Slachtoffer van klassiek koningsdrama

DE MAN die in de hoofdstad gekroond hoopte te worden tot Louis II heeft het rijk van zijn dromen gedesillusioneerd verlaten....

Paul Onkenhout

De oorzaak voor het derde trainersontslag sinds december 1998 past in het beeld van een radeloze club: tegenvallende resultaten, onzekere leiders, hevige kritiek van de achterban en, vooral, een ernstig verstoorde relatie tussen de trainer en de andere leidinggevenden.

Rustig heeft de directie gewacht op een geschikt moment om zich van Adriaanse te ontdoen. Het bestuur, voorzitter Van Praag voorop, souffleerde slechts, onzichtbaar voor de buitenwacht. Al in de zomer werd het scenario van het ontslag opgesteld en de beoogde opvolger, oud-speler Frank Rijkaard, informeel benaderd.

De nederlaag tegen PSV, afgelopen zondag, is Adriaanse uiteindelijk fataal geworden. Onmiddellijk na die wedstrijd werd het vonnis al intern uitgesproken.

Maandag werd het uitgewerkt, gisterochtend formeel uitgesproken. Hoewel de club deed voorkomen dat het besluit pas donderdagochtend was genomen, stond het ontslag van Adriaanse zondag al vast.

De man die zich vanuit de Amsterdamse Spaarndammerbuurt opwerkte tot trainer van Ajax, is het slachtoffer geworden van een klassiek koningsdrama. Hij heeft het ontslag echter voor een groot deel ook aan zichzelf te wijten, door zijn vastgeroeste dogma's en zijn gebrek aan flexibiliteit.

Door als een sergeant-majoor op te treden vervreemdde Adriaanse snel van de spelersgroep. De kadaverdiscipline, met vernederende straffen, pakte averechts uit. Ook degenen die hem indertijd aanstelden, leden gisteren daardoor een zware nederlaag.

Alle clubleiders stemden in maart 2000 van harte in met de benoeming van Adriaanse. Unaniem en zonder reserves schaarden de toenmalige directie, het bestuur en de commissie die de structuur van de club onderzocht, zich achter de kandidatuur.

Om de gouden jaren te doen herleven, had Ajax het oog laten vallen op een Amsterdammer die hunkerde naar de baan. Het was geen verrassing: gekozen werd voor de kandidaat die het meest op Van Gaal leek, de initiator van de renaissance van de club in de jaren negentig.

Andere kandidaten waren er niet. Na Van Gaal is er geen betere trainer denkbaar, zei penningmeester Van Os. Ajax had dringend behoefte aan wat 'een man met een mening' werd genoemd. Toen nog wel.

Cruciaal in de ondergang van Adriaanse is het vertrek van zijn voornaamste pleitbezorger, algemeen directeur Kales. Met de hervormingen aan de top, in het bijzonder de komst van de directeuren Van Eijden en Beenhakker, werd de kiem gezaaid voor de ondergang. Ook Cruijff leverde met felle kritiek een bijdrage.

Op steun van de directie heeft Adriaanse nooit kunnen rekenen. Voortdurend - maar zelden in het openbaar - werden zijn tekortkomingen benadrukt. Adriaanse maakte tactische fouten. Adriaanse maakte de spelers monddood. Adriaanse negeerde het cultuurgoed van de club door kritische, zelfs kwetsende opmerkingen te maken over sterren van weleer als Cruijff, Rijkaard en Van Basten.

Adriaanse speelde geen spelletjes - maar dát werd niet gezegd. Hij zocht geen steun bij de media, integendeel zelfs, en negeerde adviezen van de directie. Adriaanse bleef Adriaanse, een overtuigde aanhanger van zijn eigen denkbeelden die nimmer bij iemand in het gevlei wilde komen.

Dat was even prijzenswaardig als onhandig, in een wereld waarin achterkamertjespolitiek traditioneel deel uitmaakt van de overlevingstactiek. In de ogen van Adriaanse bestaan er echter maar twee kleuren, zwart en wit. Het leidde rechtstreeks naar een totaal geïsoleerde positie binnen de club.

De enige concessie die hij zich permitteerde, was onderdeel van zijn overlevingsstrategie. Slechts een reeks zeges kon hem in veiligheid brengen. Adriaanse paste de speelwijze van de ploeg aan, rigoureus en geheel tegen zijn principes. Het baatte hem slechts kortstondig.

Van Adriaanse werd dit seizoen verwacht dat Ajax in Europa weer een rol zou spelen en in Nederland zou terugkeren aan de top. Een falend aankoopbeleid, een grootschalige en kostbare import van (middelmatige) buitenlanders, speelde hem daarbij zonder twijfel parten.

Maar Adriaanse is niet alleen het slachtoffer geworden van het wanbeleid van de directie en het bestuur; Adriaanse is ook het slachtoffer geworden van zijn eigen karakter.

Dat is het tragische aspect aan de ondergang van een eigenzinnige trainer die zijn eigen tekortkomingen nooit onder ogen heeft kunnen, willen of durven zien. De ambitieuze Amsterdammer die Louis II wilde worden, is daardoor Co I gebleven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden