Sinterklaas op weg naar Unesco-lijst

Mogelijk overleeft Sinterklaas de multiculturele discussie of de concurrentie van de kerstman niet. Moeten we de goedheiligman daarom gaan beschermen als immaterieel erfgoed?

Het is een van die tradities die de Nederlander uniek maken. Misschien zelfs een rare kwibus. Iemand die bij binnenkomst drie zoenen geeft, zijn boterham ‘stempelt’ in een bord met chocoladekorrels, rauwe haring eet, en die tegen het einde van het jaar een Turkse bisschop uit Spanje herdenkt met een pakjesavond.

Tophonderd
‘Tradities zitten in de kleine dingen van het menselijk leven’, zegt directeur Ineke Strouken van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur (NCV). Zij presenteerde zaterdag een tophonderd van tradities in Nederland, ook wel immaterieel erfgoed genoemd. Koningin Beatrix hielp in Hilversum het Jaar van de Tradities inluiden, wat eind 2009 een boek moet opleveren over de belangrijkste tradities van Nederlanders.

In de tophonderd, zo blijkt, staat niet alleen stamppot eten (12) of carbid schieten (55), maar ook het Hindoestaanse Holi Phagwa-feest (70) en het Surinaamse broodje Pom (53). Strouken: ‘Tradities zijn niet statisch en absoluut, maar juist heel dynamisch.’ Deze tophonderd is een begin en kan in de loop van het traditiejaar worden gewijzigd.

Dat lijkt ook de boodschap van de reizende tentoonstelling De was buiten, over tradities in Nederland, die tevens werd geopend in het voormalig sanatorium Zonnestraal in Hilversum. Het gaat er niet om welke tradities eeuwenlang zijn doorgegeven, zo is de boodschap, het gaat erom welke tradities nú relevant zijn voor inwoners van Nederland. Die vraag hebben enkele duizenden Nederlanders beantwoord op verzoek van het NCV.

Kraamherenmuts
Sommige tradities verdwijnen, zoals de kraamherenmuts, sommige komen opeens terug, zoals de blauwe kouseband voor bruiden. In veel landen eet men harde kaas (48), maar zelden als ontbijt. Het eten van rauwe haring (10) dateert slechts uit de 20ste eeuw en de middeleeuwse husselpot werd pas stamppot (12) na de toevoeging van aardappelen rond 1850.

Taalkundige Hans Bennis vroeg zich zaterdag af: hoe lang houdt Sinterklaas nog stand? Bennis is directeur van het Meertens Instituut, waar de Nederlandse taal en cultuur worden bestudeerd. Het is volgens hem denkbaar dat de Turkse bisschop en zijn zwartgeverfde Pieten de multiculturele discussie of de concurrentie van de kerstman niet overleven.

Moeten we daarom Sinterklaas gaan beschermen als immaterieel erfgoed? Nee, vindt Bennis. Want dan verkommert de Sint in ‘het museum van oude gebruiken’. Hij pleit voor een dynamische vorm van bescherming, met respect voor het verleden en ruimte voor verandering. Het beschermen van pakjesavond als cultureel erfgoed, vreest hij, belemmert de ontwikkeling van volkscultuur.

Gemeenschapsgevoel
Historicus Arnoud-Jan Bijsterveld, hoogleraar in Tilburg, stelt dat tradities voorzien in een behoefte aan sociale binding en gemeenschapsgevoel. Dat gevoel vermindert door toegenomen individualisering en de komst van allochtonen met hun eigen gebruiken. ‘Sindsdien zijn we op zoek naar nieuwe dragers van cohesie en naar de grondslagen van een nieuwe identiteit.’

Bijsterveld ziet tradities als bindmiddel van de samenleving. Het komende Jaar van de Tradities kan volgens hem de saamhorigheid ten goede komen. Dat verklaart waarschijnlijk waarom het begrip volkscultuur opeens opdook in het regeerakkoord en tot speerpunt is verklaard voor het cultuurbeleid tot 2012.

Het NCV wordt betaald door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en is niet het enige instituut op dit gebied. De inventarisatie is wereldwijd aan de gang, sinds de Unesco heeft opgeroepen om al het immateriële erfgoed te beschermen. Dat gebeurt onder meer omdat veel ontwikkelingslanden weinig fysieke monumenten hebben. De eerste Nederlandse tophonderd doet vermoeden dat Sinterklaas binnenkort een zogeheten Unesco-status krijgt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden