Sjofel Rusland strompelt van ramp naar ramp

Het is geen wonder als de Russen zich af en toe figuranten in een rampenfilm wanen. De brand in de Ostankino-televisietoren was de laatste in een lange reeks calamiteiten, die worden veroorzaakt door verwaarlozing en onachtzaamheid, en vooral door het falen van de Russische staat....

Als de televisiezenders niet waren uitgevallen en de Moskovieten naar het nieuws hadden kunnen kijken, hadden ze gehoord dat er bij de Oeral zes mensen om het leven waren gekomen bij een botsing tussen een draagvleugelboot en een paar duwbakken (er werd gemeld dat de kapitein niet dronken was, alsof het om iets bijzonders ging), en dat er vier mensen waren doodgedrukt toen er op de markt in Dagestan paniek uitbrak.

Zo kort na de dramatische ondergang van de kernonderzeeër Koersk en de bloedige bomaanslag in het centrum van Moskou hadden ze er vast en zeker hun schouders over opgehaald. Berichten over dodelijke rampen zijn in Rusland gemeengoed geworden.

President Vladimir Poetin wijt de brand aan het om zich heen grijpende verval in Rusland. 'Dit voorval laat zien in welke toestand de essentiële voorzieningen en ook de rest van de natie verkeren', zei hij. 'Alleen economische vooruitgang kan ons helpen zulke rampen in de toekomst te voorkomen.'

Sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie wordt er bijna geen geld meer gestoken in het onderhoud van gebouwen, bedrijven en infrastructuur. Van de Mir in de ruimte tot aan de flats in Moskou maakt Rusland een uitgewoonde, versleten en verouderde indruk. De 537 meter hoge Ostankino-toren (het hoogste bouwwerk van Europa) is geen uitzondering: gebouwd om op de vijftigste verjaardag van de revolutie in 1967 het Empire State Building in New York naar de kroon te steken, was de televisieapparatuur in de spits overbelast en onveilig.

Maar de eenvoudige kortsluiting had de toren niet in vlam kunnen zetten als het blussysteem was gemoderniseerd en bewakingspersoneel beter getraind. Nu moesten de brandweerlieden huis-tuin-en-keuken-blussertjes over de trap vierhonderd meter naar boven sjouwen om te proberen de brand te bedwingen. Hoewel de strategische tv-toren een nationaal symbool en federaal eigendom is, was niemand de laatste jaren op het idee gekomen de brandveiligheid te checken.

'Ik vertel mijn zoontje vaak dat lucifers geen speelgoed zijn voor kinderen', zegt Andrej Tsjerkizov, de vileine commentator van de radiozender Echo Moskvy. 'Maar dat is precies wat de staat doet: spelen met lucifers. Ze hebben gevaarlijke moderne technologie van de Sovjet-Unie geërfd, maar ze gaan er mee om met de nonchalance van een klein kind.'

Rusland mag weinig doen om rampen te voorkomen, het is een van de weinige Europese landen met een heel ministerie voor de bestrijding van de gevolgen. Minister Sergej Sjoigoe, die pas officieel is benoemd tot 'ere-redder van Rusland', heeft een leger van 70 duizend mensen tot zijn beschikking.

'We hebben een onderzoeksafdeling waar knappe koppen de objectieve en subjectieve oorzaken van deze of gene ramp onderzoeken', zegt zijn woordvoerder Aleksandr Zaljotov.

Het weekblad Kommersant Vlast publiceerde begin dit jaar een geheime prognose van deze onderzoekers voor het jaar 2000. Op een apocalyptisch kaartje van Rusland was te zien dat bosbranden, industriële ongelukken, radioactief afval, lekkende oliepijpen, overstromingen en oorlogen bijna elke regio tot risicogebied maken. 'Geen mens, waar hij ook woont, kan zich helemaal veilig voelen', constateerde het blad.

Als er geen einde komt aan het verval van Rusland, zal het aantal rampen de komende jaren alleen maar toenemen. Door het gebrek aan investeringen werkt maar een op de twintig Russische bedrijven met modern materieel. De rest (en daar horen de elektriciteitscentrales, de olie- en gaspijpleidingen en de spoorwegen bij), is over vijf tot zeven jaar rijp voor de schroothoop. De plundering van waardevolle metalen, elektriciteitskabels en zelfs van stukken spoorrails en pijpleiding versnelt het verval nog verder.

Wie denkt dat de Russen gebukt gaan onder een gevoel van doem komt bedrogen uit. Het spektakel van de rokende Ostankinotoren was voor veel Moskovieten mooi amusement. 'Wat sta je daar te kijken?' riep een jongen vrolijk, die in het zicht van de brand achtjes aan het skaten was. 'Niks aan de hand!'

Russen schuiven die luchthartigheid vaak op hun avos - iets doen met avos betekent volgens het woordenboek 'iets doen op goed geluk', maar dat geeft het fatalisme in het woord niet goed weer. Avos, zo luidt de onbewezen theorie, is een onlosmakelijk onderdeel van de Russische volksaard.

'Of die rampen in de toekomst voorkomen kunnen worden?', zegt Andrej Tsjerkizov. 'Wat een vraag! Met de Russische avos? Helaas, volgens mij valt er helemaal niets aan te doen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden