Slaap je beter van warme melk?

Slaap je echt beter van een beker warme melk?

Beeld Valentina Vos

Het is zo'n advies dat je van je oma krijgt, een tip die voorkomt in de talloze lijstjes op internet, maar ook een remedie die jarenlang in een Amerikaans advertentiecampagne werd aangeprezen: een beker warme melk tegen bedtijd helpt bij een goede nachtrust. Is dat een van de vele slaapfabels of klopt die volkswijsheid?

Melk zit vol met stoffen die iets met slaperigheid van doen hebben en dat verklaart de oorsprong van het verhaal. Koemelk bevat veel tryptofaan, een slaapbevorderend aminozuur. Tryptofaan is essentieel voor de vorming van serotonine, een boodschapperstof in de hersenen die het slaap-waakritme (mede) reguleert. In melk zit ook melatonine, een hormoon dat het lichaam slaperig maakt. Bovendien kan uit het belangrijkste melkeiwit lactium worden gewonnen, een stof met een rustgevend effect.

Dat klinkt veelbelovend: melk als alternatief voor de slaappil. Alleen komt melk niet door de praktijktest. Inderdaad zit er relatief veel tryptofaan in , maar bij lange na niet genoeg om 's avonds van een enkele beker effect te kunnen hebben.

Kasper Hettinga, universitair docent bij de leerstoel zuivelkunde aan Wageningen Universiteit, rekent het na. In een beker melk van 200 milliliter zit 91 milligram tryptofaan. Studies wijzen uit dat tryptofaan pas een effect in het lichaam heeft bij een minimale dosis van 1 gram; daarvoor zijn dus elf bekers melk nodig. Ondoenlijk en bovendien contraproductief, zegt slaaphoogleraar Gerard Kerkhof, omdat de plaspauzes de nachtrust behoorlijk zouden verstoren.

Dan het slaaphormoon melatonine. Dat wordt 's nachts aangemaakt, ook door koeien. Vandaar dat een Duits melkbedrijf een paar jaar geleden nachtmelk op de markt bracht, melk van koeien die 's nachts zijn gemolken. Daar zit inderdaad meer melatonine in, zegt Hettinga: Fins onderzoek wijst uit dat het, afhankelijk van de periode waarin de koe wordt gemolken, twee tot drie keer zo veel is. Maar dan nog: de inname per beker melk, becijfert hij, komt in het meest gunstige geval uit op 5,2 nanogram per beker. Dat is een paar honderdduizend keer minder dan de (minimale) dosering van 1 milligram in een melatoninetablet. Daar valt niet tegenop te drinken.

Het rustgevende lactium, tot slot, werd tien jaar geleden door Friesche Vlag beproefd in een slaapbevorderende melk, die de naam Slaap Lekker kreeg. Wetenschappelijk onderzoek, bij vijftien vrouwen, toonde daarna aan dat het effect van die lactium-melk erg klein was. Bovendien werd bij dat onderzoek geen placebogroep gebruikt, zegt neuroloog Marcel Smits, die eraan meewerkte: 'Dat maakt de conclusies aanzienlijk zwakker.'

Slaap Lekker verdween kort daarop uit de schappen. Er was, aldus een woordvoerder, weinig vraag naar. Toch is oma's advies geen complete onzin. Bij de vrouwen uit het Friesche Vlag-onderzoek bleken alle drie gebruikte melksoorten (een gewone, twee verrijkte) de totale slaaptijd te verlengen, met gemiddeld een half uur.

Dat ligt alleen niet aan de stofjes in de melk maar aan een heel ander effect, vermoedt universitair hoofddocent Katja Teerds (Wageningen Universiteit): een volle maag maakt slaperig.

Denk aan het duf makende effect van een stevige lunch. 'Als je om 6 uur 's avonds eet en daarna niet meer, heb je trek als je naar bed gaat, en wie honger heeft, slaapt minder goed', zegt Teerds, werkzaam bij de leerstoelgroep fysiologie van mens en dier.

Een volle maag zet in de hersenen verzadigingsmechanismen in gang, legt ze uit, waardoor de slaap makkelijker komt.

Vlak ook de psychische component niet uit, zegt Hettinga. 'Het drinken van een warme drank werkt kalmerend en daar kunnen mensen best baat bij hebben. Alleen hoeft dat niet per se melk te zijn.' Mogelijk speelt ook het ritueel een rol dat hoort bij het drinken van warme melk, zegt neuroloog Smits. Regelmaat is een belangrijke voorwaarde voor een goede slaap, legt hij uit. 'Kinderen slapen beter als bij bedtijd een vast patroon wordt gevolgd: voorlezen bijvoorbeeld en daarna een slaapliedje. Voor volwassenen is dat niet anders.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden