Interview

Sladkowski: 'Normale mensen bestaan niet'

In Don Juan, op woensdagavond bekroond met de IDFA-award voor beste lange documentaire, moet een autistische jongen in therapie om man te worden

Oleg leert in de documentaire 'Don Juan' hoe je een man wordt Beeld .
Oleg leert in de documentaire 'Don Juan' hoe je een man wordtBeeld .

'Normale mensen bestaan niet', zegt Jerzy Sladkowski (70), die woensdagavond de IDFA-award won voor beste documentaire op speelfilmlengte, de belangrijkste prijs van het Amsterdamse documentairefestival. Maar het onderwerp van zijn film Don Juan, de 22-jarige Rus Oleg, moet precies dat worden: een 'normale man'. Volgens zijn moeder althans, die haar sociaal gehandicapte zoon naar een rijke variatie aan therapeuten stuurt. De een leert hem zijn seksualiteit ontdekken, in provocatieve en agressieve therapiesessies; de arts rijdt paardje op de rug van Oleg. De volgende therapeut onderwerpt de jongen aan dramatische speloefeningen, en omringd hem met aantrekkelijke studentes van de toneelacademie. Slaagt Oleg er ondanks de hulp van specialisten niet in zelfstandig te worden, dan dreigt zijn moeder hem naar een gesloten inrichting te brengen.

'Ik schrok er wel wat van hoor, die therapie', zegt Sladkowski, een in Polen geboren maar in Zweden woonachtige filmmaker. 'Toen ze bovenop hem ging zitten, wilde ik de politie bellen. Maar mijn geluidsman - een Rus - zei me dat ik beter kon afwachten. Ik moet zeggen: het was geen totale onzin, die therapie. Ze tracht Oleg open te breken, iets te forceren. Lukt haar niet, trouwens.'

Oleg moet rond zijn tweede of derde levensjaar zijn gevallen, vermoedelijk in de portiek. Dat is althans wat de filmer opmaakt uit de verhalen van betrokkenen. 'Hij heeft urenlang gehuild en geschreeuwd, alleen op de ijskoude grond gelegen. Zo werd hij gevonden door de buren.' Daarna zei Oleg jarenlang niks meer. 'Alleen maar schreeuwen en krijsen. Daar heb ik wel wat beelden van gezien. Ik weet niet of hij voor die val autistisch was, ik denk van wel. Als filmer vind ik dat ook niet zo belangrijk, ik ben geen journalist.'

Net als haar zoon komt ook de moeder van Oleg niet heel stabiel over, maar Sladkowski waarschuwt voor een al te snel oordeel. 'Ze heeft iets ongelofelijks bereikt met haar zoon. Toen Oleg zeven was sprak hij nauwelijks een woord. Specialisten zeiden tegen haar dat hij zo zou blijven, dat ze hem vooral niet moest pushen. Maar dat doet ze dus wel.'

Sladkowski werkt al decennia als documentairemaker, meestal voor de televisie. Eerder won hij prijzen met zijn film over een medewerkster aan de lopende band van een wodkafabriek. Net als in die film, Vodka Factory (2010), lijkt de aanwezigheid van de camera van invloed op het verloop van de documentaire. In Don Juan flirt een van de meisjes van de toneelschool met Oleg, daagt hem uit. Zo ontstaat een soort van relatie, of vriendschapsband. Op de vraag of het meisje dat acteert, antwoordt Sladkowski ontkennend. 'Dat denk ik niet. Ze heeft psychologie gestudeerd: ik meen dat ze Oleg gewoon interessant vind. Ze hebben in elk geval nog contact. Ook buiten de film om.'

Zijn documentaire gaat niet over autisme op zich, stelt hij. 'De boodschap van Don Juan is dat vriendschap misschien niet zo goed is als liefde, maar nog altijd beter dan niks.'

Oleg kwam niet mee naar Amsterdam voor de première, maar het gaat prima met hem, benadrukt de filmer. 'Hij heeft inmiddels een vriendin. En een gewone baan, bij de belastingen.'

undefined

De Idfa-winnaars

Beste lange documentaire: Don Juan (Jerzy Sladkowski). Wonderlijk portret van de 22-jarige autistische Rus Oleg, die van zijn moeder moet leren hoe je een echte man wordt, en daartoe in therapie gaat.

Speciale juryprijs lange documentaire: Ukrainian Sheriffs (Roman Bondarchuk). De tragikomische belevenissen van twee onbevoegde politieagenten in ruraal Oekraïne, waar drankmisbruik regeert en oorlog op de loer ligt.

Beste middellange documentaire: At Home in the World (Andreas Koefoed). Aangrijpend verslag van een jaar tussen de vluchtelingenkinderen, die opbloeien dankzij de inzet van Deense juffen op een Rode Kruis-school.

Speciale Juryprijs voor beste middellange documentaire: The Fog of Srebrenica (Samir Mehanovic). Slachtoffers en familieleden van slachtoffers blikken terug op de massale slachting van Bosnische moslimmannen in 1995, en wat daaraan vooraf ging.

Beste Nederlandse documentaire: A Strange Love Affair with Ego (Ester Gould). Prikkelend filmessay over de verleidelijke kracht van narcisme, van filmmaakster die speurt achter de façades van schijnbaar succesvolle en zelfverzekerde mensen, zoals haar oudere zus.

Speciale juryprijs Nederland: A Family Affair (Tom Fassaert). Verassende, zowel wrange als geestige zoektocht van een filmmaker die het familiegeheim van zijn obstinate oma tracht te ontmaskeren, maar niet treft wat hij verwacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden