Analyse Anders denken over drugs

Slaat in Nederland het denken over drugs(gebruikers) om?

Bezoekers worden bij de ingang gecontroleerd tijdens een editie van het festival Pinkpop. Burgemeester Halsema van Amsterdam wil meer voorlichting over de ‘sociale gevolgen’ van drugsgebruik voor de stad. Beeld ANP Kippa

Het rapport over Amsterdam als vrijstaat voor criminaliteit en drugs is als een bom ingeslagen. Slaat in Nederland het denken over drugs om? Luid klinkt de roep om op te treden tegen de business én de gebruiker.

De drugscriminaliteit moet veel harder worden aangepakt, en gebruikers moeten ervan worden doordrongen dat zij een systeem in stand houden dat de samenleving ondermijnt: uitzonderlijk eensgezind en fel waren deze week de reacties op het alarmerende rapport De Achterkant van Amsterdam, over de impact van drugsgerelateerde criminaliteit in de hoofdstad.

‘Er moet een landelijke politie-eenheid worden opgericht die de grote jongens gaat pakken’, reageerde de politievakbond. ‘Deze strijd moet veel serieuzer genomen worden: investeer in kennis en agenten en ga strenger handhaven’, stelde Tweede Kamerlid Attje Kuiken (PvdA), die meteen een debat met Minister Ferdinand Grapperhaus (justitie, CDA) aanvroeg. Die heeft het geld daarvoor niet meteen beschikbaar en koos ervoor ‘een spiegel voor te houden aan die mensen die zeggen: drugsgebruik moet kunnen’.

Burgemeester Femke Halsema, die opdracht gaf tot het onderzoek, kondigde aan dat zij dit najaar komt met een breed pakket aan maatregelen, waaronder een campagne om gebruikers voor te lichten over de ‘sociale gevolgen’ die hun drugsgebruik heeft voor de stad.

Vrijheid-blijheid

Het zijn op het eerste gezicht opvallende teksten uit de mond van een burgemeester die zich het liefst presenteert als hoeder van de vrijzinnige stad. Maar wie de sinistere serie recente drugsgerelateerde misdaden in Amsterdam op zich laat inwerken, begrijpt wat Halsema beweegt: een afgehakt hoofd voor een waterpijpcafé, journalisten die na een doodsbedreiging zwaar beveiligd moeten worden, aanslagen op de redacties van Panorama en De Telegraaf, de bonafide broer van een kroongetuige die als waarschuwing aan andere snitches (verklikkers) wordt omgelegd. En een onschuldige tiener die door twee wild om zich heen schietende mannen wordt geliquideerd in een vol buurthuis – vergismoord, heet dat dan.

Bij zijn afscheid als waarnemend burgemeester van Amsterdam bekende Jozias van Aartsen vorig jaar al dat hij na die geruchtmakende vergismoord een slecht gevoel had bij het liedje Amsterdam, de stad waar alles kan. ‘Want als die lifestyle bijdraagt aan de dood van jonge kinderen, is de grens van vrijheid-blijheid ruim gepasseerd.’

In de Volkskrant-serie Narcostaat Nederland werden onlangs enkele ‘yogasnuivers’ geportretteerd – de drugsconsumenten die door Grapperhaus en landelijk politiechef Erik Akerboom al een tijd met hun neus op de feiten worden gedrukt. Het zijn twintigers en dertigers die bewust leven, maar wel geregeld feesten op de pillen en lijntjes die elders in de stad voor zoveel onheil zorgen. Een consultant en zijn zwangere vrouw – een marketeer – lieten ons meekijken terwijl zij op een woensdagavond thuis hun dealer ontvingen. Terwijl hun eerste kind via de babyfoon nog wat napruttelde in de kamer, arriveerde de vriendelijke dealer bij wie de consultant namens zijn vriendengroep groots insloeg. Onder die vrienden was ook ‘een ambtenaar met een voorbeeldfunctie’.

Beteugelen

Het moreel appèl op dergelijke drugsconsumenten is slechts een van de mogelijkheden die de drugsbestrijders willen uitproberen om de handel aan te pakken. Maar het symboliseert wel een omslag in het denken over de strijd tegen drugs. Waar gebruikers tot nu toe van overheidswege vooral werden gewezen op de gezondheidsrisico’s, zijn ze nu een cruciale schakel in een verwoestende keten.

Het is een veranderend perspectief dat niet overal instemming oogst. ‘Het kan nooit kwaad om na te denken over de impact die je hebt op het leven van anderen als je drugs gebruikt’, zegt de drugsonderzoeker Ton Nabben van de Hogeschool van Amsterdam. Maar pogingen van overheden om het drugsgebruik te beteugelen, zijn tot mislukken gedoemd, vindt hij. ‘In de wereldwijde war on drugs vallen jaarlijks vele duizenden doden. Intussen is het drugsgebruik toegenomen, zijn de drugsprijzen gedaald en is de kwaliteit gestegen. Het is een drama en het werkt niet.’

Volgens Nabben weten de meeste Nederlandse harddrugsliefhebbers van nu – anders dan bijvoorbeeld de heroïnejunkies in de jaren tachtig –het gebruik heel goed te combineren met een gezond en succesvol leven. ‘Veel verboden drugs zijn lang niet zo schadelijk en verslavend als bijvoorbeeld tabak en alcohol.’ In dat opzicht kan de onderzoeker wel begrip opbrengen voor de reactie van de genoemde yogasnuivers op de kritiek die hun ten deel valt. Die luidt: ‘Veel mensen gebruiken drugs, daar is blijkbaar behoefte aan. Dan zit de oplossing niet in het verbieden en bestrijden, maar in het legaliseren.’

Zo simpel is het niet, erkent Nabben. Zoals veel drugsonderzoekers pleit hij voor een pragmatischer aanpak. ‘Bekijk per drugssoort hoe schadelijk en verslavend ze is en bereken wat legalisering kost en oplevert.’ Dat legaliseren ingewikkeld is, erkent hij. ‘Zodra er internationale samenwerking bij komt kijken, wordt het lastig.’ Maar voor drugs die in Nederland geproduceerd kunnen worden, zijn er mogelijkheden. Hij denkt dan aan xtc.

Gaapt er een kloof tussen enerzijds de strenge aanpak die in het rapport is bepleit en de reacties, en anderzijds de gedeeltelijke legalisering die Nabben onderzocht wil zien? Een combinatie van beide is niet ondenkbaar. Van het wietexperiment – deze week werd bekend welke tien gemeenten meedoen – is ook lang gedacht dat het er nooit zou komen.

Lees ook

Hoe Amsterdam de strijd tegen drugscriminaliteit verloor én de regie terug probeert te pakken. De florerende drugseconomie heeft in Amsterdam nagenoeg vrij spel. Bij de overheid ontbreekt het aan kennis, regie en uithoudingsvermogen om criminelen en hun handlangers de pas af te snijden.

Als de keuken aan kant is, wordt een lijntje op tafel gelegd. Verbloemen dat ze drugs gebruiken, doen jongeren steeds minder. Bewust leven gaat voor hen prima samen met een pilletje op zijn tijd. Jonge ouders zien niet af van een lijntje coke. Voor nare gevolgen als misbruik en criminaliteit is minder aandacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden