Slachtoffer van de schaalvergroting

In het jaar dat Fanny Blankers haar kwartet olympische medailles verzamelde, werd in Overveen het eerste Centraal Instituut voor de Opleiding van Sportleiders (CIOS) geopend....

door Hans van Wissen

'CIOS-LOEL'. Een woord dat aan het Nederlands sportidioom werd toegevoegd door wijlen Ernst Happel. Boven, onder of naast zich, de Oostenrijker moest niets hebben van CIOS-loelen. Training geven leer je niet op school, wilde hij maar zeggen.

Voor zover na te gaan, besteeg Happel nooit de brede, statige trap van de villa Duinlust, die leidde naar de slaapvertrekken van de vroegste cursisten. Zag hij nooit de 'Houten Kamer' waar Hans Kraay en Aad van den Heuvel koffie dronken en die later het domein werd van de docenten.

Het CIOS kwam, ook toen het 'de CIOS-sen' werden, nooit van zijn halfhalf-imago af. Wie leraar lichamelijke opvoeding wilde worden, ging naar de Academie, wie het trainerschap ambieerde, volgde een cursus bij de bond. En daartussen zat het CIOS. Maar het werd wel de grootste groep sportopgeleiden. En de afgestudeerden zwierven uit naar de meest uiteenlopende, vaak ook verrassendste beroepen. Sportinstructeur in de gevangenis, bewegingstherapeut in een revalidatiecentrum, gemeentelijk sportconsulent. Niet te tellen, zoveel bestemmingen.

Het waren in doorsnee doeners, geen studiebollen die naar het CIOS kwamen. Maar ze moesten naast de praktijklessen blokken tot ze er beroerd van werden. Ze maakten lange dagen, in de slaapvertrekken heerste na half elf 's avonds complete rust. Niet alleen vanwege de ijzeren discipline: de leerlingen van destijds waren ook gewoon te moe om nog herrie te schoppen.

Hans Kraay herinnerde zich: 'Of het nou brutale of timide leerlingen waren, ze hadden met elkaar gemeen dat ze de opleiding tot een goed einde wilden brengen. Veel van de jongens straalden een soort rust uit die je ook wel bij zeelui tegenkomt. Iets onverstoorbaars. Ik denk dat er geen andere periode in m'n leven is geweest waarin ik me zo snel en goed ontwikkelde.'

Aad van den Heuvel wilde sportjournalist worden, was een goede judoka. Bij het 40-jarig jubileum zei hij: 'Ik ben na mijn opleiding eerst een tijdje sportinstructeur geweest en daarna via via bij de KRO beland. En van daaruit heb ik met dat CIOS-diploma in mijn zak nog heel veel leuke dingen kunnen doen. Ik dank de Heer nu nog dat ik er niet na één jaar ben afgegaan, maar die opleiding gewoon heb afgemaakt. Het klinkt misschien een beetje verwaand, maar veel mensen vinden die CIOS-sers een speciaal slag. Het zijn mensen die iets in hun mars hebben.'

Reinier Paping, winnaar van de legendarische Elfstedentocht in 1963, was op zijn 27ste een van de oudste leerlingen. De schaatskernploeg trainde rond het CIOS-complex in Overveen, zoals docent Westphal voor de Spelen van Mexico daar wekelijks de roemruchte estafetteploeg van 1968 (tijdelijke wereldrecordhoudsters) liet samenkomen. Paping badmintonde, zwom, volleybalde, elke sport was hem lief. Hij opende na zijn schaatsloopbaan een sportzaak in Zwolle. 'Ik kan m'n klanten door het CIOS echt met kennis van zaken helpen', zei hij. En: 'Een opleiding aan het CIOS verdroeg geen gekheid. De kracht ervan lag in het strenge, het degelijke. Daar heb ik tot de dag van vandaag baat bij.'

Anton Geesink gaf - tot hij naar de Academie voor Lichamelijke Opvoeding verkaste - wekelijks vier uur judoles op het CIOS: 'Waren die gozers in het weekeinde lekker tekeer gegaan, stonden ze 's maandags in alle vroegte weer met die gekke Geesink op de mat. Maar leuk was het wel.'

Zo veel jaren later, bij het 50-jarig jubileum, is het lachen, dat het leren compenseerde, het CIOS vergaan. Althans als 'instituut'. De wervelstorm van onderwijskundige reorganisaties en herindelingen ging ook aan Overveen niet voorbij. Achteraf wordt eigenlijk als enige positieve ontwikkeling gezien dat (in 1979) tot het 'mannenklooster' ook meisjes werden toegelaten. Alleen de specifieke aandacht voor gehandicapten- en topsport verdient daarnaast nog vermelding. Maar de oude sfeer van 'solidair presteren' is weg.

Het CIOS Overveen ging door de schaalvergroting die O & W als ideaal voor ogen stond, deel uitmaken van het mdgo, kreeg daardoor verpleegsters en de detailhandel naast zich, en ging achtereenvolgens Frans Hals- en Nova-college heten. Want er moesten nieuwe organisatievormen en dus nieuwe namen komen. Het CIOS Overveen is nu een onderdeel van een instituut met vijftienduizend leerlingen en duizend leerkrachten. De huidige directeur, Ron Sluijs, opvolger van Kroese, Dooijes, Raaijmakers en Verkerke, staat komende dinsdag naast bestuursvoorzitter Bongers om de gasten te verwelkomen die het jubileum komen vieren. Het is waarschijnlijk hun eerste ontmoeting. 'De vervreemding ten top', zo karakteriseert een oudgediende docent de huidige atmosfeer. Een collega, nog langer werkzaam op het CIOS, wees het verzoek af om dinsdag naast Bongers als receptionist te fungeren.

Uit woede. Want Bongers heeft het gebouw aan de Duinlustweg verkocht, zo maar uit handen gegeven aan koffiebranders (Dorlas en Smit). En die koffiebranders gaan er zo'n bijdetijds commercieel gezondheidscentrum in vestigen. Schrijnender kan het niet, zegt het oude kader.

Op het CIOS probeerden ze met alle kracht mensen te vormen die in de maatschappij - van brandweer tot revalidatiecentrum - de sport een belangrijker maatschappelijke, dus gezondheidsbevorderende betekenis konden geven.

Dat ideaal is nu verkwanseld aan een stelletje achteraf-helers, zo is de ondertoon van het komende feest, dat wordt opgeluisterd door de aanwezigheid van de in 1948 met vier gouden medailles omhangen Fanny Blankers. Het CIOS Overveen, dat al een halve eeuw kampte met accommodatieproblemen, weet dinsdag, bij de viering van het 50-jarig bestaan, nog steeds niet wanneer het uit Overveen weg moet en waar het ooit terecht zal komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden