Skypend naar mooie lijnen

'Je moet een univariate analyse doen, met imago als afhankelijke variabele, excuses als factor en woede als co-variaat.' Daniel Janssen, communicatiewetenschapper aan de Universiteit Utrecht, dacht dat zijn instructie in een e-mail aan twee Antwerpse studentes helder was. Toch snapten ze hem niet.


Een werkcollege vanuit huis dan maar, via skype. Gedurende een half uur zien de studentes op hun beeldscherm een close-up van Janssens gezicht, met op de achtergrond de beukenhaag in zijn tuin en een oude Saab. Janssen deelt zijn scherm, zodat de studenten ook zien welke handelingen hij uitvoert met zijn statistische software.


Wat is de impact van excuses? Die vraag wil Janssen beantwoorden in verschillende experimenten. Zijn hypothese: hoe bozer mensen zijn na een fout, hoe groter het effect van excuses. De Antwerpse studenten toonden proefpersonen eerder filmpjes van persverklaringen van onder meer een investeringsbedrijf. De ene helft van de proefpersonen zag een woordvoerder die alleen uitlegde dat een boekhouder had gefraudeerd, de andere helft kreeg ook excuses te horen. Daarna vulden de proefpersonen een vragenlijst in. Hoe boos waren ze over deze gebeurtenis? En: hoe bekwaam vinden ze het bedrijf na deze crisis?


Via skype toont Janssen hoe je de uitkomsten van zo'n vragenlijst 'plot' in een grafiek. Hoe je de woede van de proefpersonen op de ene as zet, en het imago van het bedrijf op de andere as. Hoe je in een wolk aan datapunten twee regressielijnen uitrekent, één voor de situatie zonder excuses en een voor de situatie met excuses. Ja, nu snappen zijn studenten het wel.


Hoera voor skype, want niet eens zo lang geleden was er voor een dergelijke uitleg een ingewikkeld telefoongesprek nodig, of een treinretour Antwerpen-Utrecht.


Janssen verbreekt de verbinding, zijn studenten rekenen zelf verder.


Of hij hoopt dat zijn hypothese klopt? Stiekem wel. Want dat voelt alsof je je gelijk haalt. De afgelopen jaren beweerden collega-onderzoekers juist dat excuses niet zo veel uithalen. Maar Janssen denkt dat hun experimenten niet verfijnd genoeg waren. Daarom introduceert hij nu de variabele 'boosheid', omdat hij vermoedt dat het effect van excuses pas zichtbaar wordt als je emotie erin betrekt.


Zijn eerste resultaten - onder meer met excuses via Facebook - bevestigen zijn hypothese. Maar Janssen wil zijn hypothese toetsen met experimenten via verschillende mediakanalen: excuses via social media, excuses via filmpjes, excuses op papier.


Pling! Mail van zijn Antwerpse studenten. Janssen opent het bericht. Dit hoopt hij te zien: twee lijnen schuin naar beneden, waarbij de lijn van de excusesgroep de steilste afdaling maakt. Elk ander beeld zou zorgen voor verwarring. Want dan hebben of zijn studenten iets fout gedaan of het experiment deugt niet. Of, ook mogelijk, zijn hypothese klopt niet en excuses maken haalt inderdaad niks uit.


Daar, op zijn scherm, twee lijnen, een blauwe en een groene. Twee lijnen waar Janssen héél blij van wordt.


Hoe komen ontdekkingen tot stand? In Ware Wetenschap volgt de Volkskrant 12 onderzoeksteams gedurende hun onderzoek. Vandaag: via skype kunnen een wetenschapper en zijn studentes veel handiger communiceren.


www.volkskrant.nl/warewetenschap

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden