Slachtoffers en nabestaanden verkeersdelicten willen hogere straffen

Een groot deel van de slachtoffers en nabestaanden van verkeersdelicten vindt dat rechters te lage straffen opleggen. Uit een onderzoek dat vandaag wordt gepresenteerd, blijkt dat 65 procent de strafmaat niet recht vindt doen aan het veroorzaakte leed. 'De onvrede is groter dan onder slachtoffers van andere delicten', zegt Ineke Sybesma van Fonds Slachtofferhulp.

Beeld anp

Het beeld van onvrede over de strafmaat onder verkeersslachtoffers bestaat al langer, het was echter onbekend hoe breed dat gevoel leefde. Zo ontstond ophef toen een Poolse automobilist in 2014 'slechts' een taakstraf kreeg wegens het veroorzaken van een ongeval waarbij een opa, oma en 3-jarig kleinkind omkwamen. Een woedende vader gooide een stoel naar de rechter, en de Vereniging van Verkeersslachtoffers bood toenmalig staatssecretaris Fred Teeven een petitie aan die ondertekend was door 27 duizend mensen. In hoger beroep kreeg de automobilist wel een gevangenisstraf.

Lastigste categorie strafzaken

Het Fonds Slachtofferhulp verzocht de Universiteit van Tilburg te onderzoeken hoe andere verkeersslachtoffers oordelen over de strafmaat. Duizend mensen werd verzocht mee te doen, ongeveer 20 procent reageerde. 'De uitkomsten van de enquête sluiten aan bij het beeld dat we op basis van gesprekken al hadden. De strafmaat is niet zaligmakend, maar het raakt wel het gevoel van erkenning voor wat hem of haar is aangedaan', aldus Sybesma.

Theo de Roos, emeritus-hoogleraar strafrecht en zelf rechter, zegt te schrikken van de mate van ontevredenheid. 'Ik had niet verwacht dat die zo groot zou zijn.' Volgens hem behoren verkeersdelicten tot de lastigste categorie strafzaken. Was de verkeerssituatie overzichtelijk? Is te achterhalen hoe hard de verdachte reed? Wat waren weersinvloeden? En hoe gedroeg het slachtoffer zich? 'Het zijn vreselijk emotionele zaken. Je hebt te maken met nabestaanden, maar ook met een dader die - tenzij het een echte wegpiraat was - het ongeval ook niet had gewild.'

Roekeloos rijgedrag

Volgens onderzoekster Suzan van der Aa biedt de wet wel mogelijkheden voor rechters om zwaarder te straffen. Als er sprake is van roekeloos rijgedrag kan er een flinke gevangenisstraf opgelegd worden. Zo werd Mohammed S. die in maart 2011 cabaretière Floor van der Wal doodreed door de rechtbank veroordeeld voor roekeloos rijgedrag. Hij kreeg 18 maanden cel, waarvan 6 voorwaardelijk. S. reed die nacht met een snelheid van 60 tot 90 kilometer per uur, en haalde een andere auto op levensgevaarlijke wijze in waardoor hij onvoldoende zicht had op een kruising en niet kon stoppen toen Van der Wal op haar fiets verscheen.

Van der Aa stelt dat rechters de laatste jaren in bepaalde gevallen voor minder ernstige delicten veroordelen dan wettelijk mogelijk is. Dit komt mogelijk door enkele arresten van de Hoge Raad uit 2013. 'De Hoge Raad legt de wet onterecht te strikt uit. Alleen in zeer uitzonderlijke omstandigheden wordt er gesproken over roekeloosheid.' Wat haar betreft zou een oplossing zijn om verkeersdelicten voortaan anders vorm te geven, om ze te scharen onder de zogenoemde 'gevaarzettingsdelicten'. 'Nu vallen daar bijvoorbeeld zaken onder waarin iemand een steen vanaf een viaduct op de snelweg heeft gegooid of waarin iemand een stuk beton op het spoor legt. Het zijn zaken die draaien om de vraag of je door je gedrag een gevaarlijke situatie voor een ander hebt gecreëerd. Hiervoor is wel een wetswijziging nodig, maar voor rechters wordt het dan makkelijker om voor een ernstiger delict te veroordelen.'

Discussie

De Raad voor de Rechtspraak herkent het beeld dat de onderzoekster schetst over jurisprudentie van de Hoge Raad. 'Dit leidt ook binnen de rechterlijke macht tot discussie of de Hoge Raad niet te streng is. Maar rechters kunnen hier niks aan veranderen. Dat is aan de Hoge Raad of de wetgever.' Volgens de Raad voor de Rechtspraak gaat het om de mate van schuld. Op basis daarvan bepalen de rechters de strafmaat. 'Een voorbeeld: iemand die met alcohol op achter het stuur kruipt, veel te hard rijdt en een dodelijk verkeersongeluk veroorzaakt, krijgt meestal een gevangenisstraf', aldus de woordvoerster.

Ook De Roos herkent de strikte uitleg van de hoogste rechter. 'Dat hoor ik ook wel onder vakgenoten. Maar ik vind niet dat rechters te mild straffen. Als het nodig is, leggen ze flinke straffen op.' Zo veroordeelde hij zelf wel een man wegens roekeloos rijgedrag. 'Deze jongen dwong een andere automobilist midden op de snelweg tot stoppen omdat hij hem vermanend wilde toespreken. En ander knalde er tegen aan. Dat is roekeloos gedrag. In cassatie mag de Hoge Raad zich hierover uitspreken.'

Alleen maar verliezers

Hij begrijpt dat nabestaanden de straf niet altijd als passend ervaren. 'Het zijn vaak zaken waarin alleen maar verliezers zijn. Maar als iemand een fataal ongeval veroorzaakt, heeft het dan altijd zin om hem een gevangenisstraf op te leggen? Het is afschuwelijk voor alle partijen. Een taakstraf van 240 uur is ook ingrijpend, een gevangenisstraf kan een leven verder kapot maken.'

Wat Sybesma betreft moeten rechters zwaarder straffen. Maar volgens haar moeten de daders ook betere begeleiding krijgen. 'Er zou een gespecialiseerde reclassering moeten komen om het rijgedrag te monitoren. Sommige daders hebben niet door dat ze hun auto als wapen gebruiken. Als ik slachtoffers spreek vinden ze twee dingen belangrijk: een passende straf en herhaling voorkomen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden