Slachtofferclaims? Als het aan de commissie-Donner ligt komt daar een speciale ‘schaderechter’ voor

Slachtoffers moeten met hun schadeclaim voortaan terechtkunnen bij een nieuwe ‘schadevergoedingskamer’. Daar kunnen ‘schaderechters’ de hoogte van een vergoeding bepalen als dat tijdens de rechtszaak te complex is bevonden. Gedupeerden hoeven dan niet meer naar de civiele rechter, wat veel tijd en kosten bespaart.

Piet Hein Donner.  Beeld ANP
Piet Hein Donner.Beeld ANP

Dat schrijft een ad-hoccommissie onder voorzitterschap van Piet Hein Donner, Minister van Staat en voormalig vicepresident van de Raad van State, in een advies dat vrijdag werd uitgebracht aan minister Sander Dekker (Rechtsbescherming). Dekker stelde de commissie vorig jaar in, omdat strafrechtadvocaten, slachtofferorganisaties en andere partijen de afgelopen jaren hebben gewaarschuwd dat het huidige stelsel van schadevergoedingen niet meer voldoet.

Wie slachtoffer is geworden van een misdrijf, kan verschillende wegen bewandelen om een schadevergoeding te ontvangen. Een mogelijkheid is een schadeclaim inbrengen in de strafzaak tegen de dader. Als de strafrechter dat te ingewikkeld vindt, is de gedupeerde echter aangewezen op de civiele rechter. Donner bepleit een schadevergoedingskamer, die zonder extra griffiekosten meteen de hoogte van de schadevergoeding vaststelt na de schuldigverklaring. Dit omdat veel slachtoffers na een strafzaak afzien van een nieuwe rechtszaak bij de burgerlijke rechter, zeker als de dader ‘een kale kip’ is bij wie weinig te halen valt.

‘Opzetclausule’

De overheidsorganisatie Schadefonds Geweldsmisdrijven keert tegemoetkomingen uit tot maximaal 35 duizend euro, ongeacht of de dader bijvoorbeeld onvindbaar is of overleden. Maar daaraan zijn allerlei criteria verbonden. Particuliere aansprakelijkheidsverzekeringen hebben vaak een ‘opzetclausule’, die maakt dat bij een ongeluk wel, maar bij een misdrijf niet wordt uitgekeerd. Volgens het rapport is dit ‘een zwakke plek in algemene voorzieningen’.

‘Het huidige stelsel leidt tot niet te rechtvaardigen verschillen’, laat Donner weten aan de Volkskrant. Hij noemt het voorbeeld van de twee Amerikanen die in 2018 werden neergestoken op het Centraal Station in Amsterdam. De strafrechter veroordeelde de dader tot een schadevergoeding van 2,8 miljoen euro, veel meer dus dan het Schadefonds ooit zou uitkeren. Bovendien geldt sinds tien jaar voor gewelds- en zedenmisdrijven een ongelimiteerde voorschotregeling, waardoor de kosten voor rekening van de staat zijn als de dader deze niet kan betalen. Het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) moet achteraf proberen met een betalingsregeling verhaal te halen bij de dader.

Voorschot

Voor andere dan gewelds- en zedenmisdrijven geldt een maximum voorschot van 5.000 euro. Donner stelt voor dit bedrag over de hele linie te hanteren en voor het overige een voorschot te geven ter hoogte van het bedrag dat het CJIB later verwacht te kunnen innen. Overigens blijft nu al 90 procent van de zaken binnen die 5.000 euro.

Om te komen tot ‘een afgewogen, consistent en betaalbaar stelsel voor slachtoffers van een strafbaar feit’, zoals Donner beoogt, zijn meer aanpassingen nodig. Zo zou er een aparte tegemoetkoming moeten zijn bij het Schadefonds voor zeer hoge letselschades.

Bij de tijd

Verder moeten de criteria voor tegemoetkomingen uit het fonds worden gemoderniseerd. Ook slachtoffers van nieuwe misdrijven, zoals sexting of wraakporno, zouden ervoor in aanmerking moeten komen. Net als Nederlanders die in het buitenland slachtoffer worden van een geweldsmisdrijf, die nu niet onder de criteria vallen. ‘Deze slachtoffers of hun nabestaanden moeten hier immers verder met hun leven en ernstig letsel of leed’, aldus Donner.

Daarnaast vindt de commissie dat de definitie van de kring van nabestaanden die voor een tegemoetkoming van het Schadefonds in aanmerking komt, bij de tijd moet worden gebracht. ‘Stel, ik heb acht broers en zussen’, zegt Donner, ‘en ik word vermoord. Dan krijgen zij allen een vergoeding, terwijl mijn eventuele stiefkinderen niets krijgen. Dat is onlogisch en moet meer in lijn worden gebracht met de moderniseringen in het Burgerlijk Wetboek.’

Standaardisering

Donner benadrukt dat ook daders tegen wie geen schadeclaim wordt ingediend – bijvoorbeeld omdat het slachtoffer anoniem wil blijven – een bijdrage moet kunnen worden opgelegd, in de vorm van een betaling aan het Schadefonds of een slachtofferorganisatie. Dat geld kan dan worden gebruikt om andere gedupeerden, bijvoorbeeld winkeliers na de lockdownrellen waarbij niet alle daders zijn te achterhalen, te compenseren.

Afgezien van de schadevergoedingskamer is in het strafproces volgens Donner bovendien behoefte aan een grotere mate van standaardisering bij het vaststellen van de schade. Dat maakt beoordeling voor strafrechters ‘beter hanteerbaar’. Strafrechters zijn immers in de eerste plaats bezig met het publieke belang van een strafmaat (vergelding) en niet per se gespecialiseerd in het bepalen van een schade. ‘Daarin moet veel meer een uniforme lijn worden getrokken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden