ANALYSE

Slag om Mosul is test voor gespannen relatie Turkije en NAVO

Nu het offensief tegen het IS-bolwerk Mosul in Irak is begonnen, loopt de spanning op tussen twee van de hoofdrolspelers, de NAVO-bondgenoten VS en Turkije. De Turkse president Tayyip Erdogan is vastbesloten zijn leger in te zetten. De Amerikanen zien dat met lede ogen aan, omdat Irak - dat het offensief moet leiden - geen Turkse gevechtstroepen op zijn grondgebied wil.

Beeld afp

Na een week waarin de Iraakse regering Turkse troepen bestempelde als een bezettingsmacht, zei Erdogan dit weekeinde dat hij van geen wijken wil weten. Hij trotseerde daarmee ook de grootste NAVO-partner, de VS. Kolonel John Dorrian, woordvoerder van de door VS geleide internationale coalitie tegen de terreurgroep IS, zei dat de Turken niet 'op eigen houtje' moeten optreden.

Op het NAVO-hoofdkwartier in Brussel wordt bezorgd vastgesteld dat 'de Turken een eigen agenda hebben'. Het zou hen er vooral om gaan de positie van soennitische moslims in Mosul, met 1,5 miljoen inwoners de tweede stad van Irak, veilig te stellen. Daarom willen ze de strijd niet overlaten aan sjiitische Iraakse regeringstroepen en aanverwante milities.

De Iraakse regering bestempelde de Turkse troepen deze week als een bezettingsmacht. Beeld afp

Fricties

'Het gaat Turkije er niet zo zeer om IS te verdrijven, als wel om de stad onder 'soennitische controle' te brengen,' aldus Burak Bekdil, militair analist en columnist van het dagblad Hürriyet, een van de schaarse onafhankelijke media in Turkije.

De Turken trainen momenteel soennitische en Koerdische strijders, de roemruchte peshmerga, die eveneens door de VS gesteund worden. Maar bij de strijd om Mosul zullen ook Turkse legereenheden ingezet worden, als het aan Ankara ligt.

Het eigenzinnige optreden van Turkije in Irak is slechts een van de fricties die het land na de mislukte militaire coup van deze zomer heeft veroorzaakt in het NAVO-bondgenootschap. Afgelopen week werd bekend dat Turkije honderden militairen en burgers ontheven heeft van hun functies binnen de NAVO. Uit 'emotionele berichten' die collega's kregen, bleek dat een deel van hen bij terugkeer in Turkije arrestatie te wachten stond. Zij zouden banden hebben met de Gülenbeweging, die door de regering in Ankara verantwoordelijk wordt gehouden voor de couppoging.

Door de gedwongen terugkeer van personeel zijn op tal van NAVO-lokaties, waaronder het commandocentrum in Brunssum, 'enorme gaten gevallen,' wordt op het hoofdkwartier in Brussel gezegd. Gehoopt wordt dat Turkije, met de op een na grootste krijgsmacht van het bondgenootschap, de opengevallen plekken snel 'opvult'.

Iraakse troepen bereiden zich voor op het offensief om Mosul te heroveren. Beeld afp
Beeld afp

Rusland

Wat de NAVO-bondgenoten van Turkije ook zorgen baart, is de recente toenadering tussen Ankara en Moskou. De Russische president Poetin, die de NAVO beschouwt als vijand nummer één, toog vorige week naar Istanbul. Hij en Erdogan bezegelden met veel ceremonieel vertoon het plan voor de aanleg van een gaspijpleiding onder de Zwarte Zee.

'Turkije speelt een spel in een kamer vol glas en twee olifanten: de VS en Rusland,' zei de Turkse analist Metin Gurcan tegen de BBC. 'Als NAVO-lidstaat moet Turkije samenwerken met de VS. Maar op politiek en diplomatiek niveau richt het zich op Rusland.'

Volgens de Amerikaanse nucleair expert Jeffrey Lewis maken de VS zich 'ook zorgen over de veiligheid van hun kernwapens in het Turkije van na de coup.' Berichten die her en der in Europese media opdoken over het verplaatsen van wapens naar andere NAVO-landen, zijn niet te verfiëren. Ook Nederland, dat al Amerikaanse B61-vliegtuigbommen herbergt, is genoemd.

Aanval op Mosul

Het lijkt Lewis, verbonden aan Middlebury-instituut voor internationale studies in Monterey, onwaarschijnlijk dat de VS kernwapens uit Turkije zullen transporteren naar Europa: 'De VS willen geen politieke problemen in de 'gastlanden', die niet zitten te wachten op meer kernwapens. Als de Amerikanen overwegen wapens te verwijderen uit Turkije, zullen ze die terughalen naar hun eigen grondgebied.'

Bij de NAVO worden de berichten afgedaan als 'totaal onjuist'. Een hoge functionaris spreekt over 'Russische desinformatie, bedoeld om verwarring te zaaien onder de Europeanen.'

Vast staat dat de VS zich momenteel vooral zorgen maken over de Iraaks-Turkse twisten die de beoogde aanval op Mosul bemoeilijken, mogelijk vertragen. Dit weekeinde verspreidden vliegtuigen van de anti-IS-coalitie flyers boven de stad, bedoeld om de inwoners te waarschuwen. De slag om Mosul is al bestempeld als de grootste militaire operatie in Irak sinds de Amerikaanse invasie in 2003. Het laatste waaraan de VS behoefte hebben, is het uitbreken van sektarisch geweld zoals in de jaren die volgden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden