Zeven vragen Toekomst KLM

Sjort de politiek met KLM aan een stervende zwaan?

Op de stoep van het KLM-hoofdkantoor in Amstelveen betuigen medewerkers steun aan president-directeur Elbers. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Het knettert zo hard tussen KLM en Air France over hun gecombineerde toekomst dat zelfs het kabinet zich ermee bemoeit. De ministers Hoekstra (Financiën) en Van Nieuwenhuizen (Infrastructuur) uitten vrijdag tegen Air France-KLM-baas Ben Smith hun zorgen over diens plannen met KLM. Maar hoeveel invloed heeft Den Haag nog? Zeven vragen over het lot van KLM.

Wat is er aan de hand bij Air France-KLM?

De Franse en Nederlandse luchtvaartmaatschappijen die in 2004 ‘fuseerden’ (in de praktijk kocht Air France KLM op) rollen over straat. Zoveel is helder. Waarover ze precies ruziën is onduidelijk. Alle hoofdrolspelers houden hun kaarten dicht tegen de borst. Van de topman bij Air France-KLM, de Canadees Ben Smith, is slechts bekend dat hij wil dat de combinatie zich als één onderneming gaat gedragen. Hoe is een bron van speculatie.

Verlangt Smith meer macht bij KLM?

Smith zou een plek eisen in de raad van commissarissen bij KLM, zoals hij ook een zetel bekleedt in de raad van toezicht van de holding. Zo’n constructie – én toezichthouder én directielid – is in internationale ondernemingen heel normaal, hoogst ongebruikelijk in Nederland, maar niet verboden. Bij KLM zien ze de komst van zo’n hooggeplaatste pottekijker als een aanval op de relatieve zelfstandigheid van de Nederlandse tak. Dit wakkert de argwaan aan die al vanaf 2004 bij KLM leeft.

Is de vrees voor afbraak terecht?

Vanuit Nederlandse optiek is die wel begrijpelijk. Na de fusie zijn tal van onderdelen en duizenden banen van Nederland naar Frankrijk verhuisd. Vier jaar geleden barstte de bom toen de holding een miljard euro aan kasgeld naar Frankrijk wilde overhevelen, om goedkoper leningen te kunnen afsluiten. De net aangetreden nieuwe topman bij KLM, Pieter Elbers, stak hier een stokje voor. Dat deed ook bij een voorgenomen samenvoeging en verplaatsing van onderhoud- en ict-afdelingen. Bedrijfseconomen vragen zich wel af of de dwarse KLM’ers het grotere belang niet uit het oog verliezen. Dat is de versterking van Air France-KLM als geheel op de internationale markt, waar de concurrentie moordend is. Het Nederlandse verzet frustreert mogelijk ook kostenbesparende synergievoordelen.

Maar doet KLM het niet beter dan Air France?

Ja. Hoewel KLM twee keer zo klein is als Air France draagt het eenderde bij aan de omzet van de combinatie, en liefst 65 procent van de winst (cijfers over 2017). Het Nederlandse kamp mag daar graag op hameren. Maar daarbij vergeten ze dat KLM er voor de fusie beroerd voorstond. De omzet stagneerde al jaren rond de 6,5 miljard euro en in het jaar voor de fusie boekte de Koninklijke een verlies van 416 miljoen. Dat de omzet sindsdien is gegroeid naar meer dan 10 miljard euro is grotendeels te danken aan de fusie met de Fransen. Zelfs KLM-baas Pieter Elbers beaamt dat.

Staat Elbers over twee maanden nog aan het roer?

Dat is de vraag. Zijn contract loopt in april af. Volgende week beslist de raad van toezicht van Air France-KLM over zijn herbenoeming. Het geruchtencircuit belooft weinig goeds over de kansen van Elbers, die in 2014 aantrad. De topman zelf lijkt er ook een hard hoofd in te hebben. Op een vraag van het vakblad Luchtvaartnieuws of hij een tweede termijn ambieerde zei Elbers vorige maand niet volmondig ‘ja’. Een groot deel van het personeel, de KLM-commissarissen en zelfs minister Wopke Hoekstra (Financiën) willen dat hij blijft. Maar in de bestuursorganen die erover gaan zijn potentiële – lees Nederlandse – medestanders ver in de minderheid.

Kan de regering de boel nog redden?

Formeel heeft Den Haag geen middelen om grote ingrepen te voorkomen bij KLM. De staat heeft geen aandelen in de holding en een stemrecht van nog geen 6 procent bij KLM. Bij de fusie zijn wel afspraken gemaakt over het behoud van KLM als zelfstandige, nationale luchtvaartmaatschappij en over het behoud van Schiphol als sterk knooppunt in de internationale luchtvaart. Die afspraken waren deels bedoeld om te voorkomen dat Nederland landingsrechten zou verliezen. Een deel van die afspraken verviel na vijf jaar, drie jaar later de overige toezeggingen. Wat Nederland rest is politieke druk. Wopke Hoekstra sprak zijn Franse ambtgenoot Bruno Le Maire vijf dagen geleden tijdens Europees beraad. Het was een ‘constructief gesprek’ geweest. ‘Intensief’ was een spoedberaad vrijdag met topman Ben Smith van Air France-KLM, aldus Hoekstra. Maar witte rook viel nergens te bekennen. 

En wat vindt de premier?

Premier Mark Rutte liet zich opvallend genuanceerd uit na afloop van het reguliere ministersberaad vrijdag. ‘Een sterke KLM is van vitaal belang voor Nederland,’ zei de premier. Tegelijkertijd probeerde hij het personeel gerust te stellen. Volgens de minister-president staan er geen banen bij KLM op het spel. Ook zou het verplaatsen van vluchten naar Parijs niet aan de orde zijn. Wat het probleem dan wel is? Daar wilde Rutte ‘in het belang van het proces’ niets over kwijt. De premier vindt in elk geval dat Air France-KLM-baas Smith de tijd moet krijgen een strategie te ontwikkelen. ‘De organisatie is niet in gevaar, maar presteert niet briljant goed. Het is logisch dat een topman daar iets aan wil veranderen. Wij moeten ervoor zorgen dat de genomen besluiten in lijn zijn met het Nederlands belang.’

Dit schreven we eerder over KLM en Air-France

Premier Rutte steunt Elbers in machtsstrijd Air France-KLM en heeft begrip voor de zorgen en gevoelens van het KLM-personeel over de plannen van bestuursvoorzitter Ben Smith: ‘Wij moeten zorgen omzetten in actie’

In augustus 2018 werd de Canadees Ben Smith de nieuwe baas van Air France-KLM, een van de zwaarste karweien uit zijn carrière: het rommelt intern en de buitenwereld heeft vele noze gezichten. De belangrijkste tegenstrevers in zes portretten.

Onderdeel daarvan is KLM-baas Pieter Elbers, waarvan economieredacteur van de Volkskrant Peter de Waard zich afvraagt of hij wellicht bezig is met een Nederlandse exit?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden