Reportage

Sint Petersburg treurt in stilte om doden

Geen land met zoveel slachtoffers van de terreuraanslagen door IS als Rusland. Waarom is er dan zo weinig openlijk betoon van rouw?

De tekst op de muur bij de foto luidt: Roman Poeljanov en Tatiana Mokiëvskaja. Ze vlogen met vluchtnummer #7k9268/31 oktober. In eeuwige nagedachtenis. Beeld
De tekst op de muur bij de foto luidt: Roman Poeljanov en Tatiana Mokiëvskaja. Ze vlogen met vluchtnummer #7k9268/31 oktober. In eeuwige nagedachtenis.Beeld

Twee opengeknipte frisdrankflessen staan op de stoep van de buitenwijk. Er steken wat bloemen uit. Anjers, een roos. Het multomaphoesje erboven is met bruin tape tegen het flatgebouw geplakt. Door het natgeregende hoesje schijnt de glimlach van Roman en die van Tatiana, achter hen glinstert de zee. Bijna geen voorbijganger die het ziet. Het regent en iedereen loopt door.

Het is een van de schaarse plekken in de stad die aan de tragedie doen herinneren. Voor de meeste slachtoffers van de aanslag op het Russische vliegtuig in Egypte bestaat zo'n openbare gedenkplek niet.

Over hun verhalen heeft niemand het hardop. Terwijl dit het bloedende hart moet zijn van de wereldwijde terreurgolf. Geen land dat de laatste drie weken zo veel burgers kwijtraakte door islamitische terreur als Rusland. Zes Russen kwamen om bij de hotelbestorming in Mali, één in Parijs, 219 bij de bomaanslag in het vliegtuig. 226 Russen zijn weg, de meeste woonden hier in Sint-Petersburg.

Terreurdreiging in Europa

De kille cijfers van terreur. De Global Terrorism Index, laat zien dat er opnieuw meer aanslagen zijn gepleegd, meer doden zijn gevallen en meer landen zijn getroffen. En Europa is zeker niet het onveiligst.

Nauwelijks verhalen

Maar het valt niet op. Op straat, op televisie, in de kranten: nauwelijks verhalen over de doden. Geen mensen die elkaar in de armen vallen. Geen Russische vlaggen op sociale media. Geen gebouwen verlicht in wit, blauw en rood, van boven naar beneden. Wel een witte verlengde Hummer die een aanstaand echtpaar naar de bruiloft rijdt.

De pijn van Rusland zit diep verscholen. Om er te komen moet je door de zwartmetalen poorten die de flatportalen van de straten scheiden. De krakende lift in, omhoog. En dan door de dikke stalen voordeuren met meestal wel drie sloten.

Achter een van die stalen voordeuren wonen Aleksej Gavrilov en zijn vrouw Maria. De bruine ogen van Maria (26) zijn nat, maar de tranen zijn op, zegt ze. Ze is een van de weinige nabestaanden die over hun verdriet willen praten. 'Misschien omdat je uit Nederland komt. Oud en Nieuw vierden we dit jaar met Roman en Tatiana in Amsterdam. Het is symbolisch voor me.'

Toen Maria deze zomer met haar man trouwde, kwam Tatiana de avond voor de bruiloft. Ze praatten de hele nacht, te zenuwachtig om te slapen. Op het feest zaten ze met z'n vieren naast elkaar aan het hoofd van de grote tafel: Maria en haar man Aleksej in het midden, Tatiana en Roman aan weerszijden. Roman had nog gevraagd of hij niet gewoon bij de andere gasten moest gaan zitten. 'Het was een bescheiden jongen', zegt Maria. 'Mijn man en hij waren meer dan twintig jaar beste vrienden. Een vriendschap tussen twee mannen. Die is heel sterk.'

Het is drie weken na de bom en haar man heeft nog geen traan gelaten. Het maakt Maria bang. 'Ik probeer niet meer verdrietig te zijn, omdat ik vind dat ik er nu voor hem moet zijn.' Dus houdt ze zich in. Dat is moeilijk. 'Als ik aan leuke dingen denk, moet ik altijd aan Roman en Tatiana denken. Ze waren er eigenlijk altijd bij.'

Sint-Petersburg verbijt de pijn. In de stad van vijf miljoen lijkt iedereen wel een slachtoffer te kennen, of anders een nabestaande. Maar verdriet is niet om met iedereen te delen.

Sterk zijn

'Russen zijn voorzichtig met het uiten van hun gevoelens', zegt Tatiana Karabtsjoek, sociologe aan de universitaire Hogere School voor Economie. 'In de Sovjet-Unie is ons aangeleerd dat we sterk moeten zijn. Als je tegenslag hebt, ga je de gemeenschap daar niet mee lastigvallen.' De gemeenschap gaat nog altijd voor het individu.

Zelfs in familiekring verbergen mensen hun verdriet. De man probeert een sterke man te blijven. De vrouw probeert een zorgzame vrouw te blijven.

Soms komt het er ineens toch uit. In het huisje dat Roman alvast afgehuurd had voor zijn 30ste verjaardag bijvoorbeeld. Op 13 november had Roman er nog één keer los willen gaan: volgend jaar zou hij trouwen met Tatiana (27), ze vonden het tijd voor kinderen. Maar zijn feest werd zijn herdenking. De vader van Roman speelde gitaar en zong. Liedjes die hij met Roman en Tatiana associeerde.

Na een paar nummers stopte hij met spelen. 'Vinden jullie het niet erg als ik nog even doorspeel?' Alle gasten zaten verstijfd te luisteren. Niemand zei iets. Toen begon hij te huilen en te schreeuwen. 'Het deed me zoveel pijn om zo'n sterke man zo te zien huilen', zegt Maria. De moeder van Roman huilde niet. 'Ze was er voor haar man.'

null Beeld
Beeld

'Oneerlijk en gemeen'

Er zijn meer redenen waarom de Russen niet in diepe nationale rouw lijken te verkeren. En waarom ze hun regering niet om tekst en uitleg vragen. Lange tijd werd de bevolking via de televisie verteld dat de vliegramp geen aanval was op het land uit wraak voor de operatie in Syrië, maar waarschijnlijk gewoon een ongeluk. Het was immers een oud toestel. Toen president Poetin vorige week dinsdag de westerse berichten over een bomaanval alsnog bevestigde, was de grootste schok al voorbij. En na 'Parijs' was Rusland niet het enige land meer dat gestraft werd voor luchtaanvallen op Syrië.

'Het is oneerlijk en gemeen dat het een bom was', zegt Maria. Maar ze is niet boos op de staat. De woorden van haar president op televisie sterkten haar. 'Ik zag de pijn in zijn ogen. Ik zag dat hij zeker was dat de daders gevonden en gestraft worden. Dat lucht mij op.'

De schadevergoedingen die de staat en verzekeringsmaatschappijen zijn begonnen uit te keren aan nabestaanden tonen nog iets opmerkelijks: het leven van een Rus is minder waard dan dat van een Amerikaan of een Europeaan. Voor de jongste passagier, 10 maanden oud, wordt 600.000 roebel uitgekeerd (8.720 euro). Nabestaanden van sommige volwassenen krijgen wat meer. In westerse landen ligt de vergoeden al gauw boven een miljoen euro.

Roman, Tatiana, Maria en Aleksej waren vaak samen Beeld
Roman, Tatiana, Maria en Aleksej waren vaak samenBeeld

Vergoeding

'De Russische staat vult maar wat in', zegt sociologe Karabtsjoek. 'Natuurlijk verklaart het bruto binnenlands product waarom de bedragen lager liggen dan in het Westen, maar dat is niet het hele verhaal.'

In tegenstelling tot westerse landen neemt Rusland allerlei zaken rond een overlijden niet mee in de vergoeding: morele schade telt niet, een ongeboren kind ook niet. En in plaats van een hoge vergoeding voor iemand die nog een heel leven voor zich heeft, wordt voor die persoon juist minder uitgekeerd. Karabtsjoek: 'De staat heeft geen methode ontwikkeld om de waarde van een mens te berekenen. Een mensenleven is ondergewaardeerd in Rusland. De staat heeft dus ook minder prikkels om voor de veiligheid van zijn burgers te zorgen.'

De lichamen van Roman en Tatiana zijn nog niet gevonden. 'De onderzoekers van de staat doen vast hun best', zegt Maria. Maar zonder fysiek bewijs kan ze niet begrijpen dat haar beste vrienden er niet meer zijn. En er is geen graf waar ze naartoe kan gaan om ze te herdenken - voorlopig moet ze het doen met het natte multomaphoesje aan de muur van het flatgebouw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden