Sjeng Scheijen: 'Als Rusland die twee staatjes inlijft, erft het vooral ellende'

De separatisten in Oost-Oekraïne wachten (misschien wel tevergeefs) op goedkeuring uit Rusland, de Europese Verkiezingen komen eraan en het Van Gogh Museum doet geheimzinnig over een in Spanje aangetroffen schilderij dat misschien wel van de Nederlandse grootmeester is. Vandaag is slavist en schrijver Sjeng Scheijen te gast in onze Nieuwsbreak.

Slavist en kunstkenner Sjeng Scheijen.Beeld Mikhail Nissenbaum

Nog een opmerkelijk nieuwtje tegengekomen vandaag?
'Wat me vaak opvalt, is dat het belangrijkste nieuws achterin de krant staat. Op pagina 22 van de Volkskrant vond ik vandaag een mooi bericht over de opslag van energie. Fokke Mulder, een hoogleraar van de TU Delft, komt met het idee energie op te slaan in kruipruimtes. Mensen zouden dan dus een soort grote batterijen in huis krijgen. Dat vind ik een interessante gedachte. Als we onze eigen energie opwekken, dan zijn we niet meer afhankelijk van ondemocratische staten als Rusland.'

Laten we nog even bij de Russen blijven. Nu de Oekraïense provincies Loegansk en Donetsk hun wens hebben uitgesproken om zich bij Rusland aan te sluiten, lijkt Rusland zich opeens terughoudend op te stellen. Wat willen ze nou precies?
'Een beheersbaar Oekraïne. Als die twee staatjes zich bij Rusland aansluiten, is de breuk met Kiev totaal. De regering in Kiev verklaart dan misschien wel de oorlog en het Westen kan daarin meegesleurd worden. Dat is uiteindelijk niet in het belang van Rusland. Lange tijd geleden hebben de Russen zich al uitgesproken over hun wens voor een gefederaliseerd Oekraïne. Dus geen nationaal leger en een symbolische machtsstructuur in Kiev. Op die manier zouden de Russen Oekraïne veel beter kunnen beheersen. Ze willen geen anti-Russische staat als buurland, dat is hun belangrijkste doel. Als ze de oostelijke staatjes nu inlijven, erven ze wat kolenmijnen en veel maatschappelijke ellende. De controle over Kiev zijn ze dan definitief kwijt.'

Ondertussen wachten de separatisten in Oost-Oekraïne op erkenning vanuit Rusland.
'Ja, hun wens is heel duidelijk. De politici in het oosten willen zich bij Rusland aansluiten, waarschijnlijk volgens dezelfde voorwaarden als de Krim. Dat brengt de separatisten in een heel lastig pakket. Ze hebben zich onafhankelijk verklaard, maar niemand erkent het. Zelfs Rusland misschien niet.'

Pro-Russische separatisten in Loegansk, een van de provincies die aansluiting bij Rusland zoekt.Beeld afp

Welke tactiek past Poetin hier toe?
'Rusland zaait verdeeldheid. Dat is overduidelijk. Poetin hoopt dat als een duiveltje uit een doosje er een vreedzaam Oekraïne zal ontstaan dat naar de pijpen van Rusland danst. Maar dat lijkt tot nu toe niet goed te werken. Rusland heeft geen duidelijke strategie en het Westen ook niet. Die wil de OVSE inzetten om een routeplan uit te stippelen, maar de OVSE is niet bepaald een overtuigende organisatie met een krachtig mandaat. De EU wil zijn vingers niet aan deze kwestie branden, want het zou wel eens tot een burgeroorlog en vervolgens tot een oorlog met Rusland kunnen leiden. Sinds de Cubacrisis, is de dreiging van een oorlog nog nooit zo dichtbij geweest.'

Erik Meijer, voormalig lid van het Europees Parlement (SP), schrijft vandaag in een opiniestuk op Volkskrant.nl dat 'een vertrek van enkele oostelijke provincies naar Rusland voorkomt dat EU en NAVO steeds meer onder druk komen te staan om zich in te mengen als beschermer van de anti-Russische westelijke provincies en daarmee zelf verantwoordelijk worden voor het opdelen van Oekraïne.' Heeft hij een punt?
Ik vond het een mooi artikel, vooral ook omdat er eindelijk een afwijkende opinie wordt verkondigd. Ik denk inderdaad dat de regering in Kiev er niet verkeerd aan zou doen om de onafhankelijkheid van die twee staatjes (Loegansk en Donetsk) te accepteren. Simpelweg omdat je dan een land hebt met minder conflict, waarover bovendien controle uitgeoefend kan worden. Dat heeft Lenin feitelijk ook gedaan onmiddellijk na de revolutie. Hij heeft enorme gebieden opgegeven om zo zijn macht definitief te kunnen vestigen op grondgebied dat onbetwist was. Maar zolang de politici in Kiev hier niet toe bereid zijn, zal het niet gebeuren.

'Dat tekent ook de onprofessionaliteit van de nieuwe machthebbers in Kiev. Die hameren de hele tijd op een groot ongedeeld Oekraïne. Terwijl: laat ze eieren voor hun geld kiezen. Zonder die twee staatjes heb je alsnog een lekker groot land. Een echt land. De grootste haarden van verdeeldheid zijn dan weg. Die verdeeldheid speelt trouwens al 15 jaar in Oekraïne. Daarom is de Oranjerevolutie in 2004 ook mislukt. Lang voor deze crisis zagen veel internationale deskundigen Oekraïne al wegzakken. Sinds de val van de Muur zijn we bezig met het verschuiven van de grenzen. Waarom zou dat nu niet meer kunnen? Nogmaals: het gaat niet gebeuren, maar in theorie zou het een goede optie zijn.'

Poetin bezocht vorige week het door Rusland ingelijfde schiereiland de Krim.Beeld getty

De Europese Verkiezingen komen eraan. Uit twee onderzoeken is gebleken dat bijna tweederde van de Europeanen het gevoel heeft dat zijn of haar stem niet gehoord wordt in Brussel. Deelt u dit gevoel?
'In cultureel opzicht voel ik mij een Europeaan, maar ik snap wel waar dit gevoel vandaan komt. Dat gebrek aan vertrouwen in de EU komt voornamelijk omdat nationale politici naar Brussel wijzen als er iets gebeurt dat ze niet leuk vinden of waar ze geen verantwoordelijkheid voor willen dragen. Het zou goed zijn als nationale regeringen de verantwoordelijkheid op zich nemen voor besluiten die vanuit Brussel zijn genomen. De invloed van Europese regelgeving op onze eigen overheid stelt niet veel voor. Het was even heel zichtbaar tijdens de financiële crisis, maar uiteindelijk gaat maar één procent van ons Bruto Binnenlands Product naar de EU.'

Nog even over dat wantrouwen in Europa. Waar komt dat vandaan denkt u?
'Ik denk dat het niet helpt dat het democratische proces in Brussel zo buitengewoon ondoorzichtig is. Ik kan niet uitleggen hoe zo'n parlement functioneert en wie nou hoe gecontroleerd worden. Als je op een partij stemt, heb je vervolgens geen idee wie er uiteindelijk in de gemeenschappelijke fractie zit. De Christen Unie en SGP zitten bijvoorbeeld gewoon samen in een fractie. Er is een gebrek aan transparantie en informatie over de EU. Ik denk dat dat het beste opgelost kan worden door niet meer te investeren in het vergroten van de EU, maar in het transparanter maken van de processen.'

Weet u al wat u gaat stemmen?
'Op GroenLinks, omdat ik duurzame energie nou precies zo'n onderwerp vindt dat niet door een land alleen, maar door Europa opgelost moet worden. Voor zulke onderwerpen is Europa zinvol.'

Verkiezingsbord met posters voor de Europese verkiezingen van 22 mei.Beeld anp

Iets heel anders. Eind vorig jaar trof de Spaanse Belastingdienst een vermeend schilderij van Vincent van Gogh aan in een kluis. Het schijnt in 2008 ter goedkeuring te zijn voorgelegd aan het Van Gogh Museum in Amsterdam. Het museum weigert echter bekend te maken of het om een authentiek exemplaar gaat. Waarom wordt hier zo geheimzinnig over gedaan?
'Dat heeft te maken met de aansprakelijkheidsproblematiek die hier omheen hangt. Als het museum openlijk roept dat iets geen authentieke Van Gogh is, wordt het kwetsbaar voor een rechtszaak waarin dat oordeel wordt aangevochten. Een eigenaar kan het museum aansprakelijk houden voor de geleden schade. Geen rechter zal zo'n claim honoreren, want door een schilderij voor te leggen aan het museum erken je impliciet hun autoriteit, maar je bent wel gedwongen je te verdedigen, met alle bijkomende kosten, en de rompslomp van dien.'

Het museum krijgt per jaar zo'n tweehonderd verzoeken om de echtheid van Van Gogh's te onderzoeken. Een nogal tijdrovende klus.
'Die geven ook liever geld uit aan de uitbreiding van het museum. Nu zullen ze maar een klein deel überhaupt in behandeling nemen. Het is een lastige kwestie want de authenticiteitsclaim van een van Gogh is gebaseerd op de autoriteit van één museum. Totale objectiviteit bestaat hierin niet. Het zou goed zijn als de positie van het van Gogh minder exclusief wordt, maar ik ben bang dat daar weinig animo voor is.'

Als de eigenaar van een vermeende Van Gogh de uitslag van het onderzoek niet bekend maakt, dan kun je het eigenlijk wel raden: het schilderij is dan waarschijnlijk 'onecht' verklaard.
'Ja, anders is zo iemand natuurlijk de allereerste die de vlag uitsteekt. Een schilderij uit 1890 van een aardige impressionist kost misschien 30.000 dollar, een Van Gogh 30 miljoen. Dat prijsverschil is niet in lijn met de kwaliteitsverhoudingen. Het verschil is totaal ridicuul. Het gevolg is dat er allerlei gelukszoekers instappen.'

Dit is aflevering 320 van de dagelijkse 4 Uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we iedere dag met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.

De vermeende Van Gogh, gevonden in een Spaanse kluis.Beeld El Mundo
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden