'Slag om Friesland' is superpeiling

De 'politieke kopstikken' uit Den Haag laten zich dezer dagen zien in Friesland. Ze zijn zich welbewust van de macht van raadsverkiezingen komende woensdag: die kunnen je maken of breken.

VAN ONZE VERSLAGGEEFSTER MAARTJE BAKKER

LEEUWARDEN - Is dat 'm? Een jonge vrouw schiet in haar ochtendjas en loopt het balkon op. Drie giechelende meisjes in een lunchroom richten hun telefoon om een foto te maken. Een gezin van buitenlandse komaf staat lachend en zwaaiend langs de weg. Het leek een heel gewone ochtend te worden, in Leeuwarden. Maar nu komt Mark Rutte voorbij.

Mark Rutte, de man die weet dat iedereen hem ziet. Die in elke voorbijganger een kiezer herkent. En die dus vrolijk 'hoi, goeiemorgen!' roept tegen om het even wie en onvermoeibaar handen schudt. Die een etalage met stofzuigers 'gaaf' vindt en een winkeltje met bonbons 'onwijs leuk'. Licht in de duisternis, dat is de verkiezingsleus van de VVD in Leeuwarden. Wie Rutte stralend door de regen ziet lopen, denkt: daar zit nog wat in ook.

In Leeuwarden zijn komende woensdag gemeenteraadsverkiezingen. Net als elders in Friesland: in Heerenveen, Súdwest-Fryslân en de nieuwe gemeente De Friese Meren. En in Alphen aan den Rijn (Zuid-Holland). Het komt door de gemeentelijke herindelingen die er hebben plaatsgevonden. Daarom gaan hier de raadsverkiezingen vooruit op de rest van het land, dat pas in maart aan de beurt is.

Het kan geen toeval zijn, denken de Friezen, dat er de laatste tijd heel wat 'politieke kopstikken' hun provincie aandoen. Minister Bussemaker kwam omdat Leeuwarden de titel van culturele hoofdstad in de wacht sleepte. Minister Blok vanwege de krimp. Minister Plasterk om het belang van de Friese taal te onderstrepen. Minister Asscher voor werkloze jongeren. En minister Dijsselbloem sprak partijgenoten toe in Café It Houtsje in Heerenveen.

Al die politici zullen het niet snel toegeven, maar het staat vast dat de uitslagen van deze verkiezingen ook in Den Haag van groot belang zijn. Dit is de eerste electorale krachtmeting tussen coalitie en oppositie sinds het kabinet van VVD en PvdA aantrad. De uitslag staat gelijk aan een superpeiling: 300 duizend mensen spreken hun politieke voorkeur uit, en daarbij laten ze zich heus niet alleen leiden door de prestaties van het gemeentebestuur.

Moreel

Voor het moreel van de partijen en hun campagneteams is de uitslag van deze stemronde cruciaal. Wie krijgt van de kiezers een bemoedigende duw in de rug? Wie wordt afgestraft? Het maakt het verschil tussen een optimistisch dan wel angstig optreden.

Mark Rutte tempert de liberale verwachtingen. 'Het zou mooi zijn als we een bevestiging krijgen dat we de tweede partij van Friesland zijn', zegt hij in Leeuwarden. 'Daarom kom ik hier helpen. We zijn gewoon maten van elkaar.'

Voor de PvdA en het CDA staat er meer op het spel. Onder PvdA-Kamerleden wordt al gesproken van de 'Slag om Leeuwarden' - een slag die de sociaal-democraten per se willen winnen. Het noorden is hun territorium: een rood bolwerk, waar vier op de tien mensen vorig jaar bij de landelijke verkiezingen voor de sociaal-democraten kozen. Inmiddels staat de partij er in de landelijke peilingen erbarmelijk voor. Een oppepper zou van pas komen - en als die niet uit Leeuwarden komt, waar dan wel vandaan?

Het is dus geen toeval dat het jaarlijkse fractie-uitstapje van de PvdA deze zomer naar Friesland ging. En dat PvdA-leider Diederik Samsom het hele herfstreces bij zijn ouders in Leeuwarden logeerde, en overdag Friesland doorkruiste. Net zo min was het toeval dat het recente CDA-congres in Leeuwarden was. Winkelende Friezen liepen in hun hoofdstad recht in de armen van honderden christen-democraten.

Het CDA zal alles willen doen om te voorkomen dat het verder wegzakt in de Friese klei. Ook de christen-democraten staan er niet florissant voor in de landelijke peilingen, dus morele steun van de achterban in Friesland is welkom. In een agrarische gemeente als De Friese Meren zijn er voor die partij van oudsher heel wat stemmen te winnen. Om in de gunst bij de kiezer te komen, benadrukt Sybrand van Haersma Buma dezer dagen zijn Friese afkomst. In Leeuwarden liep hij vorige week trots met zijn lidmaatschapskaart van de Vereniging Friese Elf Steden te zwaaien, om er vervolgens afstand van te doen en daarmee jongeren de kans te geven de legendarische tocht te schaatsen.

SP/PVV

Er zijn ook partijen die uit voorzorg niet overal meedoen aan deze verkiezingen. De SP bijvoorbeeld laat in Leeuwarden verstek gaan. Er zijn in de stad te weinig actieve leden. 'Zonder actie geen fractie', geldt dan in de SP. De PVV doet ook niet mee, zoals bijna altijd bij lokale verkiezingen. Geert Wilders wil de rijen gesloten houden, en daar past een uitgebreid netwerk van lokale afdelingen niet bij.

Maar ook zonder de afhakers vormt Friesland woensdag dé opmaat naar de echte confrontatie op 19 maart, als de rest van het land een nieuwe gemeenteraad kiest. Geen partijleider die die datum zonder zorg in zijn agenda heeft gezet. Allemaal weten ze: raadsverkiezingen kunnen je maken of breken. SP-leider Agnes Kant hield in 2010 de eer aan zichzelf na slechte lokale uitslagen. Ze werd voorgegaan door onder meer VVD-leider Jozias van Aartsen. Die stelde in 2006 een absolute ondergrens: hij wilde 14 procent van de stemmen hebben bij de gemeenteraadsverkiezingen. Het werd een pijnlijke 13,8 procent. En wie trad er in zijn voetsporen? Mark Rutte.

Rutte, die ook in Friesland met een scherp oog waakt over zijn imago. Hij weigert zijn herenschoenen te verruilen voor werklaarzen als er camera's in de buurt zijn. Hem zal het niet gebeuren dat de mensen voor hun tv denken: wat een held op sokken. En als iemand uit zijn gevolg een paraplu boven hem opsteekt, reageert de premier kribbig: 'Nee, weg!' Het moet er goed uit zien. En heus niet alleen omdat de beelden 's avonds de Friese huiskamers binnenkomen via Omrop Fryslân. De premier weet: wat nu in Friesland gebeurt, wordt in het hele land gezien.

Mark Rutte in Leeuwarden

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden