Skiffle was voor iedereen

Behalve een grote inzet had je er nauwelijks iets voor nodig: voor skiffle, dat midden jaren ’50 een rage was in Groot-Brittannië....

Een paar krakkemikkige gitaren, een wasbord, wat potten en pannen als drumstel en een met bezemsteel en theedozen vervaardigde basgitaar. Meer had een beetje skiffle band midden jaren vijftig in Groot-Brittannië niet nodig, behalve natuurlijk een tomeloze inzet en een ontembaar enthousiasme.

Het spelplezier spat dan ook van de vier cd’s af die zijn gewijd aan de rage die een paar jaar tijd door het Britse uitgaansleven woedde. Pig Iron, Dashboards, Freight Trains & Kazoos: The UK Skiffle Boom 1954-1957 bevat 120 buitengewoon enthousiasmerende voorbeelden van liedjes gespeeld door muzikanten die aanvankelijk door gebrek aan echt instrumentarium zelf hun materiaal in elkaar zetten. Skiffle was voor veel popmuzikanten in spe juist zo aantrekkelijk omdat je er behalve een grote inzet nauwelijks iets voor nodig had.

Daarmee loopt skiffle een paar decennia vooruit op latere do-it-yourself rages in de Britse popcultuur: punk en acid-house, genres die respectievelijk eind jaren ’70 en eind jaren ’80 zo populair waren.

Er zijn meer parallellen tussen de opkomst van skiffle, punk en acid-house. Zo kwamen ze alle drie voort uit ontwikkelingen in de Verenigde Staten. Zo zette Malcolm McLaren in 1977 met zijn Sex Pistols de Britse popcultuur op zijn kop dankzij ideeën die hij vroeg in de jaren zeventig in de VS had opgedaan bij concerten van de New York Dolls. En was acid-house in 1988 vooral een gemenere variant van de instrumentale elektronische dansmuziek zoals die vanuit Detroit en Chicago een paar jaar eerder langzaam in de Britse clubs was doorgesijpeld.

Ook de wortels van de altijd als oer-Britse muziek beschouwde skiffle zijn Amerikaans. Niet alleen klonk het als een hybride van jazz uit New Orleans, delta blues en folk uit de Appalachen. Ook het repertoire bestond louter uit Amerikaanse liedjes van bijvoorbeeld bluesman Leadbelly wiens Rock Island Line en Midnight Special op de setlist van iedere skiffle band stonden. En dat vooral omdat de grote ster van de skiffle, Lonnie Donegan, deze liedjes zo onnoemelijk populair had gemaakt.

Met Donegan hadden de Britten eindelijk een eigen popster met een authentiek geluid, dat ook nog eens makkelijk reproduceerbaar bleek. Zijn versie van Rock Island Line was in januari 1956 een grote hit toen Bill Haley met zijn Rock Around The Clock de eerste plaats bezette. Ook de Britse jeugd was besmet door het rock ’n’ roll virus, maar de muziek stond toch ver van hen af, als iets exotisch bijna.

Wat skiffle-held Lonnie Donegan voor hen zo aantrekkelijk maakte, stelt Dominic Sandbrook in zijn studie Never Had It So Good, A History of Britain From Suez To The Beatles, is dat zijn verschijning de perfecte balans had tussen Amerikaanse vernieuwing en Britse traditie.

Donegan zou tot aan zijn dood in 2002 als de grote koning van de skiffle door het leven gaan, en bleef zijn repertoire volstouwen met Amerikaanse traditionals en obscure folksongs. Andere skiffle-grootheden verdwenen weer even snel als ze opgekomen waren. Daarom is het ook zo goed dat Vipers Skiffle Group, Dickie Bishop & His Sidekicks, Chris Barber Skiffle Group en Chas McDevitt Skiffle Group op deze box naast Donegan zo ruim vertegenwoordigd zijn. Niet alleen kom je steeds dezelfde bandnamen tegen, ook blijkt dat veel muzikanten makkelijk van het ene naar het andere skiffle orkest hopten. Betrekkelijk bekaaid komt de band van Ken Colyer er van af terwijl hij en zijn broer Bill toch de grote pioniers van het genre waren.

Hun geschiedenis, zoals die bondig maar ook een tikkeltje warrig wordt opgetekend in het begeleidende boekwerkje, is die van twee broers waarvan de oudste (Bill) een fanatiek verzamelaar van Amerikaanse jazz- en blues-78-toeren platen is, en de jongste die muziek uit New Orleans en Memphis gretig absorbeert om ze vervolgens zelf met gitaar na te willen spelen. Beiden zijn mariniers, en op een van zijn tochten blijft Ken Colyer hangen in het zuiden van de VS. Hij dringt door tot een scene van zwarte jazzmuzikanten, maar wordt uiteindelijk opgepakt vanwege het ontbreken van de juiste papieren. Het gegeven ‘British Jazzman Held In New Orleans Gaol’ werd door de muziekpers natuurlijk breed uitgemeten, en Colyer genoot een steeds grotere reputatie als zijnde zeer cool.

Het is Chris Barber die hem in de gevangenis een brief stuurt: of hij niet in zijn band wil gaan spelen wanneer hij terugkomt. Zo geschiedt. Barber doopt zijn eigen band met onder meer een dan nog onbekende banjospeler Lonnie Donegan (geboren Tony maar zelf vernoemd naar bluesgigant Lonnie Johnson) om tot Ken Colyer’s Jazzmen.

Naar verluidt was deze band ook van alle latere skiffle bands de meest opzwepende, maar er bestaan nauwelijks opnamen van. Colyer houdt het niet lang vol in de band van Barber en Donegan, vertrekt en als de Chris Barber’s Jazz Band nemen ze in 1954 de plaat New Orleans Joys op. Tussen de vrolijke jazz muziek ziet Donegan kans een paar liedjes te zingen. En het is de van deze plaat afkomstige Rock Island Line die door de radio zal worden opgepikt.

Donegan zou er in 1956 pas echt een grote hit mee scoren, maar in 1954 was het de katalysator voor een nieuwe muziekstijl. Van John Lennon tot Jimmy Page zijn Britse rock ’n’ roll muzikanten opgegroeid met skiffle, en hebben ze het ook zelf beoefend.

Maar na een paar succesjaren was het weer snel over. Donegan kon zich misschien nog wel meten met Bill Haley, voor Elvis was deze braverik natuurlijk geen enkele concurrent. Toch leuk dat deze voetnoot bij de rock ’n’ roll geschiedenis op deze goedkope box (20 euro) eindelijk recht wordt gedaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden