Sinterklaas tot sjembek

Zomervakantie: de tijd om uzelf bij te spijkeren in die culturele onderwerpen waarover iedereen het de laatste tijd heeft. Maar waar te beginnen? Volkskrantspecialisten helpen u op weg. deel II: Taalkermis metNederhop, de allerdynamischte jongerencultuur.

1. Nederhop openbaarde zich in eerste instantie in knullig Sinterklaasrijm. Luister daarom - om te beginnen - naar Osdorp Stijl vanOsdorp Posse (1992).

Het wordt nooit met zoveel woorden gezegd, maar over het algemeen wordt de kwaliteit van Nederlandse bandjes in de rocktraditie afgemeten aan de mate waarop ze het Angelsaksische voorbeeld benaderen. Denk aan dat veelzeggende wringende keurmerk 'Onnederlands Goed'. Niet bij nederhop. Nederlandstalige hiphop heeft een eigen idioom ontwikkeld dat los staat van de grote Amerikaanse broer. In den beginne, juist toen het Nederlands het Engels verving, wraakte zich de imitatiedrift van de grondleggers. De Osdorp Posse, die als eerste in het Nederlands rapte, vertaalde gewelddadige raps, inclusief idioom, letterlijk naar het Nederlands. Het geleende gangstaprestige resulteerde in moord en doodslag op Sinterklaasrijm.

Net toen ik haar aan wou gaan randen

hoorde ik vier gierende banden.

't was de moederneukende politie

met de moederneukende justitie.

Hoe onbeholpen ook de oerraps, het is niet te veel eer om de Osdorp Posse te bestempelen als de aartsvaders van het nieuwe genre. Met Osdorp werd nederhop geboren.

2. Wat niet in het verschiet lag voor de Osdorp Posse viel Extince met Spraakwater in 1995 wel ten deel: de eerste nederhophit.

Extince, alias Peter Kops scoorde toen hij het Engels voor Nederlands verruilde voor Spraakwater.

Machtige, krachtige, Drs. P-achtige

rijms die je bijblijven tot je tachtigste verjaardag

Niettemin stond als een paal boven water dat in Spraakwater niet het Nederengels centraal stond, maar het Nederlands zelf, waarin de rapper op een originele manier met binnenrijm en woordspelingen stoeide.

De keus voor het Nederlands was uiteindelijk niet meer dan een logische. De lappen tekst in rap lenen zich niet voor de gangbare tekstuele popclichés waar zelfs de meest ongeletterde zich geen buil aan kan vallen. Hiphop dient een punt te maken. Maar wie dat in het Engels probeerde werd al snel met zijn eigen taalkundige beperkingen geconfronteerd. Nederlands was vertrouwder, functioneler.

3. Met het succes van Brainpowers Dansplaat in 2002 werd definitief duidelijk dat nederhop in tien jaar tijd was uitgegroeid tot een kracht waarmee rekening diende te worden gehouden.

Het hiphoplabel TopNotch van Kees de Koning is toonaangevend in het muzieklandschap. Internetmagazines als State combineren betrokkenheid met deskundigheid. Ook heel tekenend, het nationale popconcours De Grote Prijs introduceerde in 1996 naast rock en pop ook een hiphopcategorie. In 1998 won Brainpower. Een andere mijlpaal: Dansplaat, de eerste nederhop nummer één van diezelfde Brainpower.

Dans maar. Dit is nu die lekkere dansplaat

Sjans maar. Ook als je zeker helemaal geen kans maakt

4. Met Zinloos (2004) van Lange Frans en Baas B presenteerde nederhop zich duidelijk ook als de taal waarin popmuziek anno nu maatschappeljke kwesties aankaart.

Dat nederhop één van de sterkste stromingen in de jongerencultuur is geworden, lijkt achteraf beschouwd bijna onontkoombaar. Hiphop is laagdrempelig, het kindje van de boodschap en beperkte middelen. Benodigdheden: de drive om iets pregnants mee te delen en wat 'armeluisinstrumenten'. Men neme twee draaitafels en een microfoon en zette daar een zeepkist voor. Vanaf de jaren tachtig is hiphop na folk en punk (ook) het vehikel voor het uitventen van de maatschappelijke kwestie. Kijk naar Ali B die zich opwindt over discriminatie, en Lange Frans en Baas B die ageren tegen zinloos geweld en je ziet folkies die met moderne middelen de tijdgeest duiden.

Theo van Gogh nam nooit een blad voor zijn mond.

En laat dat de reden zijn dat-ie vanochtend niet meer opstond.

Een aantal schoten en een mes en een brief.

Ik vraag me af wordt het ooit nog positief.

De keerzijde: in een samenleving waar jongerencultuur deels als beleidsinstrument wordt gezien bleek nederhop ongeveer vijf jaar geleden de propagandataal voor een ieder die jongeren wilde overtuigen.

5. Ontstaan in de wereldstad New York, gedijt hiphop wereldwijd in de grotere steden. Amsterdam heeft THC en Rotterdam Duvel Duvel. Maar gek genoeg legde provinciestad Zwolle hier het meest gewicht in de schaal. De inmiddels opgeheven formatie Opgezwolle leverde onder meer met Eigen Wereld (2006) constante kwaliteit.

En it ain't over 'till de flow begint te skippen.

Schipper bitter, zeerovers niggaaaa.

Ko-kuuu voor de haan, tok tok tok voor de kippen.

Producer Kubus komt er ook vandaan. Daarnaast gooit ook Typhoon (Glen de Randamie), Grote Prijs-winnaar van 2004, hoge ogen. Typhoons debuutalbum Tussen Licht en Lucht is een ontdekking van wat nederhop ook mag zijn. Persoonlijker verhalen en thema's die op een intelligente manier worden benaderd. Soms zelfs met de nadrukkelijke ernst van beatpoëzie.

6. De moederneukers van weleer transformeerden in de taalvernieuwers van nu. Letterlijk want De Jeugd Van Tegenwoordig uit Amsterdam kreeg na het enorme succes van Watskeburt?! (Parels voor de Zwijnen,2005) dat predikaat opgeplakt.

Kenmerkend voor de Nederlandse dependance van het genre is dat alle grote etnische groeperingen in de Nederlandse samenleving die gezamenlijk vorm hebben gegeven. Kom daar maar eens om met je 'de multiculturele samenleving is mislukt'. Een van de spannendste hedendaagse cultuuruitingen wordt gemaakt door Ali, Glenn en Gert Jan samen die voor hun raps als lingua franca de taal van de straat gebruiken. Dus doorspekt met leenwoorden en uitdrukkingen uit het Surinaams, Papiamento of Marokkaans. Of gewoon vondsten die lekker bekken of prettig associëren. Het leidde tot de taalkermis van 2005 waar heel Holland zich met smaak aan overgaf.

Je bent een sjembek dat zeurt maar je weet niet watskeburt.

Zelfs de opa's en oma's van Nederland kennen Watskeburt?!. Met zijn dwingende elektrobeat en melige geestigheden is het bij een groot publiek doorgebroken. En na drie albums was de wereld rijp voor de bundeling van het werk. Het vorige maand uitgekomen Handboek der Jeugd met daarin alle teksten van de crew. Ah, de verzamelde werken van de jeugd. Als dat geen bekroning is van bijna twintig jaar dynamische jongerencultuur.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden