Analyse

Slaagt Brussels voorstel asielquota nu wel?

De Europese Commissie presenteert volgende week vergaande asielquota voor Europa. 'Een moment van de waarheid in de Europese geschiedenis. Of we slagen gezamenlijk, of we falen ieder voor zich.'

Europees Commissaris Frans Timmermans kwam vandaag aan op het Griekse eiland Kos. Beeld anp
Europees Commissaris Frans Timmermans kwam vandaag aan op het Griekse eiland Kos.Beeld anp

'Massamoordenaars', noemde EU-president Tusk deze week de mensensmokkelaars die honderdduizenden migranten in wrakke bootjes naar de Europese kusten sturen. Gewetenloze criminelen die ruim baan krijgen bij gebrek aan één Europees asielbeleid, voegde VN-vluchtelingencommissaris Guterres er vrijdag aan toe. Voorzitter Juncker van de Europese Commissie grijpt het momentum en presenteert volgende week voorstellen voor vergaande Brusselse asielquota. Waarom zouden de lidstaten die accepteren terwijl ze een aanzienlijk gematigder plan vóór de zomer van tafel zwabberden?

De Commissie is in ieder geval hoopvol gestemd dat het dit keer wel lukt de EU-landen mee te krijgen. Ten eerste omdat de druk groter is dan in mei en juni. De aantallen migranten blijven stijgen, de chaos bij de opvang is enorm, met de belegering afgelopen dagen van een station en treinen in Hongarije als nieuw dieptepunt. En er is het nu al iconische beeld van het driejarige jongetje Aylan, dood dobberend op de Turkse vloedlijn, het trieste symbool van onschuld, onrecht en collectief onvermogen.

Aylan Kurdi op het strand van Bodrum. Beeld ap
Aylan Kurdi op het strand van Bodrum.Beeld ap

Verdeelsleutel

Verder heeft het denken in de Commissie niet stilgestaan. Haar plan uit mei om 40 duizend asielzoekers uit Italië en Griekenland over de andere EU-landen te spreiden, stuitte op hevige weerstand vanwege de plicht om mee te doen en de gehanteerde verdeelsleutel. Voor de herverdeling van nog eens 120 duizend vluchtelingen, zoals Juncker woensdag zal voorstellen, houdt de Commissievoorzitter vast aan het verplichte karakter maar de sleutel wordt aangepast. Vooral Letland, Litouwen en Estland worden ontzien, drie van de felste tegenstanders van het eerste plan.

Daarnaast profiteert nu ook Hongarije - nog een havik in het Europese asieldebat - van de voorgestelde spreiding. Van de 120 duizend extra opvangplekken zijn er 54 duizend bestemd voor asielzoekers uit Hongarije, een aantal dat de rabiate opstelling van de Hongaarse premier Orbán moet veranderen.

Ook komt er een uitzondering voor landen die echt niet meer asielzoekers kunnen herbergen. Lidstaten moeten dat aanvragen bij de Commissie, die streng zal toetsen of het verzoek gegrond is. Alleen maar zeggen dat moslims niet gewenst zijn (Orbán) is alvast geen rechtsgrond voor een uitzondering. De landen die niet meedoen aan de spreiding, worden verplicht een afkoopsom te betalen. Dat geld gaat naar de landen die wel opvangplekken aanbieden.

Terugkeerbeleid

Om draagvlak te krijgen voor de komst van meer asielzoekers, komt de Commissie woensdag ook met een plan voor een Europees terugkeerbeleid voor migranten die niet mogen blijven. Een snelle selectie van migranten bij aankomst wordt gekoppeld aan in EU-verband georganiseerde charters naar het land van herkomst voor de afgewezenen. 'Als we daar niet in slagen, spoelt het Europese asielbeleid weg', zei Europees Commissaris Timmermans vrijdag op het (door asielzoekers overstroomde) Griekse eiland Kos.

Lidstaten die hun asielafspraken niet nakomen (geen vingerafdrukken afnemen, geen opvang bieden, migranten aanmoedigen vooral door te reizen), worden door de Commissie aangepakt. Ze heeft afgelopen maanden ruim dertig strafprocedures tegen lidstaten in gang gezet, met als uiterste sanctie een boete. Niks fnuikender immers voor het draagvlak van impopulaire maatregelen dan het gevoel bij burgers en politici dat de buren zich eronderuit draaien.

Moment van waarheid

Of het tij in de EU-landen deze zomer echt gekeerd is, zal over anderhalve week blijken, als de Europese ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken de Commissievoorstellen voor het eerst bespreken. 'Een moment van de waarheid in de Europese geschiedenis', volgens Timmermans. 'Of we slagen gezamenlijk, of we falen ieder voor zich.'

Duitsland en Frankrijk lijken in ieder geval gewonnen voor de ideeën van Juncker en Timmermans. Berlijn en Parijs gaven afgelopen dagen zelfs hun zegen aan een permanente en automatische spreiding van vluchtelingen als de instroom ervan in de toekomst te groot wordt. Ook Italië is gewonnen voor dit idee.

De oostelijke lidstaten zijn nog niet zo ver. Volgens Orbán zetten asielquota de deur wagenwijd open, stromen er straks tientallen miljoenen migranten de Europese grenzen over en drijven er nog veel meer lijken in de Middellandse Zee. Zijn remedie: een Fort Europa, met strikte bewaking van de Europese buitengrenzen. Hij kreeg deze week steun van de Slowaakse premier Fico die zei te gruwen van het idee morgen wakker te worden met honderdduizenden Arabieren in zijn tuin.

Een kunstenaar maakt een zandsculptuur van het aangespoelde jongetje Aylan Kurdi. Beeld afp
Een kunstenaar maakt een zandsculptuur van het aangespoelde jongetje Aylan Kurdi.Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden