ANALYSE

Slagkracht noord-Afrikaanse jihadisten groeit

De terroristische aanval in Tunis maakte vandaag bruut een einde aan het leven van 19 mensen, en het gevoel van veiligheid dat bezoekers en bewoners van de Tunesische hoofdstad hadden. Het is een zware slag voor een land dat de Arabische Lente, en de daaropvolgende transitie naar democratie, relatief ongeschonden doorkwam. Maar het is niet verrassend.

Een politieagent en een journalist rent weg nabij het parlement in Tunis. Beeld reuters

Het kleine Tunesië zit ingeklemd tussen Algerije en Libië, en keek de afgelopen jaren toe hoe links en rechts islamitische terroristen in kracht groeiden. In Libië ontrafelt de staat en springen soms radicale islamisten in het vacuüm. Dieptepunt was vorige maand de onthoofding van 21 Egyptische christenen door IS-supporters. In Algerije onthoofdden IS-aanhangers eind vorig jaar een Franse toerist. Ook Al Qaida in de Maghreb voerde dodelijke aanslagen uit in Algerije, waaronder die op een gas installatie in 2013.

Tunesië zelf bleef tot nu toe grotendeels gevrijwaard van ernstige politieke instabiliteit en grootschalig geweld. Dit mede dankzij een leger dat zich buiten de politiek houdt, en verantwoordelijk optreden van politieke actoren. Dit jaar hield Tunesië presidentiële en parlementaire verkiezingen, waarop een vreedzame machtsoverdracht volgde.

Maar ondergronds radicaliseerden Tunesische jongeren. Veiligheidstroepen werden steeds vaker slachtoffer van aanslagen. Vaak waren dat kleine aanvallen van militanten, doorgaans in afgelegen regio's, en zelden of nooit met burgerslachtoffers tot gevolg. De laatste aanslag in toeristisch gebied was in 2002, toen een zelfmoordenaar zich opblies bij een synagoge op een zuidelijk eiland.

Maar Tunesiërs hielden de laatste tijd rekening met nieuwe, grote aanslagen op burgerdoelen; vorige maand pakten veiligheidsdiensten 30 jihadisten op die waren teruggekeerd uit Syrië. Sommigen van hen planden 'spectaculaire' aanvallen, volgens de regering.

De mars naar de radicale kant van islam wordt in Tunesië gevoed door dezelfde factoren als elders in de regio: economische malaise, gebrek aan kansen voor jongeren, een corrupte politiemacht die nog altijd opgepakte islamisten martelt. De Egyptische staatsgreep, waarbij het leger de democratisch gekozen islamist Mohammed Morsi afzette, was voor veel islamisten in de regio het bewijs dat alleen geweld hen aan de macht kan brengen.

Toeristen worden geëvacueerd uit het Bardo Museum. Beeld afp

Drieduizend Tunesiërs

Ondertussen groeit islamitisch bewustzijn onder druk van de soennitisch-sjiitische oorlog die in de regio woedt, en dient Islamitische Staat zich aan als de ware voortrekker van islamisten in de regio.

Zeker drieduizend Tunesiërs hebben zich inmiddels aangesloten bij Islamitische Staat in Syrië of Irak. Vele honderden vechten er aan de zijde van jihadisten in Libië. Ook in Tunesië zelf bestaan groepen die loyaal zijn aan IS of Al Qaida. Wapens uit het wetteloze Libië vergroten hun slagkracht. Terugkerende IS-strijders fungeren soms als slapende cellen, wachtend op de dag dat IS ze tot actie in Tunesië beveelt. Anderen sluiten zich aan bij de Tunesische tak van Ansar al-Sharia, wiens Libische afdeling verantwoordelijk was voor de dood van de Amerikaanse ambassadeur daar, in 2012.

Dat betekent niet dat Islamitische Staat binnenkort de provincies Libië, Tunesië en Algerije erbij krijgt. Een terreurgroep in het noorden de Egyptische Sinaïwoestijn verklaarde zich weliswaar onlangs tot provincie van IS, maar zelfs in die wetteloze regio is het Egyptische leger nog altijd veel sterker. In Libië moet IS concurreren met de aanwezigheid van groepen zoals Al Qaida en Ansar al-Sharia, en allerlei jihadisten die meer lokale doelstellingen hebben. In Algerije is het leger veel sterker dan in Tunesië, en voerde het een uiterst bloedige oorlog met islamisten in de jaren '90.

Ook in Tunesië is de aanwezigheid van jihadisten vooralsnog veel te klein om een middelgrote stad in te nemen, zoals IS dat deed met de Libische stad Sirte. Maar de regio zit in een draaikolk van radicale islam, gevoed door uiteenvallende staten en groeiende bewondering voor de successen van Islamitische Staat in Irak, Syrië en elders. Zoals vandaag bleek, kan dat zelfs relatief stabiele landen aan het wankelen brengen. En dat is slecht nieuws voor Tunesië, dat tot voor kort gold als voorbeeld van hoe het verder moet na de Arabische Lente.

Agenten staan buiten bij het parlement. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden