Opinie

'Sinds wanneer is rouwen een mentale aandoening?'

Rouwen is opgenomen in DSM, het handboek voor diagnose van psychische aandoeningen. Maar rouwen is niet vreemd, en al helemaal geen aandoening die bestreden moet worden, meent Amanda Kluveld.

Voor basisschool 't Stekske in het Belgische Lommel wordt een minuut stilte gehouden ter nagedachtenis van de omgekomen slachtoffers van het busongeluk in Zwitserland. Beeld ANP
Voor basisschool 't Stekske in het Belgische Lommel wordt een minuut stilte gehouden ter nagedachtenis van de omgekomen slachtoffers van het busongeluk in Zwitserland.Beeld ANP

Wanneer ik rouw, wil ik alleen zijn met mijn verdriet. Tegelijkertijd vind ik het moeilijk om niet met de wereld te delen dat ik in de rouw ben, dat ik iemand heb verloren, dat ik verdriet heb. Maar er is geen klederdracht meer die dat tot uitdrukking brengt. Geheel in het zwart gekleed gaan, roept voor anderen niet de associatie met rouwen op.
En wanneer ik een rouwband zou dragen, wie zou dat nog begrijpen?

Waarom zou ik het willen dat de mensen weten dat ik in de rouw ben? Welnu, misschien wel omdat ik het prettig zou vinden als ze het me niet kwalijk zouden nemen dat ik dingen nalaat die ik normaalgesproken gewend ben om te doen: mensen voor laten gaan in de supermarkt omdat ze veel minder boodschappen hebben af te rekenen dan ik, gepast betalen bij de bakker omdat ze daar altijd te weinig kleingeld hebben en ik dat weet, vragen hoe het met de oude man in de lift gaat.

Wanneer ik rouw, ben ik in gedachten bij degene die ik mis, zo ernstig mis dat ik afwisselend wanhopig en gelaten ben. De rouw maakt dat ik de ochtend vrees. Want als ik wakker word, na een hele korte slaap die mij heeft overvallen, weet ik dat ik een moment, misschien een halve seconde tussen slapen en waken, denk: wat was er ook alweer zo erg, wat is er gebeurd?

Complexiteit
Dan komt het weer boven, die keiharde wetenschap, dat ik jou verloren heb, dat jij er niet meer bent. Ik weet dat ik ooit weer zal lachen om flauwe grapjes en ze zelf weer zal maken. Ik zal ooit weer gewone gesprekken voeren over dagelijkse aangelegenheden. Ik voel dat als verraad en de gedachte dat er niets anders van de achtergeblevene verwacht wordt, maakt dat gevoel niet minder. De complexiteit van de rouw maakt dat ook het sterven van degene die je niet wilt missen soms als verraad voelt, al weet je ook wel dat de gestorvene helemaal niet wilde sterven, dat hij je niet alleen wilde laten.

Nu weet een ieder die in de rouw is geweest dat het verdriet om het ultieme verlies nog vele andere aspecten kent. En dat het soms moeilijk is met al die kanten van de dood van een geliefde om te gaan. Sommige mensen rouwen uitbundig en kort, huilen met lange uithalen, trekken hun kleding kapot, snotteren er op los. Anderen keren zich in zichzelf, wenden zich af, kunnen even niet functioneren. Weer anderen storten zich op hun werk en houden zich vast aan routine.

Slapeloosheid, huilen, moeite met concentreren
Rouwen is niet vreemd. Het is zeker geen mentale aandoening, die met medicatie onderdrukt, bestreden en genezen moet worden. Onze omgang met verlies hoeft niet gemedicaliseerd te worden. Toch is dat wat de farmaceutische industrie graag zou willen. In het ontwerp van de vijfde editie van het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM) van de American Psychiatric Association, wordt gesteld dat wanneer gevoelens van diep verdriet en verlies, slapeloosheid, huilen, moeite met concentreren, vermoeidheid en het hebben van geen eetlust, langer dan twee weken na de dood van een geliefde aanhouden, de persoon kan worden gediagnosticeerd als depressief.

Volgens de DSM heeft deze persoon dan geen normale verdrietreactie meer. Zijn rouw is dan een psychiatrische aandoening, die behandeld moet worden. Met antidepressiva bijvoorbeeld. Dit terwijl er volgens het hoofdredactioneel commentaar van The Lancet geen enkele onderzoek bestaat naar de gevolgen van het gebruik van dergelijke middelen bij mensen in de rouw.

Cultureel verval
Het is een teken van cultureel verval als men er vanuit gaat dat gevoelens van verlies en rouw moeten worden weggewerkt, verdoofd met medicijnen, omdat zij niet langer als normaal maar als een stoornis worden gezien. Ook de verstrengeling van de leiders van de werkgroepen die de DSM samenstellen moet hierbij niet over het hoofd worden gezien.

69 procent van deze voorzitters heeft nauwe banden met de farmaceutische industrie, die hun onderzoek financiert en deze mensen zo in feite de positie van topwetenschapper heeft bezorgd. De wetenschappelijke objectiviteit lijkt mij hier in het geding. Zeker omdat een groot aantal DSM-labels wordt uitgebreid. Zo zelfs dat de rouw een mentale stoornis dreigt te worden.

Behalve dat het abnormaal maken van hele normale reacties op verlies gevaarlijk is, omdat je daarmee beschaafde menselijke zaken voorstelt als onwenselijk en ongezond, denk ik dat het ook mensen als minister Edith Schippers in de kaart speelt. Zij hield eerder een betoog dat een ernstige ziekte als depressie wel door de omgeving kan worden opgevangen. Probeer het maar eens bij een depressief persoon.

Lichte verkoudheid
Voor de duidelijkheid dat is dus niet iemand is die wel eens wat neerslachtig is, zoals Schippers het met de bekende blije liberale mooi weer-toon deed voorkomen. Maar ja, als gewone menselijke reacties als rouw nu ook al in de DSM terechtkomen, kan Schippers zich daar op beroepen. Die kan dan alles wat daar in staat afdoen als een lichte verkoudheid.

Ik wil rouwen zonder medicatie. Dat ik verdriet heb, is geen stoornis. Het maakt mij tot mens als ieder ander en ik laat mij mijn rouw niet afpakken. Maar ja, die wens om te dragen wat ondraaglijk is, maar toch al eeuwen door mensen gedragen wordt, met hulp van naasten en soms ook het geloof, is vast in de volgende versie van het DSM ook een mentale stoornis. De narcotisering van de samenleving, noemde iemand dat ooit. Gelukkig zijn ze bij The Lancet nog niet helemaal in slaap gesukkeld.

Amanda Kluveld is historica en publiciste voor vk.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden