Sint Jan verpulvert en verroest zienderogen

Knielend tussen de boog heiligen van de Sint Jan, verpulvert hoofdopzichter restauratie B. Massop een stuk kathedraal tussen duim en wijsvinger....

Massop laat de bouwlift twee etages zakken en wijst op een stuk zandsteen. In een gat is een ijzeren pin zichtbaar, rond 1900 aangebracht ter verankering van dit toen nieuw ingemetselde blok. Het ijzer roest. Corroderend ijzer zet uit en drukt het zandsteen van binnen uit elkaar. Gevolg: vallend gesteente, gevaar voor mens en monument. Het hele noorder transept zit vol met deze ankers.

Daarom moeten de zij- en voorgevel van het noorder transept tot op de bodem worden afgebroken en weer opgebouwd. De meeste stenen worden hergebruikt en de ankers worden vervangen door roestvrij staal. Andere gevels van de kerk waarin krammen zitten van voor de industriële revolutie, hebben geen schade. Die zijn gemaakt van middeleeuws smeedwerk met meer koolstof, waardoor ze niet kunnen roesten.

Verpulverd tufsteen en roestend ijzer vormen samen de hoofdoorzaak van de bijna verdrievoudiging van de restauratiesom voor de Sint Jan. In totaal moet vijftien kuub steen worden vervangen, een groot deel van de beeldhouwwerken van dit meest gecompliceerd gedecoreerd gebouw van Nederland.

Speciaal voor het werk worden vijf extra beeldhouwers opgeleid. Een team van vijftien man zal het karwei in tien jaar moeten klaren.

De restauratie komt als een verrassing voor veel Brabanders die zich afvragen of dit een gebed zonder end is. De feestelijkheden van 1985, toen een 40 miljoen gulden kostende restauratie werd afgerond, staat menigeen nog helder voor de geest. Dit was echt de laatste restauratie, heette het toen. Nu is er weer 70 miljoen nodig voor de periode tot 2010.

De ingewijden wisten altijd al dat er op termijn weer een grote restauratie nodig zou zijn, meent F. Asselbergs, directeur van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg. 'Kerken van een omvang als de Sint Jan zijn buitengewoon onderhoudsgevoelig en verkeren eigenlijk in een vrijwel continu proces van onderhoud en herstel.

'Daarnaast is de visie op restauratie veranderd. Vroeger werd pas geld uitgegeven voor restauratie als er zichtbare schade was. Men nam genoegen met half aangevreten beelden. Nu pleit men voor totaal herstel en daarna onderhoud. Daarnaast is er is meer kennis over niet zichtbare schade die op termijn kwalijke gevolgen heeft.'

Niet alleen Brabanders zijn verrast door het project. Voor moslims moet het helemaal onbegrijpelijk zijn. Kloppen zij bij de overheid aan voor geld om een moskee te bouwen, dan worden ze met lege handen naar huis gestuurd met de boodschap dat in Nederland een scheiding tussen kerk en staat bestaat. En voor een katholiek godshuis fourneert de staat waarschijnlijk 56 miljoen gulden.

'Dat is omdat dit een rijksmomument is', zegt Asselbergs. De overheid heeft zich gecommitteerd aan het gebouw, niet aan de religie. We steunen het behoud van een bouwsel dat we waardevol vinden.' Of het in 2010 afgelopen is met dit kostbare reconstrueren, kan geen van de experts garanderen. Volgens architect F. Sturm, die de kostenraming heeft gemaakt, kun je pas als je de steiger tegen de kerk aan zet precies zien wat er aan de hand is. Zo konden de kosten die hij vorig jaar begrootte nu al verdrievoudigen. Hoofdopzichter Massop wijst op de volgende grootschalige inspectie over vijftien jaar, aan de zuidzijde van de kerk. 'Wat daaruit voortvloeit, is nu nog niet te voorspellen.'

Restauratie is 45 miljoen duurder

De restauratie van de Sint Jan in 's-Hertogenbosch kost geen 25 miljoen, maar 70 miljoen gulden. Uit de eerste fase van de restauratie is gebleken dat de kathedraal er veel slechter aan toe is dan werd verwacht in 1998, toen het plan voor de herstelwerkzaamheden is gemaakt.

De eigenaar van de Sint Jan, de Binnenstadparochie, zal 14 miljoen gulden proberen te verzamelen. De gemeente Den Bosch en de provincie Noord-Brabant staan ieder garant voor 3,5 miljoen. De overige 49 miljoen moet van het rijk komen, uit de pot voor 'Kanjerrestauraties'. Daarin zit voor één jaar 200 miljoen gulden voor projecten duurder dan drie miljoen gulden. Ook de restauratie van het Rijksmuseum, de scheepswerven van Den Helder en vele andere projecten moeten deels daaruit worden betaald. Directeur F. Asselsbergs van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg schat dat voor 400 miljoen gulden aanvragen zijn ingediend. In januari besluit staatssecretaris Van der Ploeg van Cultuur over de verdeling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden