losse structuur heeft hij in een vormvast concept gegoten: we kruipen als het ware in het hoofd van hoofdpersoon Quentin (Millers alter ego) die belangrijke personages uit zijn leven uitnodigt voor een kringgesprek. In een medische omgeving: witte muren, zwarte wachtkamer-stoelen, cleane sfeer. Vanuit dat groepsgesprek gaat Quentin in flarden het verleden in, op zoek naar het antwoord op die ene vraag: heb ik het wel goed gedaan? En, in het verlengde daarvan: ben ik trouw aan mijn principes gebleven?


In het eerste deel van de (te) lange voorstelling wordt gepoogd op die vragen een antwoord te geven via allerlei scènes die onderling nauwelijks verband hebben. Dan weer komt Fred Goessens op als de vader, dan weer als een vriend, Kitty Courbois heeft een merkwaardige scène als moeder en ook diverse vrouwen van Quentin passeren de revue. Dat is allemaal nogal lukraak, totdat Marieke Heebink aantreedt als Quentins gefrustreerde echtgenote Louise. Een schitterende rol, net een tikkeltje aangezet en toch intens treurig. Ook interessant is het personage Holga (Tamar van den Dop), Quentins nieuwe vrouw die uit Duitsland komt en op haar manier het verleden van haar land en landgenoten probeert te verwerken.


Na de pauze hangen er grote operatielampen boven de speelvloer; de psychologische sessie wordt nu een keiharde ingreep. Wat volgt is een bijna uurlang, deels zinderend gevecht tussen Quentin en Maggie (Monroe's alter ego), het blonde meisje dat hij van kantoor kende maar dat intussen een wereldberoemde ster is geworden.


Fedja van Huêt is als Quentin technisch perfect en ook virtuoos in zijn tekstbehandeling. Maar zijn acteren blijft aan de buitenkant - elke zin krijgt de juiste mimiek en passende frasering, maar aan zijn zielenpijn raken we niet. Misschien is dat ook wel een bewuste keuze.


Datzelfde geldt voor Karina Smulders, die de gelegenheid aangrijpt flink uit te pakken in de rol van de destructieve Monroe, inclusief platinablonde pruik en bijpassende jurkjes. Drank, pillen, hysterie - alles komt eraan te pas, totdat ze letterlijk een aantal keren omvalt. Het echtpaar lijkt zich hier bijna op te maken voor een Grande Finale: het spelen van George & Martha uit Who's afraid of Virginia Woolf.


Met Na de zondeval debuteert De Vroedt als regisseur in de grote zaal en hij gebruikt dan ook met overgave behoorlijk wat licht- en geluidstechniek. Er is zelfs een tamelijk spectaculair moment als vlak voor de pauze ons een blik wordt gegund op Millers eenzame jeugd.


Die eenzaamheid heeft stukken opgeleverd als Al mijn zonen en Dood van een handelsreiziger, die de tand des tijds beter hebben doorstaan.


Door Toneelgroep Amsterdam, regie Eric de Vroedt. In Stadsschouwburg, Amsterdam, 4/3 Tournee: toneelgroepamsterdam.nl


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden