Slachtoffers eerwraak vaak misbruikt door familie

AMSTERDAM - Seksueel misbruik komt veel vaker voor bij slachtoffers van eergerelateerd geweld dan gedacht. Dat is een van de opvallendste conclusies van onderzoek van hulpverleningsorganisatie Fier Fryslân.

© Colourbox

Van de 89 vrouwen die Fier Fryslân tussen januari 2008 en maart 2010 opving, zijn er 45 seksueel misbruikt door familieleden - soms door meerdere.

Pilot
Fier Fryslân, die met de eerwraakopvang een pilot uitvoert voor de ministeries van Justitie en VWS, bundelde de onderzoeksresultaten in de uitgave Dochters van Zahir. Zahir is de naam van de opvanglocatie voor slachtoffers van eergerelateerd geweld. Het boek wordt dinsdag gepresenteerd.

Van de 45 seksueel misbruikte meisjes werd 52 procent misbruikt door een neef, 22 procent door een broer en 20 procent door een oom. 8 procent werd misbruikt door haar vader, 2 procent door een stiefvader, nog eens 2 procent door een kennis.

Dat het überhaupt voorkomt, verbaasde psychiater Zohra Acherrat-Stitou, die werkt voor Fier, zeer. Dat het zo vaak voorkomt helemaal. 'Je verwacht het niet in culturen waarin familie-eer en maagdelijkheid zo belangrijk zijn.'

Niet zo alert
Juist omdat ze het niet verwachtten, waren de hulpverleners er in eerste instantie niet zo alert op. 'De meisjes komen er zelf niet snel mee. De schaamte is te groot. Voor de meeste gezinnen geldt: zo lang we er niet over praten, is er niets aan de hand. Sommige meisjes begonnen er voorzichtig over te vertellen, toen ze wat langere tijd in de opvang zaten.'

En al snel werd duidelijk: voor deze jonge vrouwen is speciale opvang nodig en specialistische kennis die niet oordeelt vanuit een westers perspectief. En van beide is er meer nodig: beide opvanglocaties (behalve die van Fier ook nog een in het zuiden des lands) zitten stampvol. Fier Fryslân kan eenderde van alle aanmeldingen niet plaatsen.

Niet ideaal
Meisjes voor wie geen plek is, komen terecht bij minder gespecialiseerde opvang: Blijf-van-mijn-Lijf-huizen, jeugdzorginternaten. Niet ideaal, want juist dat transcultureel denken is belangrijk. Hulpverleners die meteen de ouders bellen om te vertellen waar hun dochter zit, maken het alleen maar erger. Acherrat-Stitou: 'Wij bellen ook, maar alleen om te vertellen dat de vrouwen veilig zijn in een anonieme opvang. Pas als we, na risicotaxatie, weten wat er speelt én als we inschatten dat bemiddeling haalbaar is, benaderen we de familie.'

Acherrat-Stitou: 'Meestal willen de meisjes heel graag terug naar hun familie, ondanks alles. Breken met je familie geeft een schrijnende pijn. Het betekent ook: breken met je achtergrond, alles wat je kent, je school, vriendinnen, om heel ergens anders een nieuw leven te beginnen. En dat op zo'n jonge leeftijd. Juist in zogenoemde 'wij-culturen', waar autonomie en je eigen keuzes maken ondergeschikt is, is dat ingrijpend. De vrouwen willen graag bij een groep horen, verbonden zijn. Dat is een universele, een existentiële basisbehoefte.'

Heel veel liefs
De titel van het boek verwijst naar een brief die de meisjes aan hun begeleiders schreven. Ze ondertekenden met 'heel veel liefs van jullie dochters'. Het ontroerde leiding en begeleiding. Sommige meisjes houden na de opvang contact met hun begeleiders, zegt de psychiater. 'Dat is mooi, maar ook schrijnend. Vrouwen van die leeftijd horen verder te gaan met hun leven en nieuwe vriendinnen te maken.'

Het is belangrijk om de problematiek bespreekbaar te maken, zegt Fier-directeur Anke van Dijke. 'Het moet een thema worden in de gemeenschappen zelf. En ja, dat is moeilijk. Maar vijftig jaar geleden was het hier ook een schande als je ongehuwd zwanger was. Dingen kunnen veranderen, en dat gaat gebeuren. Die meisjes zijn enorm aan het emanciperen. De gemeenschap moet zich afvragen: hoe beschermen we onze dochters?'
De pilot duurt nog tot eind 2011.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.