NieuwsIerse verkiezingen

Sinn Féin is de grootste partij, maar heeft niet de meeste zetels. Wat betekent dit voor Ierland?

Sinn Féin, de links-nationalistische Ierse partij met wortels in de IRA, kreeg voor het eerst de meeste stemmen in Ierland. Wat verklaart de snelle opkomst van de controversiële partij en wat betekent dit voor het land? 

Mary Lou McDonald, partijleider van Sinn Féin, viert feest met haar aanhangers nadat goede verkiezingsresultaten zijn binnengekomen uit Dublin.Beeld AP

Een revolutie in Ierland? Wat is er gebeurd?

Het links-nationalistische Sinn Féin kreeg zaterdag de meeste stemmen bij de parlementsverkiezingen, 24,5 procent van het totaal. Hiermee doorbreekt ze de hegemonie van de twee traditionele partijen – Fine Gael en Fianna Fáil – die de Ierse Republiek regeren sinds de oprichting, 98 jaar geleden. Na de legalisering van abortus en het homohuwelijk is dit de derde grote verandering in een paar jaar. 

Sinn Féin (Keltisch voor ‘Wijzelf’) heeft echter niet de meeste zetels in het parlement. De partij komt uit op 37 zetels, één minder dan Fianna Fáil die met 38 zetels de grootste is en twee meer dan Fine Gael, de partij van premier Leo Varadkar.

Waar komt de overwinning vandaan?

Ierland heeft een complex kiessysteem dat het Britse districtenstelsel en het systeem van evenredige vertegenwoordiging combineert. Kiezers stemmen per district op meerdere kandidaten op volgorde van voorkeur. Daarom duurt het tellen van de stemmen ook lang. 

Sinn Féin heeft het probleem dat ze niet genoeg kandidaten heeft opgesteld, enerzijds omdat de partij het succes niet had verwacht, anderzijds omdat ze zorgvuldig is bij het selecteren van kandidaten. Bovendien roept de partij sterke emoties op; een kiezer staat achter de ideeën, of moet er niets van hebben. Daarom hebben weinig Ieren Sinn Féin als tweede keuze ingevuld. Dat wreekt zich bij de zetelverdeling.

Waarom roept de partij zulk heftige reacties op?

Sinn Féin is omstreden door de banden met de IRA, waarvan ze jarenlang de politieke tak was. De Ierse regering zegt te vermoeden dat het bestuur van het verboden Republikeinse Leger nog steeds in het geheim actief is en zelfs het beleid van de partij bepaalt. Sinn Féin ontkent dit. 

Wel staat het hogere doel van Sinn Féin vast: hereniging van Ierland via een referendum. De Noord-Ierse tak van de partij deelt reeds de macht in Noord-Ierland, dus als Sinn Féin in Ierland gaat regeren, komt deze droom een stapje dichterbij. Lang niet iedereen in Ierland staat te springen om hereniging. Het zal duur zijn en vergroot de kans op nieuwe onrust in het noorden.

Dus Brexit speelde ook hier een rol?

Dat zou je denken, maar dat is niet per se het geval. Vooral Sinn Féins sociaal-economische ideeën speelden een rol, die vergelijkbaar zijn met die van de SP, Jeremy Corbyn in het Verenigd Koninkrijk en Bernie Sanders in de Verenigde Staten. 

Die ideeën sloegen met name bij jongere kiezers aan. Ierland kent weliswaar een sterke economische groei – meer dan 8 procent in 2018 – maar de welvaart wordt ongelijk verdeeld en de toch al beperkte verzorgingsstaat brokkelt aan alle kanten af, met name op gebied van zorg en huisvesting. Jonge kiezers hebben geen boodschap of herinnering aan de IRA, ze willen een dak boven hun hoofd. Volgens sceptici gebruikt Sinn Féin haar sociale gezicht als middel om de eenheidsdroom te laten uitkomen. 

Wat gaat er nu gebeuren?

In de verkiezingscampagne hebben Fine Gael en Fianna Fáil steeds beweerd niet samen te werken met de Shinners, zoals Sinn Féin-aanhangers worden genoemd. Leo Varadkar, van Fine Gael, roept dat nog steeds, maar Fianna Fáil-leider Michael Martin heeft de deur voorzichtig open gezet voor Sinn Féin en de kleinere linkse partijen. 

De 115 jaar oude Sinn Féin heeft geen haast en zal harde voorwaarden stellen aan coalitiedeelname of het verlenen van gedoogsteun. De partij weet dat kiezers, die snakken naar verandering, niet zitten te wachten op een nieuwe samenwerking tussen Fine Gael en Fianna Fáil. De langetermijnambitie van Sinn Féin-leider Mary Lou McDonald is duidelijk: de eerste vrouwelijke premier van Ierland worden.

 Wie is Mary Lou McDonald?

Mary Lou McDonald komt uit de gegoede middenklasse, bestudeerde de poëzie van Sylvia Plath op Trinity College en sloot zich aanvankelijk aan bij Fianna Fáil, om in 2002 over te lopen naar Sinn Féin. Voor deze partij werd ze twee jaar later de eerste afgevaardigde in het Europees Parlement. 

De 50-jarige werd twee jaar geleden leider van Sinn Féin, die met Michelle O’Neill ook een vrouwelijke leider heeft bij de Noord-Ierse tak van de partij. In Sinn Féin was ze de protegé van Gerry Adams, die in 2018 na 34 jaar afstand deed van het partijleiderschap. Toen duidelijk werd hoe groot de overwinning van zijn leerlinge was, was de eerste reactie van Adams, gekleed in een trainingspak van de Gaelic Athletic Association, ‘coola boola’. Straatjargon voor super.

Brexit? Dan kwam amper ter sprake bij de Ierse verkiezingen. Woningnood wel, alsmede personeelstekorten in de zorg en groeiende ongelijkheid. Zo ook in Kells

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden