Slag om de luisteraar is begonnen

Bij de tv verandert er veel in september, maar vlak de radio niet uit. De slag om de luisteraar barst dan weer eens goed los....

Je ziet hem zó rijden. 'Hem' voor het gemak, ook de carrière-vrouw is immers in opkomst. In zijn geleaste Audi, Mercedes of boven-modaal geprijsde Citroën, heeft hij de zaktelefoon binnen handbereik. De pocket memo ligt op de stoel naast hem. De voorgeprogrammeerde digitale autoradio staat afgestemd op AmNieuwsradio (of Veronica Nieuwsradio; over de naam zijn de initiatiefnemers het nog niet eens) om helemaal te worden 'bijgepraat'. In twintig minuten. Nèt voldoende tijd tussen twee beslissingen.

Het is het enigszins gechargeerde profiel van de decision maker waar de nieuwe nieuwszender van Veronica, uitgeverij Quote Publishing/Hachette en de Dagbladunie op mikken. Hij kijkt te weinig televisie en luistert te weinig radio, maar is wel buitengewoon interessant voor adverteerders die het moeten hebben van de grote bestedingen, zoals leasecontracten, leningen en hypotheken.

Het kan ook gaan om the kids at school, na schooltijd natuurlijk (Radio 538), het gezinslid boven de dertig dat alle boodschappen doet (regionale omroep), of de vrouwelijke luisteraar tussen 15 en 35 jaar (Love Radio).

Het medium is jong - wat is nou helemaal vijfenzeventig jaar - maar de tijden dat het hele gezin zich rond de Bonte Dinsdagavondtrein schaarde, behoren tot een zeer snel vervagend verleden. De revolutie van de elektronische media heeft ook de radio op zijn kop gezet.

Het is zeker niet gedaan met de radio, zoals wel eens wordt beweerd. De radio is springlevend, ondanks het snel groeiende aanbod van televisiezenders en de toename van uitzendtijd. Er wordt niet minder geluisterd naar de radio dan een aantal jaren geleden, wel verschuift het moment dat er naar de radio wordt geluisterd steeds meer naar de ochtenduren.

En net als bij de televisie raakt het publiek versnipperd, gesegmenteerd, in doelgroepen gehakt. De radioluisteraar is consument. De mens wordt niet alleen gedefinieerd naar wat hij eet, maar ook waarnaar hij kijkt, wat hij leest of waar hij naar luistert.

Lange tijd had de publieke omroep het in Nederland voor het zeggen. Tot de commerciële 'etherpiraten' roet in het eten gooiden. Twintig jaar geleden werden deze het zwijgen opgelegd.

De rust leek hersteld, maar het virus van het andere 'snellere' radiomaken was verspreid. De commercie kon bij de publieke omroep met STER-reclame redelijk op afstand van de programma's gehouden. Tot eind jaren tachtig Murdoch met zijn Sky Radio en de intiatiefnemers van Radio 10 Gold het vuur weer opstookten.

Via de U-bocht vanuit het buitenland, waar commerciële zenders wel waren toegestaan, wisten ze een plaats op de kabel te veroveren. En sinds een paar jaar mag commerciële radio ook via de ether. Het verzet van CDA en PvdA is gesmoord in de Europese regelgeving.

Waar voor de televisie wordt gestreden om een plek op de kabel, gaat het bij radio vooral om etherfrequenties, want er wordt veel naar de radio geluisterd op plaatsen waar geen kabelaansluiting is. De komende maanden komen er een aantal nieuwe commerciële radiostations bij en krijgen bestaande stations meer mogelijkheden in de ether. Het hek is definitief van de dam.

De publieke omroepen in Hilversum, die de afgelopen vijf jaar hun luisteraandeel zagen dalen tot onder de 50 procent, weten wel wat hen te doen staat. In de concurrentieslag gaat het om formats, uitgekiende formules voor radiostations waarvan de luisteraar precies weet wat er wordt geboden. Van uur tot uur.

Marktonderzoekers van bureau Interview voorspellen in een recent rapport dat Radio 3 het zwaar te verduren zal krijgen van Radio 538 (opgezet door ex-medewerkers van Veronica), dat elk moment de beschikking kan krijgen over een FM-frequentie. Ook komt er vanaf 1 september concurrentie op de middengolf in de vorm van het tweede commerciële leven van Veronica, nu nog Hitradio FM geheten.

Bij Radio 1 zijn ze al maanden zenuwachtig over de komst van AM Nieuwsradio (Veronica), dat heeft aangekondigd begin september, als Veronica het publieke bestel verlaat, te willen beginnen. Radio 1 wil op dat moment in ieder geval een gezamenlijke actualiteitenredactie gevormd hebben voor de best beluisterde piekuren. Deze komt in plaats van de bestaande actualiteitenrubrieken zoals het Radiojournaal, Hier en Nu Radio, Dinsdag Editie, Tijdsein en Echo.

Maar de onderlinge verdeeldheid tussen de omroepzuilen frustreert het fusieproces bij Radio 1. De personele problemen zijn groot. Zij die het niet meer zien zitten, vertrekken naar de televisie, of duiken onder in de daluren, als de eigen vertrouwde omroep actief is op de zender. Anderen moeten solliciteren bij een hoofdredacteur van wie ze de naam (Amerika-correspondent Bernard Hammelburg of radioman Piet van Tellingen?) nog steeds niet weten.

Een schrale troost is dat ook de zo gevreesde commerciële concurrent met problemen kampt. Het format is er: vierentwintig uur non-stop nieuws en andersoortige informatie zonder één noot muziek. Maar het schamele bezit van slechts een middengolffrequentie zet het bedrijf op achterstand ten opzichte van de dubbele doorgifte van Radio 1 op FM èn middengolf.

Vooral omdat de middengolfzender 's avonds wordt weggedrukt door een reli-zender uit Albanië. Uitgerekend op het moment dat de Nederlandse decision maker op weg is naar huis.

De directie van AM Nieuwsradio is tot op heden een paar maal tevergeefs afgereisd naar Oost-Europa om de exploitant van de reli-zender te vermurwen wat later met de uitzendingen te beginnen of anderszins de overlast te beperken.

Bij Veronica is in arren moede geopperd om de zaak dan maar een maand uit te stellen, zodat de 45-koppige redactie ook nog een beetje kan oefenen met de splinternieuwe digitale apparatuur. Bij Radio 1 zou elk uur uitstel met een zucht van verlichting worden begroet, 'want', aldus een leidinggevende functionaris, 'het is hier momenteel gekkenwerk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.