AnalyseBesmettingshaarden

Slachthuizen in buitenland blijken coronahotspots – hoe zit het in Nederland?

In Duitse slachthuizen werden werknemers positief getest op corona. Beeld AFP

Na het sluiten van slachthuizen in de Verenigde Staten en Duitsland vanwege corona heeft nu ook Frankrijk te maken met grote aantallen besmettingen in slachterijen. Hoe staat het ervoor in Nederland?

Dit artikel, gepubliceerd op 19 mei 2020, brengen we opnieuw onder de aandacht vanwege het nieuws dat in een slachthuis in Groenlo één op de vijf medewerkers besmet blijkt met het coronavirus.

Slachthuizen in het buitenland blijken coronavrijplaatsen. Bij het Duitse Westfleisch, in Coesfeld over de grens bij Winterswijk, werden meer dan tweehonderd van de 1.200 medewerkers positief getest. Van de 3.700 medewerkers van Smithfields in de Amerikaanse stad Sioux Falls bleek 16 procent besmet, waarmee de vleesfabriek volgens The New York Times de grootste hotspot van de Verenigde Staten is.

Uit Frankrijk kwamen zondag vergelijkbare geluiden: in twee slachthuizen werden na tests bijna honderd besmettingen geteld. Het roept de vraag op hoe het is gesteld met corona in de ruim tweehonderd Nederlandse slachthuizen. Plekken waar, vanwege de luchtcirculatie, het virus zich gemakkelijk kan verspreiden en de uitbenende medewerkers doorgaans ook dicht op elkaar staan.

Strengere naleving

De vakbonden hebben begin deze maand gealarmeerd gereageerd op deze werkomstandigheden. Zij eisen strengere naleving van de RIVM-voorschriften.

Vooralsnog is een corona-uitbraak in verband gebracht met één Nederlandse slachterij. 28 arbeidsmigranten van een vestiging van Vion in Scherpenzeel bleken besmet. Bij een Apeldoornse vestiging van de grootste slachter van Nederland is een vermoeden van besmetting: deze week gingen veertig medewerkers in quarantaine. De GGD heeft volgens een woordvoerder van Vion het contactonderzoek nog niet afgerond.

Over de zaak in Scherpenzeel zegt een woordvoerder van de Inspectie SZW dat nog onduidelijk is waar zij corona hebben opgelopen. ‘Zij wonen samen in Velp, waar ook arbeiders uit andere sectoren verblijven’, zegt hij. ‘De slachterij hebben wij bezocht en geconcludeerd dat daar alle maatregelen in acht worden genomen.’ In andere slachthuizen zou dit volgens de inspectie niet anders zijn.

Afstand lukt niet

De bonden zeggen heel andere signalen te krijgen vanuit de sector. Uit een enquête onder FNV-leden, werkzaam in slachthuizen, zou blijken dat 30 procent niet op anderhalve meter van een collega kan werken. De Centrale Organisatie voor de Vleessector (COV) hekelt de conclusies van de FNV op basis van een response van 1 procent van alle werknemers in deze sector. In een reactie zeggen zij dat schotten tussen de werkplekken of persoonlijke beschermingsmiddelen worden gebruikt als anderhalve meter afstand houden niet mogelijk is.

De COV krijgt bijval van de Inspectie SZW, die sinds het begin van de uitbraak een coronameldpunt heeft voor arbeiders. ‘Dat is een referentiepunt voor ons’, zegt de woordvoerder. ‘Tot medio mei kregen we daarop 1.025 meldingen binnen, waarvan 28 zijn gerelateerd aan de vleesverwerkende sector. Over distributiecentra en de huisvesting van seizoensarbeiders in de landbouw krijgen we meer meldingen.’

Het is wel de vraag hoe bekend dit meldpunt is bij de overwegend buitenlandse medewerkers in de vleessector. Volgens de FNV beperken de zorgelijke berichten zich ook niet tot deze groep. Van de door de bond ondervraagde assistenten van dierenartsen zegt driekwart niet op anderhalve meter van het slachthuispersoneel te kunnen werken.

Ook een aantal dierenartsen van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) zouden bij de vakbond melding hebben gemaakt van onveilige werksituaties, al hebben ze daar geen concrete cijfers van. Van de assistenten van dierenartsen zegt ruim 60 procent dat medewerkers van de NVWA zich overigens zelf ook niet altijd aan de coronaregels houden.

Werk gestaakt

De NVWA controleert in Nederland de slachthuizen op voedselveiligheid. Zij weten van vier situaties waarbij een inspecteur het werk staakte vanwege gebrekkige naleving RIVM-voorschriften – om na aanpassingen alsnog de inspectie te doen. De Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde zegt dat zij niet kunnen uitsluiten dat zich meer problemen voordoen in Nederlandse slachterijen, maar dat die signalen hen nog niet via NVWA-dierenartsen hebben bereikt.

De vakbonden wijten de stilte onder inspecteurs en het feit dat ze zelf bereid zijn onveilig te werken aan de enorme druk die zij voelen om de boel stil te leggen. ‘Het is een grote verantwoordelijkheid en de economische belangen zijn enorm’, zegt Mieke van Vliet van FNV. ‘Ook is bij een klacht vaak gemakkelijk te herleiden van wie die komt.’

De onenigheid over hoe het nu werkelijk eraan toegaat in slachthuizen komt voor een groot deel doordat er weinig wordt getest in deze sector. Bonden en de vleessector vinden elkaar op dit punt. De FNV wil dat er aan de poort wordt getest, zoals bij de Franse, Duitse en Amerikaanse slachthuizen.

Het grootschalig testen had in het buitenland in een aantal gevallen sluiting tot gevolg, iets wat het vleessector koste wat kost wil voorkomen. Gezien het ‘maatschappelijk belang van de sector’ vindt het COV dat alleen ‘medewerkers die verschijnselen (denken te) hebben’ de mogelijkheid moeten krijgen om direct ‘en zo mogelijk met voorrang’ te worden getest.

In Nederland bouwt zich een bevroren stuwmeer aan kalfsvlees op
De kalversector had al een imagoprobleem en nu wordt deze vorm van veehouderij ook nog eens ongekend hard geraakt door de ingestorte afzetmarkt vanwege corona. De vorig jaar begonnen familie Blom had zich geen slechtere start kunnen bedenken. ‘Crisis tot 2023 ? Nou, dat gaan wij niet volhouden.’

Nu zien we wel kans om boeren in de buurt op te zoeken
Mensen hebben meer tijd, kopen bewuster en mijden de supermarkten. Streekboeren zien hun omzetten daarom enorm stijgen. ‘Nu werk ik thuis en kan het wel.’

Er waait een groene wind over Wageningen Universiteit
De grootschalige, industriële landbouw is zo’n beetje uitgevonden aan de Wageningen Universiteit. De laatste tijd lijkt er een omslag gaande aan wat geldt als de beste landbouwuniversiteit ter wereld. ‘Het besef dringt steeds meer door dat we niet kunnen doorgaan met schaalvergroting en intensivering van de landbouw.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden